Zapalenie pęcherza – objawy choroby i rola farmaceuty

Zapalenie pęcherza moczowego

Jest to stan zapalny, który najczęściej spowodowany jest infekcją bakteryjną pęcherza moczowego. Schorzenie to, znacznie częściej dotyczy kobiet niż mężczyzn, ze względu na krótszą cewkę moczową. Dlatego u kobiet, stanowi ona gorszą barierę dla bakterii niż  u mężczyzn. W ich przypadku dolegliwość ta występuje najczęściej po 50. roku życia. Z problemem tym boryka się każdego roku około 15% kobiet, a około 20-50% z nich przynajmniej raz w życiu przeszło zapalenie pęcherza.

Zapalenie pęcherza moczowego- przyczyny wystąpienia

Zazwyczaj bezpośrednią przyczyną jest, przedostanie się bakterii (najczęściej Escherichia coli, Staphyloccocus oraz Proteus) z przewodu pokarmowego, przez cewkę  do pęcherza moczowego. Do czynników predysponujących zalicza się:

• Młody wiek,
• Zwiększoną aktywność seksualną,
• Wcześniejsze zakażenie pęcherza,
• Stosowanie kapturków dopochwowych,
• Słabo kontrolowaną cukrzycę.

Czytaj również: Furagina – 30 sekund

Zapalenie pęcherza moczowego- kiedy skierować pacjenta do lekarza?

W świetle opieki farmaceutycznej jest to jedno z najważniejszych zadań stojących przed farmaceutą. Należy wiedzieć, kiedy stan pacjenta pozwala na terapię lekami OTC, a kiedy powinniśmy wysłać go do lekarza. W przypadku zapalenia pęcherza moczowego farmaceuta nie powinien podjąć się poradnictwa w samoleczeniu lecz skierować chorego do lekarza kiedy wystąpią:

• Oznaki infekcji górnych dróg moczowych,
• Upławy,
• Stopniowy początek (podejrzenie chorób przenoszonych drogą płciową),
• Pacjenci predysponowani do wystąpienia powikłań (cukrzycy, ciężarne, osoby starsze i z obniżoną odpornością).

Objawy ostrego zapalenia pęcherza moczowego

O niepowikłanym zapaleniu pęcherza moczowego mówimy, gdy spowodowane jest przez typowe bakterie, u osób bez chorób lub wad układu moczowego, przy sprawnie działających mechanizmach obronnych. Najczęściej mówimy o zapaleniu pęcherza moczowego w kontekście zapalenia pęcherza moczowego lub ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek.

Zapelenie pęcherza moczowego charakteryzuje:

• Ból i pieczenie podczas oddawania moczu,
• Konieczność częstego lub natychmiastowego oddania moczu,
• Pobolewanie w dole brzucha,
• Parcie na mocz,
• Oddawanie moczu w nocy i krwiomocz.

Ważnym zadaniem stojącym przed farmaceutą jest wykluczenie groźniejszych jednostek chorobowych i wdrożenie leczenia pod kątem ostrego zapalenia pęcherza moczowego.

(fot. shutterstock)

Zapalenie pęcherza moczowego- diagnostyka

Oprócz objawów klinicznych wymienionych wyżej, rozpoznanie zapalenia pęcherza moczowego potwierdzamy:

• badaniem ogólnym moczu (wypatrujemy w moczu obecności leukocytów, czerwonych krwinek, bakterii, azotynów i esteraz leukocytów),
• posiewem moczu (gdy bakterii w polu widzenia będzie >10^3 CFU),

Nawet 30% próbek moczu na posiew może być źle pobranych, kolejne 30% próbek jest źle transportowanych, przez co posiew traci na wiarygodności. Kluczową rolą farmaceuty jest poinstruowanie pacjenta, w jaki sposób postępować z materiałem:

• pojemnik do posiewu musi być jałowy,
• kobiety przed pobraniem próbki powinny umyć okolice cewki moczowej i krocza wodą z mydłem, wytrzeć w kierunku od przodu do tyłu i jeszcze raz przetrzeć gazikiem z wodą,
• następnie powinny rozchylić wargi sromowe i oddać pierwszą część moczu do toalety (aby wypłukać cewkę moczową),
• bez przerywania strumienia moczu, pobrać środkową porcję moczu do pojemnika,
• mężczyźni przecierają ujście cewki gazikiem z wodą, następnie powinni odprowadzić napletek i podobnie pobrać środkową porcję moczu, nie przerywając strumienia;

Aby nie dopuścić do namnażania się bakterii w próbce moczu, powinna być ona dostarczona do laboratorium jak najszybciej. Jeśli pacjenci nie są w stanie przekazać próbki w ciągu godziny, powinni ją schłodzić do temp. 4 st. Cel.

Zapalenie pęcherza moczowego- leczenie preparatami OTC

Sok żurawinowy

Wykazano, że produkty zawierające żurawinę zmniejszyły częstość zakażeń dróg moczowych w ciągu 12 miesięcy, zwłaszcza wśród kobiet z nawracającymi zakażeniami. Istnieją jednak pewne sugestie nietolerancji, wśród pacjentów przyjmujących przewlekle żurawinę. Nie ma jednak przekonywujących dowodów na skuteczność tych preparatów w leczeniu ostrego zakażenia dróg moczowych. Podsumowując, preparaty zawierające żurawinę wydają się wpływać korzystnie na terapię, nie powinny być jednak jedynym sposobem walki z zakażeniem.

Furazydyna

Jest to chemioterapeutyk stosowany w leczeniu ostrych i przewlekłych niepowikłanych zakażeń dolnych dróg moczowych wywołanych przez Escherichia coli. Na rynku aptecznym dostępne są preparaty w dawkach 50 mg oraz 100 mg. Istotne jest, aby zalecić pacjentowi przyjmowanie leku wraz z pokarmem bogatym w białko, ze względu na lepsze wchłanianie. Kolejnym ważnym elementem jest nietypowe dawkowanie. Pierwszego dnia należy przyjmować 100 mg 4 razy na dobę, a następnie 3 razy dziennie przez 7-10 dni.

Preparaty alkalizujące i leki ziołowe w leczeniu zapalenia pęcherza moczowego

Czasem zaleca się, aby  terapię zapalenia pęcherza moczowego rozpocząć preparatami alkalizującymi mocz, których zadaniem jest przywrócenie prawidłowego pH moczu, co przyczynia się do łagodzenia dyzurii. Jeżeli chodzi o leki stanowiące mieszanki ziołowe, to zawarte w nich substancje roślinne działają moczopędnie, ściągająco, przeciwbakteryjnie czy przeciwzapalnie.

Zapalenie pęcherza moczowego – wskazówki dla pacjenta

• Ważnym aspektem jest uświadomienie o konieczności spożycia zwiększonej ilości płynów, nawet do 5L na dobę.
• Furazydyna może być stosowana powyżej 2 r.ż.
• Nie stosuje się w czasie karmienia piersią oraz w I trymestrze ciąży.

Sprawdź także: Badanie moczu – wyniki, normy, przygotowanie do badania

Piśmiennictwo:

• Lennecke, K., Hagel, K., & Przondzionko, K. (2012). Opieka farmaceutyczna w samoleczeniu wybranych chorób.
• Rutter, P., Pluta, J. Błaszczyna, N. (2018). Opieka farmaceutyczna: objawy, rozpoznanie i leczenie. Elsevier Urban & Partner.
• https://www.mp.pl/pacjent/nefrologia/choroby/chorobyudoroslych/51947,zakazenie-ukladu-moczowego.
• http://leki.urpl.gov.pl/files/25_FuraginumAdamed_50mg_tabl.pdf.