Przebarwienia w ciąży – jak pomóc pacjentce?

Skąd się biorą przebarwienia w ciąży?

Pojawianie się przebarwień przybiera na sile w okresie ciąży. Jest to związane ze zmianami hormonalnymi w ciele matki. Największy wpływ na pojawianie się zmian ma wzrost następujących hormonów:

• Estrogenów
• Progesteronu
• Melanotropiny

W niektórych obszarach ciała występowanie zmiany koloru skóry jest związane także z rozmieszczeniem melanocytów. Dotyczy to głównie otoczki brodawki sutkowej oraz kresy białej (tj. obszaru pomiędzy mięśniami prostymi brzucha).

Warto zwrócić uwagę, że to właśnie te obszary skóry ulegają największemu rozciągnięciu podczas ciąży.

Kolejną przyczyną powstawania przebarwień jest ekspozycja na słońce. Nawet krótkotrwałe narażenie na działanie promieniowania słonecznego niezwykle przyspiesza pojawienie się przebarwień. Zjawisko to nie dotyczy wyłącznie ciężarnych, aczkolwiek ze względu na zmiany hormonalne przebarwienia w ich przypadku pojawiają się gwałtowniej, w związku z tym w czasie ciąży powinno się unikać słońca.

• Czytaj także: Przebarwienia skóry – przyczyny i leczenie

Jakie przebarwienia występują w ciąży?

Przebarwienia typowe dla ciężarnych dotyczą wspomnianych wcześniej obszarów, czyli ściemnienia kresy białej, okolicy sutków, ale także pach oraz środka ud. Oprócz tego często możemy się spotkać z zjawiskiem ostudy, która czasem jest nazywana maską ciążową. Przebarwienia mają nieregularny kształt i pojawiają się licznie w okolicy twarzy. Najczęściej mają kolor ciemniejszy od naturalnego odcienia skóry.

Co można zarekomendować ciężarnej na przebarwienia skórne?

Przebarwienia w zdecydowanej większości przypadków znikają samoistnie. Jednak ze względu na ich ciemne zabarwienie i lokalizację na twarzy bardzo często są przyczyną znacznego obniżenia nastroju matki, co zdecydowanie wpływa na jej jakość życia.

W preparatach dermokosmetycznych znajdziemy sporą ilość propozycji zawierających składniki pomocne w walce z przebarwieniami. Niestety żaden z nich nie jest zakwalifikowany do kategorii A określającej bezpieczeństwo stosowania w trakcie ciąży.

Hydrochinon

Jest substancją o działaniu silnie wybielającym. Występuje najczęściej w stężeniu 2%. Działanie opiera się o hamowanie aktywności enzymu tyrozynazy, przez co nie powstaje melanina tworząca ciemniejsze zabarwienie skóry. Dodatkowo może powodować hamowanie dystrybucji melanocytów w skórze. Substancja jest klasyfikowana do kategorii C, czyli substancji, które wykazały w badaniach na zwierzętach toksyczność wobec płodu, lub nie ma dostatecznych badań potwierdzających bezpieczeństwo stosowania w ciąży. Substancje z tej grupy można stosować w czasie trwania ciąży tylko wtedy kiedy bilans zysków i strat jest korzystny dla matki i dziecka.

Arbutyna

Występuje w ekstrakcie z winogron, jest w rzeczywistości pochodną hydrochinonu, w związku z czym mechanizm działania wybielającego jest podobny do wyżej wymienionego związku chemicznego. Działanie arbutyny jest zależne od zastosowanej dawki, a jej toksyczność ocenia się na niższą. Związek nie posiada klasyfikacji wg FDA.

Kwas askorbinowy

Ma silne właściwości antyoksydacyjne oraz hamuje proces melanogenezy. Podanie zewnętrzne witaminy C nie jest sklasyfikowane przez FDA, aczkolwiek jest uważane za bezpieczne dla matki i dziecka.

Kwas kojowy

Jest substancją pozyskiwaną z grzybów. Mechanizm działania opiera się o hamowanie uwalniania tyrozynazy. Związek nie posiada klasyfikacji FDA, może powodować reakcje alergiczne i podrażnienie skóry.

Kwas azelainowy

Kwas azelainowy jest pozyskiwany z drożdży. Hamuje działanie tyrozynazy. Największa skuteczność wykazuje w przypadkach przebarwień pozapalnnych. Należy do kategorii B, co wskazuje na bezpieczne zastosowanie w ciąży.

Retinoidy

Retinoidy to związki chemiczne pochodne witaminy A. Ich podanie zewnętrzne reguluje proliferację i apoptozę komórek skóry, co ma znaczący wpływ zarówno na powstawanie jak i eliminację przebarwień. Retinoidy należą do kategorii C, w związku z tym mimo ich rewelacyjnych właściwości nie powinno się stosować u kobiet w ciąży, chyba że korzyści przewyższają możliwe ryzyko.

Alfa-hydroksykwasy

Są to kwasy pozyskiwane z roślin, najczęściej stosowanym jest kwas glikolowy, kwas mlekowy, kwas winowy, kwas jabłkowy i kwas cytrynowy.

Powyższe związki chemiczne pobudzają proliferację skóry oraz syntezę kolagenu. Znacząco poprawia to jakość skóry oraz wspiera walkę z przebarwieniami na skórze. Kwasy zaliczają się do kategorii B.

Ochrona przeciwsłoneczna

Tak jak wcześniej wspomniano, przebarwienia na skórze powstają szybciej i są rozleglejsze pod wpływem promieniowania UV. Wobec tego kobiety w ciąży powinny koniecznie chronić się przed słońcem, między innymi stosując filtry przeciwsłoneczne. Ze względu na to, że dowiedziono, że filtry chemiczne mogą przenikać do krwioobiegu, a do tej pory nie ma informacji na temat ich wpływu na płód, zaleca się stosowanie filtrów mineralnych lub fizycznych.

• Sprawdź również: Co można polecić na rozstępy?

Kiedy warto udać się do lekarza?

Ocena pojawiających się znamion na ciele pacjentów, zwłaszcza w czasie ciąży zawsze należy tylko i wyłącznie do lekarza, najlepiej dermatologa. Warto pouczyć pacjentów, że znamiona o nieregularnym kształcie i ciemnym ubarwieniu mogą być oznaką rozwijającego się czerniaka skóry. Niestety bez użycia dermatoskopu nie jesteśmy w stanie potwierdzić lub zaprzeczyć łagodności nowo powstałych znamion. W związku z tym warto pouczyć pacjentów o konieczności regularnych badań.

Autor: mgr farm. Martyna Piotrowska

Bibliografia:

1. Massinde A, Ntubika S, Magoma M. Extensive hyperpigmentation during pregnancy: a case report. J Med Case Rep. 2011 Sep 19;5:464. doi: 10.1186/1752-1947-5-464. PMID: 21929778; PMCID: PMC3183040.
2. Prevention of Melasma in Pregnant Women: Aspects of Approach in Aesthetic Treatment. Castilho Lopes CC, dos Santos TG, Nardi G, Lopes EB, Lopes LC, dos Santos D, Dias TG, da Costa MM, Silva PS, Bealuka LV, dos Santos LB, Souza AM, Ribeiro M, Fontana IC, Fuzinatto SB, Freitas Bertuci JV, dos Anjos GA, Pitanga FH, Dala Costa LB, Ammar YE and Lemos M. Epidemol Int J 2022, 6(3): 000245.