Anemia w ciąży – przyczyny, zapobieganie i leczenie

Niedokrwistość u kobiet ciężarnych – przyczyny

Anemia w czasie ciąży jest najczęściej spowodowana niedoborem żelaza (ok. 80% wszystkich przypadków). Podłoże tej choroby może także leżeć w niedostatecznej ilości kwasu foliowego bądź witaminy B12. Powodem zbyt niskiego stężenia żelaza u kobiet spodziewających się dziecka jest najczęściej niski poziom tego mikroelementu już w momencie zajścia w ciążę. Wpływ na to może mieć:

• niewłaściwa dieta, uboga w składniki mineralne,
• obfite krwawienia miesiączkowe,
• zaburzenia funkcjonowania układu pokarmowego, wpływające na nieprawidłowe wchłanianie składników odżywczych i mineralnych.

Czytaj również: Czy leki zaburzają wchłanianie składników pokarmowych?

Niedokrwistość w ciąży może być także wynikiem występowania krwawień w tym okresie, a także silnych wymiotów oraz spowodowanego nimi braku apetytu [1].

Dlaczego anemia, która istniała przed zajściem w ciążę, objawia się dopiero w czasie oczekiwania na dziecko? Wiąże się to ze znacznie zwiększonym zapotrzebowaniem na żelazo w tym okresie, które rośnie progresywnie w czasie trwania ciąży. W I trymestrze jest ono na podobnym poziomie co w normalnym stanie, ale już w II trymestrze wzrasta dwukrotnie. W III trymestrze natomiast jest ono już 3-4 razy większe niż przed ciążą. Wszystko to sprawia, że kobiety, które miały ubogie zapasy żelaza przed ciążą lub nawet miały jego niedobory, są znacznie bardziej narażone na wystąpienie niedokrwistości [1,3].

Objawy wskazujące na anemię

Objawy wskazujące na anemię są zróżnicowane i zależą od tego, jak znaczący jest niedobór żelaza. Gdy jest niewielki, anemia przebiega prawie bezobjawowo. Jednak z czasem mogą się pojawiać takie symptomy jak: permanentne zmęczenie, senność i ogólne osłabienie. Ponadto, mogą się pojawiać także problemy z koncentracją, zaburzenia snu, a także nietolerancja wysiłku fizycznego. Wszystkie powyższe objawy są nieswoiste, dlatego często chorzy je bagatelizują [3].

Przy znacznych niedoborach żelaza w zaawansowanym stadium anemii pojawiają się kolejne symptomy. Są to: bladość skóry i spojówek, a także problemy z wypadającymi włosami, czy zbyt łamliwymi paznokciami [1]. Co więcej, mogą również wystąpić problemy z odpornością, a co za tym idzie, zwiększone ryzyko wystąpienia zakażeń [4].

Anemia w ciąży a zdrowie dziecka

Anemia występująca u matki może skutkować poważnymi powikłaniami u rozwijającego się płodu. Zbyt niskie stężenie żelaza oraz hemoglobiny skutkuje obniżoną zdolnością wiązania tlenu, a tym samym zaburzoną jego dystrybucją w organizmie. W I trymestrze dochodzi do intensywnego namnażania i podziału komórek jaja płodowego. W związku z tym zbyt niskie stężenie żelaza może skutkować zmniejszeniem liczby podziałów komórek, co w efekcie prowadzi do zaburzeń organogenezy. Tym samym wzrasta ryzyko obumarcia płodu, a także poronienia.

Niedobór żelaza w II trymestrze prowadzi przede wszystkim do zaburzenia syntezy białek, m.in. białek układu odpornościowego oraz białek krzepliwości krwi. W związku z tym zwiększa się ryzyko infekcji, wystąpienia koagulopatii, a także oddzielenia się łożyska.

Anemia w III trymestrze stanowi istotne zagrożenie dla zdrowia i życia dziecka. W efekcie niedotlenienia organizmu matki zwiększa się ryzyko przedwczesnego porodu. Innym problemem, mogącym się pojawić na skutek niedoboru żelaza, jest zmniejszona kurczliwość mięśni. Może ona powodować osłabienie czynności skurczowej macicy w trakcie akcji porodowej. Kolejną możliwą konsekwencją jest przedłużenie się połogu [1,3].

Anemia w ciąży – w jaki sposób się przed nią uchronić?

Najważniejszym działaniem prewencyjnym, pozwalającym na uniknięcie przykrych objawów związanych z niedokrwistością, jest suplementacja żelaza, kwasu foliowego oraz witaminy B12. Kobiety z niskim stężeniem ferrytyny od I trymestru ciąży powinny zażywać 60-65 mg żelaza/dzień. W przypadku znacznych niedoborów dawka ta powinna zostać podwojona. Natomiast przyjmowanie wyższych ilości żelaza nie ma sensu, gdyż ilość wchłanianego wówczas mikroelementu nie zwiększa się istotnie. Co ważne, każda kobieta powinna przyjmować profilaktycznie 30 mg żelaza/dobę w III trymestrze ciąży.

Oprócz żelaza każda kobieta w okresie ciąży i przed nią powinna zażywać 400 µg kwasu foliowego na dzień. Dawka ta powinna zostać zwiększona w przypadku kobiet z ciążą bliźniaczą, u tych zażywających leki przeciwpadaczkowe, a także u kobiet, które w przeszłości urodziły dziecko z wadą rozwojową.

Natomiast dodatkowa suplementacja witaminą B12 jest szczególnie zalecana wegetariankom. W przypadku standardowego odżywiania, niedobory tej witaminy nie powinny wpływać na rozwój niedokrwistości [5].

Sprawdź także: Preparaty wielowitaminowe w ciąży

Istotną rolę w utrzymaniu właściwego stężenia żelaza odgrywa również dieta. Największe ilości dobrze przyswajalnego żelaza znajdują się w mięsie, podrobach czy rybach [3].

Anemia w ciąży może zagrażać zdrowiu i życiu zarówno dziecka jak i matki, dlatego też należy stosować się do podstawowych zaleceń profilaktycznych. Na pierwszym miejscu należy przede wszystkim wymienić wykonywanie badań morfologicznych krwi pozwalające określić stężenie hemoglobiny, a także analizę stężenia ferrytyn. Ten ostatni wskaźnik najlepiej obrazuje stężenie żelaza we krwi, nawet w przypadku wystąpienia bezobjawowej anemii. Inną istotną kwestią jest stosowanie się do zasad zdrowego żywienia i wybór odpowiednio zbilansowanej diety, pozwalającej na dostarczenie wszelkich niezbędnych składników mineralnych oraz witamin. Dopiero na samym końcu, gdy niedobory żelaza okażą się znaczne, należy sięgnąć po preparaty je zawierające [3].

Czytaj również: Trudne, bo niepoznane – czyli farmakoterapia kobiet w ciąży

Bibliografia:

1. Falkowska A, Ostrowska L. Niedokrwistość u kobiet ciężarnych, Borgis – Nowa Medycyna, 2010, 3: 96-103.
2. Dębski R i wsp. Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w sprawie profilaktyki niedoboru żelaza oraz niedokrwistości z niedoboru żelaza niską dawką żelaza hemowego u kobiet – stan wiedzy na 2013 rok, Ginekol. Pol., 2014, 1(85): 74-78.
3. Pietrzak B, Seremak- Mrozikiewicz A, Marciniak B, Witek A, Leszczyńska – Gorzelak B. Niedokrwistość z niedoboru żelaza w położnictwie i ginekologii, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2016, 1(3): 115-121.
4. Zhang Q, Ananth C, Li. Z. Maternal anaemia and preterm birth: a prospective cohort study, Int. J. Epidemiol. 2009, 38: 1380- 1389.
5. Kopeć I. Problemy hematologiczne w okresie ciąży, Hematologia 2016, 7(4): 295-302.