Magnez w ciąży — czy warto go polecać?

Zapotrzebowanie na magnez w ciąży

Dzienna dawka magnezu dla dorosłej kobiety wynosi od 255 do 320 mg. Na dokładną ilość wpływają rozmaite czynniki, np.: wiek, masa ciała czy poziom aktywności fizycznej. W czasie ciąży organizm kobiety doznaje wielu zmian, co sprawia, że dobowe zapotrzebowanie organizmu na wszystkie niezbędne składniki aktywne, w tym także na magnez — ulega znaczącemu zwiększeniu. Przemiany hormonalne, wzmożone wydalanie magnezu wraz z moczem, przyrost masy ciała, wahania nastroju czy przetransportowanie części zapasów magnezu do rozwijającego się płodu i matczynego mleka sprawiają, że dieta kobiety w ciąży powinna dostarczać większej ilości tego cennego pierwiastka.

Zatem jaka codzienna dawka na magnez w ciąży?

Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego (PTG) z 2020 roku, które na ten moment uchodzą za aktualne, nie uwzględniają suplementacji magnez w ciąży. Jednak w Zaleceniach PTG z roku 2014 wspomniano, że dzienne zapotrzebowanie kobiet w ciąży może wynosić do 12 mg na kilogram masy ciała. Z kolei „Normy Żywienia dla Populacji Polski” opublikowane w roku 2020 podają, że dobowa dawka magnezu w ciąży waha się od 300 do nawet 400 mg. Ilość ta jest w głównej mierze uzależniona od wieku przyszłej matki. Dlatego też dokładną ilość powinien zaproponować lekarz.

Niedobór magnezu a cukrzyca typu 2. i insulinooporność – algorytm włączania preparatu magnezu

Magnez w ciąży — wskazania i objawy niedoboru

Dzięki odpowiednim produktom spożywczym można dostarczyć solidne ilości magnezu. Kasza gryczana, pełnoziarniste pieczywo, wysokozmineralizowana woda, kakao i gorzka czekolada, banany czy zielone warzywa. To tylko kilka z wielu naturalnych źródeł tego cennego pierwiastka. Niemniej jednak należy pamiętać, że przyswajalność magnezu z diety jest ograniczona — zaledwie 50% dostarczanej ilości zostaje realnie dostarczona organizmowi i jest w stanie pokryć część dziennego zapotrzebowania, co w przypadku kobiet w ciąży, może stanowić realne ryzyko niedoboru.

Suplementacja magnez w ciąży może zostać zarekomendowana przez lekarza w przypadkach stanu obniżonego stężenia we krwi lub pojawienia się klinicznych objawów jego niedoboru. Najczęstszym wskazaniem do sięgnięcia po magnez w ciąży z apteki są zaburzenia przewodnictwa nerwowo-mięśniowego i zwiększona przepuszczalność błon komórkowych dla jonów sodu i potasu. Rezultatem tego jest zwiększona kurczliwość mięśni, co przeważnie objawia się bolesnymi skurczami mięśni (zwłaszcza w obrębie kończyn dolnych np. łydek).

W przypadku kobiet ciąży należy też wspomnieć o skurczach Braxtona-Hicksa, zwanych potocznie skurczami przepowiadającymi. To krótkie, trwające około 30 sekund skurcze pojawiające się przeważnie po 20 tygodniu ciąży i stanowią formę przygotowania mięśni macicy do akcji porodowej. Niemniej jednak mogą stanowić dla kobiety dość spory dyskomfort, a niejednokrotnie mogą powodować również dolegliwości bólowe. Dlatego też ginekolodzy często decydują się na rekomendowanie swoim pacjentkom preparatów z magnezem.

Oprócz powyższych stosowanie magnez w ciąży ma istotne znaczenie w kontekście:

• Właściwej masy urodzeniowej;
• Zapobiegania stanowi przedrzucawkowego;
• Zmniejszenia szans rozwoju niedociśnienia;
• Minimalizacji ryzyka występowania wad wrodzonych;
• Prawidłowego rozwoju układu kostnego i nerwowego dziecka.

Aktualne zalecenia PTG nie wskazują, ile magnezu powinna zawierać dobowa dawka pochodząca z doustnej suplementacji. Jednak we wcześniejszych zaleceniach PTG z roku 2014 wspomina się o porcji wynoszącej od 200 do 1000 mg. Dokładna ilość jest zawsze ustalana przez lekarza prowadzącego, który ocenia aktualne zapotrzebowanie w zależności od wskazań.

Jaki magnez w ciąży będzie najlepszym wyborem?

W aptekach można znaleźć wiele preparatów z magnezem, które pozwalają na dostarczenie organizmowi cennego pierwiastka. Jednak nie wszystkie będą godne uwagi. Jakie kryteria są istotne w kwestiach rekomendacji?

• Jeżeli magnez ma stanowić wyłącznie formę uzupełnienia diety, to można zaproponować suplement diety — w tym przypadku dobrym wyborem będzie preparat np. Chela-Mag B6 Mama, który został zarekomendowany przez PTG w 2011 roku. W pozostałych przypadkach zaleca się użycie leku dostępnego bez recepty (np. Magvit B6, MagneB6).
• Kolejną istotną kwestią jest forma samego magnezu. Preparaty powinny zwierać organiczne formy magnezu, np.: mleczan (np. Magne B6), cytrynian (np. Magne B6 Forte) czy wodoroasparaginian (np. Filomag B6). Nieorganiczne postaci jak tlenek czy węglan odznaczają się niskim poziomem przyswajalności.
• Przypuszcza się, że witamina B₆ ma pozytywny wpływ na wzrost przyswajalności magnezu. Stąd też jej obecność w wielu preparatach z magnezem. Takie połączenie może być polecone pacjentce, ale nie jest obligatoryjne w kontekście codziennej suplementacji.
• W trakcie rekomendacji preparatu magnezowego dobrze jest zwrócić uwagę na zawartość czystego magnezu w przeliczeniu na jednorazową porcję. Dzięki temu znacznie łatwiej jest określić, czy dany lek lub suplement będzie zgodny z ilością wskazaną przez specjalistę. Ponadto im więcej magnezu przypada na jedną kapsułkę lub tabletkę, tym większa wygoda i prostsze stosowanie preparatu.

Jaki magnez wybrać, aby spełnić oczekiwania pacjenta?

Gdy pacjentka zjawi się w aptece, aby zakupić zalecony przez lekarza preparat z magnezem, warto wcześniej zapytać o aktualnie stosowane leki i suplementy. Wiele kobiet w ciąży decyduje się na stosowanie multiskładnikowych kompleksów witamin i minerałów (np. Gold-VIt Mama), które mogą zawierać magnez bądź witaminę B6. Dlatego też polecenie kolejnych tabletek z magnezem może spowodować ryzyko przedawkowania. W takich przypadkach można zaproponować pacjentce preparat o niższej zawartości magnezu, co pozwoli uniknąć takowego problemu.

Czy stosowanie magnez w ciąży jest bezpieczne?

Suplementacja magnez w ciąży lub przyjmowanie leków OTC zgodnie z zaleceniami lekarza nie powinno okazać się przyczyną żadnych dolegliwości. Nie należy jednak zwiększać ilości przyjmowanego magnez w ciąży bez uprzedniego kontaktu ze specjalistą – nawet jeśli w trakcie stosowania nie przynosi pożądanych rezultatów. Przedawkowanie magnezu może powodować biegunkę, a w skrajnych przypadkach zatrucie np. z zaburzeniami snu, hipokalemią czy odwodnieniem organizmu.

Należ pamiętać, że preparaty z magnezem mogą wchodzić w interakcje z innymi lekami:

• Magnez może przyczyniać się do zmniejszenia aktywności chinolonów i chloropromazyny;
• Podawanie aminoglikozydów, środków zwiotczających mięśnie czy kolistyny może spowodować porażenie mięśniowe;
• Magnez negatywnie oddziałuje na absorpcję digoksyny, nitrofurantoiny oraz niektórych leków przeciwmalarycznych. W rezultacie może spowodować osłabienie ich działania;
• Przeciwwskazane jest stosowanie doustnych antykoagulantów, związków wapnia, fosforanów i fluoru oraz tetracyklin. Efektem takiego połączenia jest osłabienie wchłaniania, co w konsekwencji doprowadzi do zmniejszenia skuteczności działania tych preparatów.

Autor: mgr farm. Maciej Jędrejko

Bibliografia:

1. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania witamin i mikroelementów u kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących piersią. Ginekologia Polska 2020, 5(4): 170-181.
2. Jarosz M., et al. Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie. Warsaw, Poland: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-Państwowy Zakład Higieny, 2020.
3. Zarean E., Tarjan A. „Effect of magnesium supplement on pregnancy outcomes: a randomized control trial.” Advanced Biomedical Research 2017, 6: 109.
4. Dalton LM., et al. „Magnesium in pregnancy.” Nutrition Reviews 2016, 74(9): 549-557.
5. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania witamin i mikroelementów u kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących piersią. Ginekologia Polska 2014, 85: 395-399.
6. Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskeigo Towarzystwa Ginekologicznego w wzakresie stosowania preparatu Chela-Mag B6 Mama w położnictwie i ginekologii. Ginekologia Polska 2011, 82, 792-794.
7. http://chpl.com.pl/data_files/2011-09-19_chpl-_maglek_b6-_po_zmianie__3_-wersja_ostateczna.pdf