Interakcje leków na przeziębienie – przed czym przestrzec pacjentów?

Jak pomóc pacjentowi wybrać odpowiedni preparat? Czy stosowanie preparatów dostępnych bez recepty zawsze jest bezpieczne? Na jakie interakcje lekowe należy uważać? Przed czym należy ostrzec pacjentów oraz o czym ich poinformować, zanim zdecydują się na konkretny preparat?

Skład preparatów złożonych

W składzie preparatów złożonych, stosowanych w łagodzeniu objawów grypy, przeziębienia i stanów grypopodobnych (ból głowy, gorączka, zapalenie błony śluzowej nosa i gardła), najczęściej znajdziemy substancje o działaniu przeciwbólowym, przeciwgorączkowym, przeciwhistaminowym, przeciwkaszlowym oraz przeciwkaszlowym. Zazwyczaj występuje w nich paracetamol, NLPZ (np. ibuprofen, salicylamid), feniramina, fenylefryna, pseudoefedryna, dekstrometorfan oraz witamina C (kwas askorbowy). Czasami w preparatach tych znajduje się również kofeina, która nasila działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe paracetamolu.

• Czytaj także: Przeziębienie i choroby przewlekłe – przegląd lekowy

Ze względu na złożony charakter wyżej wspomnianych preparatów należy poinformować pacjenta, aby nie mieszał ich z innymi lekami często stosowanymi na ból głowy, czy też gorączkę (np. Ibuprom, Ibum, Paracetamol, Ketonal) lub zawsze dokładnie sprawdził skład, aby uniknąć dwukrotnego przyjęcia tej samej substancji, co wiąże się z większym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, czy też przedawkowania.

Najczęstsze interakcje leków stosowanych w przeziębieniu

Interakcje paracetamolu

Paracetamol + NLPZ – większe ryzyko uszkodzenia wątroby oraz zaburzeń uszkodzenia wątroby.

Paracetamol + ryfampicyna, leki przeciwpadaczkowe, leki nasenne z grupy barbituranów – większe ryzyko uszkodzenia wątroby.

Paracetamol + pochodne kumaryny – nasilenie działania doustnych leków przeciwzakrzepowych.

Stosowanie paracetamolu jednocześnie z lekami z grupy inhibitorów MAO oraz
w ciągu 2 tygodni po zakończeniu leczenia tymi lekami, może wywołać stan pobudzenia i gorączkę.

Interakcje fenylefryny

Fenylefryna + inhibitory MAO (moklobenid, selegilina) – fenylefryna może nasilać działanie inhibitorów IMAO i wywołać przełom nadciśnieniowy.

Fenylefryna + β-adrenolitytyki – osłabienie działania leków przeciwnadciśnieniowych oraz wzrost ryzyka wystąpienia nadciśnienia i innych działań niepożądanych ze strony układu sercowo-naczyniowego.

Fenylefryna + digoksyna i glikozydy naparstnicy – większe ryzyko wystąpienia zaburzeń rytmu serca lub zawału serca.

Fenylefryna + inne leki sympatykomimetyczne/trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (np. amitryptylina) – wzrost ryzyka wystąpienia działań niepożądanych ze strony układu sercowo-naczyniowego.

Interakcje feniraminy

Feniramina + alkohol – alkohol nasila działanie uspokajające większości leków przeciwhistaminowych – antagonistów receptora H1.

Feniramina + antycholinergiczne – feniramina wykazuje aktywność antycholinergiczną i może nasilać działanie innych leków antycholinergicznych.

Interakcje pseudoefedryny

Pseudoefedryna + inhibitory MAO – wolniejsza eliminacja pseudoefedryny z ustroju i zwiększenie jej biodostępności.

Pseudoefedryna + salbutamol – nasilenie działanie obkurczającego naczynia krwionośne.

Pseudoefedryna + amitryptylina oraz leki sympatykomimetyczne – jednoczesne stosowanie z innymi sympatykomimetykami tj. leki zmniejszające przekrwienie, hamujące apetyt i leki psychostymulujące – ryzyko wzrostu ciśnienia krwi.

Ze względu na możliwość wystąpienia skurczu naczyń krwionośnych i wzrostu ciśnienia tętniczego, szczególnie u pacjentów z ryzykiem udaru niedokrwiennego, nie zaleca się jednoczesnego stosowania pseudoefedryny z lekami zwężającymi naczynia krwionośne, takimi jak ergotamina, dihydroergotamina, linezolid, oksytocyna, efedryna, fenylefryna i bromokryptyna.

Pseudoefedryna + leki zobojętniające – zwiększenie wchłaniania pseudoefedryny.

Pseudoefedryna + kofeina – może powodować hiperglikemię i wzrost temperatury ciała (uwaga na suplementy diety oraz napoje energetyczne!).

Pseudoefedryna + leki przeciwnadciśnieniowe – osłabienie działania leków przeciwnadciśnieniowych.

Interakcje dekstrometorfanu

Dekstrometorfan + inhibitory MAO – NIE STOSOWAĆ RÓWNOCZEŚNIE – to połączenie może wielokrotnie zwiększać stężenie dekstrometorfanu w organizmie. Zwiększa to ryzyko toksycznego działania dekstrometorfanu (pobudzenie, dezorientacja, drżenie, bezsenność, biegunka i depresja oddechowa) oraz rozwoju zespołu serotoninowego.

Do zwiększenia stężenia dekstrometorfanu w organizmie i groźnych działań niepożądanych może również dojść przy równoczesnym stosowaniu fluoksetyny, paroksetyny, chinidyny, terbinafiny, amiodaronu, flekainidu i propafenonu, sertraliny, bupropionu, metadonu, cynakalcetu, haloperydolu, perfenazyny i tiorydazyny.

Jeżeli zaistnieje konieczność połączenia dekstrometorfanu z wymienionymi lekami, pacjent powinien być monitorowany, a dawka dekstrometorfanu zmodyfikowana. To pozwoli na zmniejszenie ryzyka wystąpienia działań niepożądanych ze strony ośrodkowego układu nerwowego.

A co z kroplami do nosa?

W przypadku zatkanego nosa lub kataru pacjenci najczęściej sięgają po krople z ksylometazoliną lub oksymetazoliną. Mimo, iż są one stosowane miejscowo, do nosa, to pewna część substancji przechodzi do krążenia ogólnego i może wywołać groźne dla niektórych pacjentów ogólnoustrojowe działania niepożądane.

Na krople z ksylo- i oksymetazoliną powinny uważać osoby stosujące następujące leki:

• trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne,
• inhibitory monoaminooksydazy, np. tranylcyprominą,
• leki podwyższające ciśnienie.

Połączenie tych kropli z wymienionymi lekami może prowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego krwi, gdyż ksylo- i oksymedazolina, ze względu na swój mechanizm działania, mogą podnosić ciśnienie. W związku z tym, preparaty te powinniśmy odradzać pacjentom z ciężkimi chorobami serca i naczyń krwionośnych (np. w chorobie wieńcowej lub nadciśnieniu tętniczym), guzem chromochłonnym, zaburzeniami metabolicznymi (np. nadczynność tarczycy, cukrzyca), porfirią, rozrostem gruczołu krokowego, podwyższonym ciśnieniem śródgałkowym, zwłaszcza w przypadku jaskry z wąskim kątem przesączania.

Przy wydawaniu kropli z ksylometazoliną lub oksymetazoliną warto też poinformować pacjenta, aby stosował je przez jak najkrótszy okres czasu, gdyż ich długotrwałe stosowanie może prowadzić do wtórnego rozszerzenia naczyń krwionośnych oraz wtórnego nieżytu nosa, a nawet do wtórnego polekowego zapalenia błony śluzowej nosa i zaniku błony śluzowej nosa. Maksymalny czas ich stosowania to 7 dni, jeżeli lekarz nie zaleci inaczej.

Autor: mgr farm Dominika Poborca

Źródła:

https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public ;

Fervex cytrynowy, 500 mg + 200 mg + 25 mg, granulat do sporządzania roztworu doustnego,

Theraflu Zatoki, 650 mg + 10 mg, proszek do sporządzania roztworu doustnego,

Theraflu ExtraGRIP 650 mg + 10 mg + 20 mg, proszek do sporządzania roztworu doustnego,

Scorbolamid EXTRA 300 mg + 200 mg + 50 mg + 5 mg, tabletki powlekane,

Xylometazolin Teva, 1 mg/ml, aerozol do nosa, roztwór.

Hagen M, Clark K, Kalita P, Serra G, Sanchez E, Varbiro G, Albasser MM. A real-world study of quality of life following treatment with xylometazoline hydrochloride in individuals with common cold. Ther Adv Respir Dis. 2024 Jan-Dec;18:17534666241228927. doi: 10.1177/17534666241228927. PMID: 38372128; PMCID: PMC10878222.

Głowacka K, Wiela-Hojeńska A. Pseudoephedrine-Benefits and Risks. Int J Mol Sci. 2021 May 13;22(10):5146. doi: 10.3390/ijms22105146. PMID: 34067981; PMCID: PMC8152226.