Choroba Parkinsona – leki i najważniejsze interakcje

Choroba Parkinsona- patomechanizm choroby

Choroba Parkinsona to przewlekła, neurozwyrodnieniowa choroba układu nerwowego [3]. Istotą choroby jest spadek poziomu ilości dopaminy w części zbitej substancji czarnej śródmózgowia, co wynika z uszkodzenia i utraty neuronów dopaminergicznych w OUN [2,3,4]. Poza uszkodzeniem układu dopaminergicznego upośledzeniu ulec mogą także inne, jak chociażby neurony układu serotoninergicznego i cholinergicznego, co wiąże się następnie z zaburzeniami  funkcji poznawczych i depresją [3].

Pomimo wielu lat badań i doświadczeń nie ma jednoznacznej odpowiedzi co do przyczyn choroby Parkinsona. Niemniej jednak uważa się, że wiek jest głównym czynnikiem ryzyka tego schorzenia [1]. Poza tym duży udział mają:

• czynniki genetyczne – 5-10% przypadków choroby uwarunkowane jest genetycznie,
• płeć – częściej choroba dotyka mężczyzn (w stosunku 3:2 wobec kobiet),
• narażenie na niektóre czynniki środowiskowe, takie jak chemikalia (pestycydy i rozpuszczalniki mogą zwiększać ryzyko rozwoju choroby Parkinsona),
• stres i przewlekły stan zapalny [1,2,3].

Choroba Parkinsona- najważniejsze objawy  

Obraz kliniczny choroby jest dość specyficzny, choć czasami wymaga różnicowania z innymi zaburzeniami układu nerwowego. Główne objawy obejmują problemy z układem ruchu. Są to przede wszystkim:

• bradykinezja, czyli spowolnienie ruchowe – warunek konieczny do rozpoznania choroby Parkinsona,
• drżenie spoczynkowe (u około 30% chorych ten objaw może nie występować),
• sztywność mięśniowa,
• zaburzenia/niestabilność postawy [1,3].

W rozpoznaniu i diagnozowaniu choroby dużo ważniejsze mogą być jednak bardzo często poprzedzające zaburzenia ruchowe objawy towarzyszące. Mogą one pojawić się nawet kilka lat przed właściwymi zaburzeniami choroby Parkinsona. Zalicza się do nich m.in.: zaburzenia snu, hiposomię (zaburzenia węchu), depresję czy też zaparcia [1]. Warto o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku pacjentów zmagających się z takimi problemami przez dłuższy czas.

Literatura fachowa podaje także charakterystyczne objawy choroby Parkinsona, widoczne na tzw. pierwszy rzut oka. Należą do nich:

• twarz pozbawiona emocji,
• pochylona sylwetka,
• spowolniony chód drobnymi krokami,
• ściszona mowa [3].

U chorych charakterystyczna jest asymetria objawów [3]!

Choroba Parkinsona- farmakoterapia

Najważniejszym celem terapii leczniczej w chorobie Parkinsona jest redukcja objawów klinicznych, przy jednoczesnej dbałości o jak najmniejszą liczbę potencjalnych działań niepożądanych [4]. Bezsprzecznie najbardziej skutecznym (choć nieidealnym) lekiem jest lewodopa, stanowiąca „złoty standard” leczenia choroby Parkinsona [3,4,5].

Lewodopa to aminokwas, będący prekursorem dopaminy [3,4]. Jej podawanie uzupełnia niedobory dopaminy w układzie nerwowym, redukując z czasem najbardziej dotkliwe objawy choroby. Niestety – im dłużej stosowana, tym większy udział działań niepożądanych. W celu zmniejszenia ich częstości, a także celem zwiększenia biodostępności lewodopy, należy poinstruować pacjenta, aby:

• przyjmować lewodopę najlepiej na czczo, co najmniej pół godziny przed posiłkiem,
• popijać ją dużą ilością wody,
• ograniczyć, a najlepiej zrezygnować z inhibitorów pompy protonowej i leków zobojętniających kwas żołądkowy – lewodopa najlepiej wchłania się w środowisku kwaśnym,
• unikać interakcji z preparatami żelaza, które osłabiają wchłanianie lewodopy,
• unikać diety wysokobiałkowej, gdyż białka z pożywienia konkurują z lewodopą o transport do krwi i mózgu [3,4].

Najważniejsze preparaty złożone z lewodopą, dostępne w Polsce to: Madopar (benserazyd+lewodopa), Nakom (karbidopa+lewodopa), Sinemet CR (karbidopa+lewodopa).

Poza lewodopą w terapii choroby Parkinsona (zwłaszcza na wczesnym etapie leczenia u osób młodych) stosuje się także inne leki, takie jak:

• agonistów dopaminy, m.in.: ropinirol i piribedil, który bezpośrednio oddziałują na receptory dopaminowe w układzie nerwowym,
• inhibitory monoaminooksydazy B (inhibitory MAO-B), np. selegilina i rasagilina, substancje te hamują rozkład dopaminy, co skutkuje wzrostem jej ilości w organizmie,
• amantadynę – jest ona zwykle stosowana jako lek poprawiający efektywność lewodopy oraz zmniejszający natężenie działań niepożądanych, występujących po jej podaniu [3].

Zobacz także: Case study #1 Choroba Parkinsona

Choroba Parkinsona- leki

W kontakcie z osobą dotkniętą chorobą Parkinsona należy pamiętać i poinstruować ją, aby:

• nie stosować leków zobojętniających kwas żołądkowy, gdyż zmniejszają one wchłanianie lewodopy;
• nie przyjmować leków przyśpieszających perystaltykę jelit (np. metoklopramidu), gdyż mogą one nasilać objawy choroby;
• nie używać tietylperazyny, gdyż również może ona zwiększać nasilenie objawów;
• unikać jednoczesnego przyjmowania z lewodopą żelaza i wapnia – osłabiają wchłanianie lewodopy;
• nie stosować neuroleptyków (np. promazyny), gdyż mogą one nasilać objawy chorobowe;
• unikać przyjmowania cynaryzyny i flunaryzyny – nasilają one objawy chorobowe;
• w przypadku jednoczesnego przyjmowania ropinirolu i ciprofloksacyny, teofiliny, tiklopidyny czy też amiodaronu – należy skorygować w dół dawkę ropinirolu, aby uniknąć nadmiernego wzrostu jego stężenia;
• w przypadku kierowców zwrócić szczególną uwagę na przyjmowanie agonistów dopaminy, gdyż mogą one u niektórych powodować nadmierną senność [3,5].

Czytaj również: Przegląd lekowy 11 nadciśnienie, choroba Parkinsona

Bibliografia:

1. The hallmarks of Parkinson’s disease, Paul M.A. Antony, Nico J. Diederich, Rejko Kruger, Rudi Balling, FEBS Journal 280(2013), 5981-5993.
2. Choroba Parkinsona – etiopatogeneza, podłoże molekularne i potencjalne możliwości terapii, Marta Lemieczewska, Agnieszka Zabłocka, Joanna Rymaszewska, Postepy Hig Med. Dosw (online), 2019;73:256-268.
3. Choroba Parkinsona – jak właściwie rozpoznawać, skutecznie i bezpiecznie leczyć?, Jarosław Sławek, Forum Medycyny Rodzinnej 2014, tom 8, nr 6, 281-291.
4. Lewodopa – złoty standard leczenia choroby Parkinsona, Jarosław Sławek, Andrzej Friedman, Monika Białecka, Urszula Fiszer, Andrzej Bogucki, Dariusz Koziorowski, Materiały z sesji plenarnej na II Zjeździe Polskiego Towarzystwa Choroby Parkinsona i Innych Zaburzeń Ruchowych, Warszawa, 2015.
5. Lewodopa w leczeniu choroby Parkinsona – wczoraj i dziś, Jarosław Sławek, Neurologia i Neurochirurgia Polska, 2012; 4,1: 63-75.