Mlecz czy mniszek? Co w trawie rośnie?

Z botanicznego punktu widzenia te nazwy nie są tożsame. Termin „mlecz” zarezerwowany jest bowiem dla roślin z rodzaju Sonchus, które tak jak mniszek należą do rodziny astrowatych (Asteraceae) i są do niego dosyć podobne pod względem morfologicznym. W Polsce występują 4 gatunki mleczy: mlecz polny (Sonchus arvensis), mlecz zwyczajny (Sonchus oleraceus), mlecz kolczasty (Sonchus asper) i mlecz błotny (Sonchus palustrus). Główną różnicą pomiędzy tymi gatunkami jest jednak fakt, że tylko mniszek lekarski jest zaliczany do roślin leczniczych.

Właściwości lecznicze mniszka lekarskiego

Mniszek lekarski stosowany jest w dolegliwościach żołądkowo-jelitowych, chorobach wątroby, dróg żółciowych i woreczka żółciowego. Z powodu tego, że roślina jest w całości jadalna oraz szeroko rozpowszechniona, wiele osób zbiera ją ze stanowisk naturalnych i przygotowuje z niej syropy, nalewki, wina, soki, a także sałatki, koktajle lub zupy. Mniszek jest bogaty w β-karoten, witaminy C, E, kompleks witamin z grupy B oraz składniki mineralne, w szczególności potas, dzięki czemu może wykazywać pozytywny wpływ na układ sercowo-naczyniowy. Występujące w liściach, łodygach i korzeniach laktony seskwiterpenowe, odpowiadające za charakterystyczny gorzki smak mniszka, wykazują właściwości przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe. W roślinie obecne są również terpeny, głównie taraksasterol oraz kwasy fenolowe np. kwas cykoriowy, kaftarowy i chlorogenowy, które wykazują aktywność antyoksydacyjną i immunostymulującą. W liściach mniszka dodatkowo można znaleźć flawonoidy w postaci pochodnych luteoliny i kwercetyny oraz fitosterole, które ograniczają wchłanianie cholesterolu z pokarmu. Mniszek jest również dobrym źródłem inuliny, wykazującej działanie prebiotyczne. 

Zobacz także: Mięta pieprzowa — opis surowca i przykłady zastosowania

Jak odróżnić mniszka lekarskiego od mlecza polnego?

W tabeli poniżej zestawiono porównanie mniszka lekarskiego i mlecza polnego.

	Mniszek lekarski	Mlecz polny
Wysokość rośliny	od 10 do 30 cm	od 40 do 150 cm
Okres kwitnienia	Od kwietnia do maja	Od lipca do sierpnia
Liść	Blaszka liściowa jest pierzasto powcinana i silnie ząbkowana. Liście skupione w przyziemnej rozetce.	Blaszka liściowa jest pofalowana i kolczasto ząbkowana. Liście ustawione na łodydze naprzemianlegle.
Kwiat	Kwiatostan o średnicy 2,5 – 6 cm w formie koszyczka. Na jednej łodydze występuje jeden koszyczek.	Kwiatostan o średnicy 4-5 cm w formie koszyczka. Kilka koszyczków tworzy na jednej łodydze podbaldach.
Łodyga	Nieowłosiona, po przełamaniu wydziela się sok mleczny.	Owłosiona, pusta w środku.
Korzeń	Jeden korzeń palowy	Kruche, czołgające się kłącze
Nasiono	Niełupka w kolorze słomkowym, 15-żebrowa, na końcu wyrasta biały puch kielichowy.	Ciemnobrunatna niełupka 5-żebrowa, z białym puchem kielichowym na końcu.
Wygląd

Mniszek Lekarski- jakie ma zastosowanie?

Mniszek lekarski wchodzi w skład preparatów stosowanych zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. W pierwszym przypadku jest skuteczny w schorzeniach wątroby i woreczka żółciowego takich jak: wirusowe zapalenie wątroby, stany po zabiegach operacyjnych czy początkowe stadium kamicy żółciowej.

Znajduje także zastosowanie jako lek moczopędny w chorobach nerek i otyłości. Pomocniczo wykorzystywany jest w reumatyzmie i chorobach skórnych. Ze względu na działanie pobudzające wydzielanie soków trawiennych może być używany przy problemach trawiennych oraz w tzw. kuracjach wiosennych i jesiennych.

Natomiast zewnętrznie stosowane przetwory z kwiatów mniszka lekarskiego sprzyjają gojeniu się ran. W formie okładów przykładane są na uszkodzoną skórę. Łagodzą również stany zapalne jamy ustnej, gardła i oskrzeli.

Leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów

Zawarty w korzeniu mniszka lekarskiego taraksasterol (TRA), jeden z pentacyklicznych triterpenów wykazuje działanie przeciwzapalne, co zostało udowodnione na różnych modelach badawczych. Nie została jednak potwierdzona jego skuteczność w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów. Przeprowadzono badanie mające na celu potwierdzenie, że TRA może być wykorzystywany do łagodzenia postępu reumatoidalnego zapalenia stawów. Po pierwsze wykazano, że taraksasterol znacząco tłumił ekspresję cytokin prozapalnych, w tym czynnika martwicy nowotworu α (TNF-α), IL-6 i IL-8. Ponadto in vivo na myszach zapobiegał procesom zapalnym w tkankach stawowych. Podsumowując obecne odkrycia, sugerują, że TRA może być jednym ze związków stosowanych w terapii reumatoidalnego zapalenia stawów.

Leczenie cukrzycy typu 2.

Mniszek lekarski w wielu krajach wykorzystywany jest w prewencji i leczeniu cukrzycy typu 2. Jego przeciwcukrzycowe właściwości przypisuje się zawartym w surowcu składnikom bioaktywnym takim jak: kwas cykorowy, taraksasterol, kwas chlorogenowy i laktony seskwiterpenowe.

Korzeń mniszka lekarskiego zawiera dodatkowo inulinę, będącą fruktooligosacharydem. Spożycie tych węglowodanów sprzyja rozwojowi Bifidobakterii eliminujących patogeny w przewodzie pokarmowym. Inulina stymuluje układ odpornościowy, a tym samym hamuje nieprawidłowy wzrost komórek i może pomóc w normalizacji poziomu cukru we krwi.

Sprawdź też: Mniszek lekarski — przykładowe zastosowania

Materiały źródłowe:

https://www.youtube.com/watch?v=1bnzkq0oEZI
MNISZEK POSPOLITY ( TARAXACUM OFFICINALE) – Kosmos https://kosmos.ptpk.org › article › download
https://www.medianauka.pl/mlecz
https://atlas.roslin.pl/plant/7986
https://atlas.roslin.pl/plant/8285