Suplementacja w okresie ciąży

Nieprawidłowości żywieniowe, których nie zrekompensuje suplementacja w ciąży, mogą prowadzić do pogorszenia samopoczucia matki, przedwczesnego porodu, a nawet powstania wad rozwojowych u dziecka [1,2]. Co więcej, wraz z upływem kolejnych tygodni wzrasta zapotrzebowanie energetyczne organizmu kobiety. Zakłada się, że w I trymestrze kobieta ciężarna powinna spożywać posiłki o wartości energetycznej większej o 150 kcal/dobę w porównaniu z okresem przed ciążą. W II trymestrze wzrost ten powinien wynosić już 360 kcal/dobę, a w III trymestrze – nawet 475 kcal/dobę. Spowodowane jest to zwiększaniem masy ciała kobiety, na którą składa się nie tylko masa płodu, ale też rozwijającego się łożyska oraz tkanek przyszłej mamy. W czasie ciąży następuje powiększenie trzonu macicy, gruczołów sutkowych i akumulacja tkanki tłuszczowej [1].

Jakie składniki warto suplementować w okresie ciąży?

Zwiększone zapotrzebowanie na składniki mineralne i witaminy w trakcie ciąży nie zawsze może zostać zaspokojone przez stosowaną dietę. W związku z tym zaleca się przyjmować suplementy diety pozwalające na uzupełnienie substancji, których niedobór stwierdza się najczęściej. Pozwala to na zwiększenie prawdopodobieństwa prawidłowego przebiegu ciąży [1,3].

Najczęstszymi składnikami, które suplementuje się w trakcie ciąży, są:

1. Kwas foliowy

Kwas foliowy należy do witamin z grupy B. Jest on niezbędny w procesach krwiotworzenia, a także w metabolizmie kwasów nukleinowych. Jego suplementację w ciąży zaleca się głównie ze względu na ryzyko wystąpienia wad rozwojowych ośrodkowego układu nerwowego u płodu. Oprócz wpływu na OUN, niedobory tej witaminy mogą skutkować także rozwojem wad serca i układu moczowego u dziecka, a także zwiększonym ryzykiem wystąpienia poronienia oraz zakrzepicy u przyszłej mamy [2].

Zobacz także: Kwas foliowy czy foliany?

Zalecane dzienne spożycie kwasu foliowego w okresie na 6 tygodni przed zajściem w ciążę do końca I trymestru wynosi 0,4 mg. W II i III trymestrze, a także w trakcie karmienia piersią wzrasta ono do 0,6-0,8 mg. Co więcej, w niektórych przypadkach, zalecane dawkowanie kwasu foliowego może wzrosnąć nawet do 5 mg/dobę. Dotyczy to:

• kobiet, które w przeszłości urodziły dziecko z wadami rozwojowymi cewy nerwowej;
• chorych na hiperhomocysteinemię oraz anemię megaloblastyczną;
• stosujących leki przeciwpadaczkowe oraz hormonalną terapię zastępczą;
• kobiet otyłych i zmagających się z nałogiem palenia tytoniu [1,4].

2. Witamina A

Witamina A odpowiada m.in. za wzmacnianie układu odpornościowego, stymulację syntezy komórek czy regenerację skóry. Jej niedobory w okresie ciąży mogą skutkować zaburzeniami wzrostu płodu, przedwczesnym porodem, bądź też wystąpieniem rzucawki poporodowej.

Zalecana dobowa dawka witaminy A dla kobiety ciężarnej to 750-770 µg równoważnika retinolu. Jest ona zazwyczaj zaspokajana dzięki spożywaniu pokarmu (np. marchew, dynia, papryka, pomidor) [5].

3. Witamina D3

Niedobór witaminy D3 zwiększa ryzyko demineralizacji kości u ciężarnych, a także prowadzi do zahamowania wzrostu kości u płodu. Niedobór cholekalcyferolu może również skutkować rozwojem krzywicy w pierwszych latach życia dziecka. Właściwe stężenie witaminy D3 zmniejsza ryzyko wystąpienia stanu przedrzucawkowego [5].

Dzienne zapotrzebowanie kobiety ciężarnej na witaminę D3 wynosi 1500-2000 j.m. W przypadku kobiet otyłych (BMI > 30) wzrasta ono do 4000 j.m. [4].

4. Żelazo

Niedobór żelaza może prowadzić do rozwinięcia się anemii. Niedokrwistość powoduje obniżenie tolerancji na wysiłek fizyczny, spadek odporności, uczucie zmęczenia czy problemy ze snem. Zbyt niska podaż żelaza może także skutkować wystąpieniem przedwczesnego porodu. Zagrożone niedoborami tego mikroelementu są przede wszystkim wegetarianki, a także kobiety mające obfite krwawienia miesiączkowe przed zajściem w ciążę. Wzrost ryzyka anemii występuje również u osób, u których w trakcie ciąży wystąpiły krwawienia o różnorodnej etiologii [2].

Sprawdź także: Anemia w ciąży – przyczyny, zapobieganie i leczenie

Zaleca się, aby wszystkie kobiety od III trymestru ciąży przyjmowały 30 mg żelaza/dzień. U kobiet, u których na początku ciąży stwierdzono niskie stężenie ferrytyny, zaleca się suplementację 60-65 mg żelaza/dobę od I trymestru [1,2].

5. Jod

Niedobory jodu są zazwyczaj wiązane wyłącznie z występowaniem niedoczynności tarczycy. Jednak niska podaż tego składnika mineralnego u kobiety ciężarnej może powodować nie tylko wspomniane schorzenie, ale też skutkować wystąpieniem poronienia lub przedwczesnego porodu. Co więcej, niedobór jodu u przyszłej mamy może powodować zaburzenia OUN u dziecka, takie jak niedosłuch i głuchota, a także zakłócenie mielinizacji włókien nerwowych [4].

Ze względu na geograficzne położenie Polski i niską zawartość jodu w spożywanych przez nas pokarmach zalecana jest jego suplementacja w okresie ciąży. Wyższe zapotrzebowanie ciężarnych na ten mikroelement (200 μg/dzień) wynika z potrzeb wzrastającego dziecka oraz utraty jodu przez nerki. Zaleca się przyjmowanie jodu już kilka miesięcy przed planowaną ciążą, w jej trakcie, a także w czasie karmienia piersią [1,2].

6. Magnez

Magnez pełni szereg istotnych funkcji w organizmie człowieka. Bierze on udział w regulacji przewodnictwa nerwowo-mięśniowego poprzez obniżenie kurczliwości mięśni gładkich i poprzecznie prążkowanych. Ponadto, uczestniczy w regulacji gospodarki mineralnej kości, termoregulacji, czy biosyntezie białek [1,2].

Niedobory magnezu objawiają się w postaci zaburzeń ze strony układu nerwowo-mięśniowego (np. bolesnych skurczy mięśni), zaburzeń pracy serca czy ogólnego rozdrażnienia i apatii. W przypadku ciężarnych niedobór tego makroelementu zwiększa ryzyko wystąpienia przedwczesnego porodu, a także rzucawki poporodowej [1,5].

Dzienne zapotrzebowanie na magnez jest zależne od stopnia jego niedoboru. Dla kobiet oczekujących dziecka wynosi ono 200-1000 mg [5].

Czytaj także: Magnez w ciąży. Czy warto go polecać?

7. Wapń

Wapń nie tylko stanowi podstawowy budulec kości i zębów, ale także bierze udział w regulacji przewodnictwa nerwowo-mięśniowego, w procesach krzepnięcia krwi, jak również w utrzymaniu prawidłowego ciśnienia tętniczego krwi.

U kobiet ciężarnych niedobory wapnia mogą skutkować rozwojem osteoporozy. Natomiast w przypadku płodu mogą one wpływać na zaburzenie wzrostu i rozwój krzywicy po urodzeniu [1,5]. Zalecana dobowa dawka wapnia u kobiet spodziewających się dziecka to 1200 mg [1].

Oprócz powyższych substancji, suplementy wieloskładnikowe przeznaczone dla kobiet w ciąży mogą także zawierać witaminy: E, C, z grupy B, składniki mineralne: potas, sód, fosfor, cynk, a także kwasy DHA. Właściwa podaż wszystkich tych składników zmniejsza ryzyko wystąpienia komplikacji w przebiegu ciąży. Jednak przyjmowanie jakichkolwiek preparatów powinno zostać zawsze wcześniej skonsultowane z lekarzem prowadzącym, gdyż samowolne ich zażywanie może prowadzić do ich przedawkowania albo wystąpienia interakcji ze stosowanymi lekami lub spożywanym jedzeniem.

Czytaj również: Preparaty wielowitaminowe w ciąży

Bibliografia: 

1. Makowska- Donajska M, Hirnle L. Suplementacja witamin i składników mineralnych podczas ciąży, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna, 2017; 2(4): 166-172.
2. Karowicz- Bilińska A, Nowak- Markwitz E, Opala T, Oszukowski P, Poręba R, Spaczyński M. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania witamin i mikroelementów u kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących, Ginekol. Pol., 2014, 5(85): 395-399.
3. Grzelak T, Suliga K, Sperling M, Pelczyńska M, Czyżewska K. Ocena stosowania suplementów diety wśród kobiet ciężarnych lub planujących ciążę, Forum Zaburzeń Metabolicznych, 2016, 7(1): 8-15.
4. Zimmer M, Sieroszewski P, Oszukowski P, Huras H, Fuchs T, Pawłosek A. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące suplementacji u kobiet ciężarnych; Ginekologia i Perinatologia Praktyczna, 2020; 5(4): 170-181.
5. Leśniczak B. Witaminy i składniki mineralne – zapotrzebowanie i znaczenie dla prawidłowego przebiegu ciąży, Położna – nauka i praktyka, 2017, 1(37): 14-17.