Żurawina – w jaki sposób poprawia stan dróg moczowych?

Infekcje dróg moczowych

Zakażenia układu moczowego są związane z obecnością drobnoustrojów w drogach moczowych powyżej zwieracza pęcherza moczowego. Stanowią powszechny i kosztowny problem zdrowia publicznego. Bakterią głównie odpowiedzialną za większość nieskomplikowanych zakażeń układu moczowego jest Escherichia coli. Działanie przeciwbakteryjne żurawiny zostało szeroko zbadane, aby zrozumieć molekularne mechanizmy działania jej bioaktywnych składników.

Czytaj również: Ostre, niepowikłane zapalenie pęcherza moczowego

Pochodzenie surowca

Żurawina błotna (Vaccinum oxycoccus) jest krzewinką występującą w krajach północnej i środkowej Europy. W Polsce zasiedla stanowiska wilgotne, kwaśne, bagienne oraz wysokie torfowiska. Ta należąca do rodziny wrzosowatych (Ericaceae) roślina jest źródłem dwóch powszechnie stosowanych surowców zielarskich – owocu (Oxycocci fructus), z którego przygotowywane są przetwory i liścia (Oxycocci folium).

Charakterystyczne związki zawarte w owocach

Do składników decydujących o właściwościach leczniczych owocu żurawiny należą:

• kwasy organiczne – chinowy, malonowy, cytrynowy, benzoesowy;
• witamina C;
• antocyjany – 3-arabinozyd peonidyny;
• karotenoidy;
• flawonoidy – kwercetyna;
• irydoidy – monotropeina;
• cukry – fruktoza;
• pektyny;
• substancje mineralne, w tym sole jodu.

Sprawdź także: Fakty i mity na temat witaminy C

Właściwości farmakologiczne

W badaniach in vitro wykazano, że sok z owoców żurawiny hamuje adhezję bakterii Escherichia coli do komórek nabłonka wyścielającego drogi moczowe. Dokładny mechanizm działania przeciwbakteryjnego i antyseptycznego nie został poznany, ale badania dowiodły, że zawarte w owocu proantocyjanidyny skutecznie blokują fimbrie, czyli struktury komórkowe ułatwiające przyleganie bakterii do innej komórki.

Ponadto zawarte w surowcu flawonoidy jako wolne rodniki mają właściwości przeciwutleniające, co może zminimalizować stres oksydacyjny wywołany infekcją dróg moczowych. Co więcej, flawonoidy zwiększają stężenie kwasu salicylowego w moczu i osoczu, który wpływa na szlaki enzymatyczne aktywowane podczas odpowiedzi zapalnych.

Działanie analogiczne do soku wykazywał również koktajl przyjęty w dawce 426 ml, odpowiadających 140 ml soku żurawinowego. W innym eksperymencie koktajl spożyty w ilości 340 ml po dwóch godzinach działał antyadhezyjnie nie tylko wobec bakterii Escherichia coli, ale także przeciwko Proteus oraz Pseudomonas.

Bezpieczeństwo stosowania

W badaniu przeprowadzonym na grupie pacjentów podatnych na kamicą nerkową wykazano, że stosowanie profilaktyczne suplementów żurawiny podnosi poziom szczawianu wapnia w moczu. Dodatkowo poza żurawiną jednym ze składników tych preparatów często jest witamina C, która również zwiększa wydalanie z moczem szczawianów, co stwarza ryzyko kamicy moczowej. Pacjenci podatni na to schorzenie powinni unikać doustnej suplementacji produktami żurawinowymi.

W badaniu przeprowadzonym na grupie kobiet ciężarnych, które przyjmowały napój przygotowany na bazie soku żurawinowego, nie zaobserwowano wpływu na płód w grupie badanej w stosunku do kontrolnej (otrzymującej placebo). Mimo tego żurawina nie powinna być stosowana w okresie ciąży i laktacji w ilościach większych niż te, które są zawarte w produktach żywnościowych.

Zobacz też: Zapalenie pęcherza – objawy choroby i rola farmaceuty

Skuteczność suplementacji

Większość eksperymentów zostało przeprowadzonych w warunkach in vitro, natomiast badania kliniczne charakteryzowały się błędami metodologicznymi. Takimi jak: brak grupy kontrolnej i zaślepienia, małe grupy badane, co utrudnia wyciągnięcie jednoznacznych wniosków.

W uaktualnionym przeglądzie Cochrane z 2012 roku, który obejmował 24 badania porównujące różne produkty z żurawiny w tym sok, tabletki i kapsułki nie wykazano ewidentnej skuteczności ich stosowania.

W celu zidentyfikowania badań klinicznych potwierdzających zasadność suplementacji preparatami żurawiny kompleksowo przeszukano bazę PubMed. Obecne dowody kliniczne wskazują na możliwą ogólną korzyść ze stosowania żurawiny przeciwko zakażeniom dróg moczowych. Spożycie produktów na bazie owocu zapobiega przyleganiu bakterii do komórek nabłonka. Może również, poprzez tłumienie kaskady reakcji zapalnej, zmniejszać objawy związane z zakażeniem układu moczowego.

Istniejące badania kliniczne mają jednak niską skuteczność w populacjach o podwyższonym ryzyku zarażenia. Ponadto w dokonanym przeglądzie podkreślono brak opłacalności suplementacji. W celu potwierdzenia efektywności żurawiny w zapobieganiu infekcjom dróg moczowych należałoby przeprowadzić dobrze zaprojektowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane badanie kliniczne, wykorzystujące standaryzowane produkty żurawinowe.

Bibliografia:

1. Leki pochodzenia naturalnego, pod redakcją J.Nawrot i G.Nowaka, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, Poznań 2018 r.;
2. Prawie wszystko o ziołach i ziołolecznictwie, M.E. Senderski, Wydawnictwo Mateusz E. Senderski, Podkowa Leśna 2016 r.;
3. Rekomendacje diagnostyki, terapii i profilaktyki zakażeń układu moczowego u dorosłych, Narodowy Program Ochrony Antybiotyków na lata 2011-2015 , pod redakcją: prof. dr hab. med. Walerii Hryniewicz, dr hab. med. Michała Holeckiego;
4. laine J. Redmond, C. F. Murphy, J. Leonard, K. Faulds, S. Abdelfadil, V. E. Crowley, T. H. Lynch, R. P. Manecksha, The influence of dietary supplementation with cranberry tablets on the urinary risk factors for nephrolithiasis, E, World Journal of Urology (2018);
5. R. Ribić, T. Meštrović, M. Neuberg, G. Kozina, Proposed dual antagonist approach for the prevention and treatment of urinary tract infections caused by uropathogenic Escherichia coli, Medical Hypotheses (2019);
6. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.14.8;
7. https://infekcje.mp.pl/problemywpraktyce/68731,zakazenia-ukladu-moczowego-zum.