Kwas foliowy a foliany – co wybrać i dlaczego?

Kwas foliowy (folacyna, witamina B9), to niezbędny składnik w diecie każdego człowieka, nie tylko kobiet ciężarnych. Aktywne formy biologiczne (tetrahydrofoliany) uczestniczą w przemianach aminokwasów, syntezie fosfolipidów, białek, nukleotydów i w metylacji DNA. Są także niezbędne w procesach krwiotwórczych. 

Kwas foliowy a foliany – podstawowe różnice

Kwas foliowy nie występuje naturalnie w przyrodzie i otrzymywany jest syntetycznie. W żywności znajdziemy natomiast foliany – czyli grupę związków pochodnych kwasu N[(6-pterydynylo)metylo]-p-aminobenzoesowego z resztą kwasu glutaminowego. 

Na rynku dostępne są leki i suplementy diety zawierające kwas foliowy, ale również tzw. aktywną formę folianów – czyli metafolinę (L-5-MTHF). Jest to najbardziej zredukowana forma folianów, która trafia bezpośrednio do krwiobiegu.

U niektórych osób występuje genetyczny niedobór reduktazy metylenotetrahydrofolianowej – enzymu uczestniczącego w przemianie kwasu foliowego w aktywne metabolity (gen MTHFR). Wtedy suplementacja kwasem foliowym może okazać się nieefektywna a alternatywą jest podawanie metafoliny. Szacuje się, że około 50% populacji w Polsce może mieć obniżoną aktywność enzymu biorącego udziału w przemianie kwasów foliowych. 

Zapotrzebowanie na kwas foliowy i jego źródła

Najlepszym źródłem folianów są zielone warzywa (szpinak, sałata, jarmuż) spożywane na surowo oraz nasiona roślin strączkowych. Foliany możemy znaleźć również w wątróbce, jajach czy serach dojrzewających. Foliany łatwo ulegają rozkładowi pod wpływem wysokiej temperatury, promieni słonecznych, kwaśnego pH czy tlenu. Ich straty w żywności mogą wynosić od 50% do 80%. 

Zgodnie z aktualnymi normami żywienia, zaleca się aby kobieta w ciąży spożywała 600μg kwasu foliowego dziennie, bez względu na wiek. Ponieważ biodostępność kwasu foliowego pochodzenia syntetycznego jest wyższa, zapotrzebowanie to można zaspokoić przyjmując 360μg kwasu foliowego w tabletkach. W większości preparatów dawka w jednej tabletce wynosi 400μg, co zaspokaja dzienne zapotrzebowanie. 

Niedobór i nadmiar folianów w organizmie – skutki

Niedobór kwasu foliowego może prowadzić do wzrostu stężenia homocysteiny we krwi, co sprzyja rozwojowi chorób sercowo-naczyniowych, depresji i chorób neurodegeneracyjnych. 

Deficyt kwasu foliowego w ciąży może upośledzać ukrwienie łożyska oraz zaburzenia syntezy DNA w tkankach płodu i szpiku kostnym. Skutkuje to anemią megaloblastyczną oraz wadami cewy nerwowej lub bezmózgowiem, co w konsekwencji może spowodować poronienie. 

Nadmiar kwasu foliowego może wystąpić u pacjentów, którzy w sposób niekontrolowany lub błędny przyjmują suplementy. Nadwyżka kwasu foliowego może maskować niedobory witaminy B₁₂, prowadzące do powstania nieodwracalnych zmian neurologicznych. Nadmiar folianów w ciąży może zwiększać ryzyko insulinooporności, otyłości i cukrzycy typu 2 u dzieci. 

Kwas foliowy a foliany – co lepiej suplementować?

Niedobór kwasu foliowego grozi osobom, które stosują dietę ubogą w warzywa, nadużywają alkoholu, palaczom lub cierpiącym na choroby przewodu pokarmowego skutkujące złym wchłanianiem (np. Choroba Leśniewskiego-Crohna, celiakia, wrzodziejące zapalenie jelita grubego). Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, kwas foliowy powinna suplementować każda kobieta w wieku rozrodczym, także w ciąży i karmiące piersią. 

Warto wiedzieć, że z badań naukowych wynika, iż przyjmowanie przez kobiety ciężarne metafoliny skuteczniej podnosi stężenie kwasu foliowego we krwi, w porównaniu z przyjmowaniem kwasu foliowego.

Eksperci PTGiP nie wskazali jednak potrzeby suplementacji aktywnej metafoliny zamiast syntetycznego kwasu foliowego, również u osób z potwierdzonym wariantem polimorficznym genu MTHFR. 

Czytaj również:

Suplementacja w okresie ciąży

Gluten – choroby, dieta

Źródła:

1. https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2021/03/normy_zywienia_2020web.pdf.
2. https://phmd.pl/api/files/view/2780.pdf.
3. https://www.ptfarm.pl/download/?file=File%2FFarmacja+Polska%2F2021%2F1%2F06_SZ_Suplementacja_w_ciazy_n.pdf.
4. Stanowisko ekspertów Polskiego Towarzystwa Genetyki Człowieka i Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w sprawie zlecania i interpretacji wyników badań pod kątem wariantów genetycznych w genie MTHFR.