Tasiemczyca – jak walczyć z chorobą?

Tasiemczyca- najważniejsze informacje

Tasiemczyca to choroba wywoływana przez tasiemce, które są organizmami pasożytniczymi, zaliczanymi do płazińców. Charakteryzuje je złożony cykl rozwojowy, co oznacza, że przeważnie bytują u żywicieli pośrednich i ostatecznych. Z zapłodnionych jaj rozwijają larwy, które przechodzą trzy stadia rozwojowe. W budowie dorosłego tasiemca wyróżnia się trzy elementy – główkę wyposażoną w odpowiednie narządy czepne, umożliwiające przytwierdzenie do żywiciela, szyjkę oraz proglotydy. Długość tasiemca jest bardzo zróżnicowana, przeważnie waha się od mikrometrów do kilkunastu metrów. Pasożyt z uwagi na brak własnego układu pokarmowego jest zmuszony do pobierania składników odżywczych z otoczenia, którym jest organizm gospodarza. Zespół objawów i problemy ze zdrowiem wynikające z zakażenia tasiemcem są chorobą określaną mianem tasiemczycy.

Tasiemczyca- przez jakie tasiemce może być wywołana?

Na świecie żyje kilkaset gatunków tasiemców, ale zaledwie kilka z nich może bytować w ludzkim systemie pokarmowym. Przeważająca część traktuje organizm człowieka jako żywiciela ostatecznego:

1. Tasiemiec nieuzbrojony
   To najczęściej występujący gatunek ludzkiego tasiemca w Polsce. Jego żywicielem pośrednim jest bydło, a główną drogą zakażenia jest przeważnie spożycie surowego mięsa wołowego. 
2. Tasiemiec uzbrojony
   Od swojego poprzednika różni się główką, która jest wyposażona w dodatkowe elementy do przytwierdzenia w przewodzie pokarmowym. Ponadto jego żywicielem pośrednim są świnie. Pasożyt przedostaje się do ludzkiego organizmu wskutek zjedzenia wieprzowiny, która jest surowa lub została poddana niedostatecznej obróbce termicznej. Tasiemiec uzbrojony najczęściej bytuje w układzie pokarmowym, ale może też występować w mięśniach i organach wewnętrznych.
3. Tasiemiec karłowaty
   Jest jedynym gatunkiem tasiemca,  którego cykl rozwojowy nie wymaga żywiciela pośredniego – nie oznacza to jednak, że takowy nie występuje. Żywicielami pośrednimi mogą być rozmaite owady (np. pchły, karaluchy, chrząszcze, wszy), natomiast ostatecznymi szczury (tasiemiec szczurzy), psy i koty (tasiemiec psi) bądź ludzie. Człowiek ulega zakażeniu wskutek bezpośredniego kontaktu z zainfekowanymi zwierzętami, połknięcia jaj (np. przypadkowe połknięcie owada) lub na drodze autoinwazji (np. kontakt z kałem żywiciela). Tasiemiec karłowaty najczęściej występuje u dzieci i młodzieży przebywających w dużych skupiskach, w których istnieje ryzyko nieprzestrzegania zasad higieny (np. akademiki i internaty, sierocińce, domy wielodzietnych rodzin o niskim statusie socjoekonomicznym).
4. Bruzdogłowiec szeroki
   To najdłuższy tasiemiec ludzki, który w cyklu rozwojowym ma dwóch żywicieli pośrednich – skorupiaki oraz ryby. Natomiast żywicielem ostatecznym może być zwierzę bądź człowiek, który zjada surowe mięso ryby bądź owoce morza. Najczęstsze zakażenia bruzdogłowcem szerokim są w Finlandii i innych terenach gdzie spożywa się duże ilości ryb.

Oprócz tego należy wspomnieć o tasiemcu bąblowcowym, który jest wyjątkowo niebezpieczny dla człowieka. Ludzki organizm stanowi bowiem formę żywiciela pośredniego, natomiast żywicielem ostatecznym są m.in. psy, kojoty, wilki, lisy, szakale. Do zakażenia dochodzi wskutek zjedzenia owoców (przeważnie leśnych) lub wypicia wody zanieczyszczonych zwierzęcymi odchodami, bądź na drodze bezpośredniego kontaktu z chorym zwierzęciem. Niebezpieczeństwo  dla człowieka  wynika z faktu, że larwy wydostające się z zapłodnionych jaj mogą przedostawać się do narządów wewnętrznych (np. mięśni, płuc, nerek, kości czy mózgu). 

Tasiemczyca – objawy 

Tasiemczyca to chorobą pasożytnicza dotycząca układu pokarmowego. Tasiemiec bytujący w organizmie człowieka odżywia się dostarczanym pokarmem, co powoduje spadek masy ciała, niedobory witamin i minerałów, osłabienie i charakterystyczne uczucie ssania w żołądku. Oprócz tego tasiemczycy towarzyszy szereg innych symptomów, których częstotliwość i intensywność jest uwarunkowana stopniem inwazji:

• wymioty
• brak apetytu
• bóle kolkowe i skurcze brzucha
• naprzemienne biegunki i zaparcia

Ponadto nie można zapominać, że każdy z tasiemców charakteryzuje się pewnymi specyficznymi objawami. W przebiegu zakażenia bruzdogłowcem szerokim niezwykle często występuje niedokrwistość i niedobór witaminy B₁₂. Tasiemiec uzbrojony może powodować chorobę zwaną wągrzycą (cysticerkozą), która może rozwijać się np. w oku lub układzie nerwowym. Efektami tego mogą być m.in. zaburzenia widzenia, bóle i zawroty głowy, napady drgawek, a nawet wzrost ciśnienia śródczaszkowego i ryzyko rozwoju otępienia.

Tasiemczyca- leczenie

Głównym sposobem leczenia tasiemczycy jest farmakoterapia, która w Polsce przeważnie opiera się na albendazolu. Równie skutecznymi preparatami, które wykorzystuje się w weterynarii, są niklozamid i prazykwantel – dla ludzi są dostępne wyłącznie drogą importu docelowego. 

Albendazol

Farmakoterapia albendazolem jest rekomendowana w przypadkach zakażenia tasiemcem uzbrojonym i nieuzbrojonym. Lek ten, występujący na rynku pod nazwą Zentel w formie doustnej zawiesiny lub tabletek do rozgryzania i żucia, oddziałuje jednakowo na jaja, larwy i dorosłe osobniki. Mechanizm jego działania polega na zahamowaniu możliwości polimeryzacji białka zwanego tubuliną, który umożliwia pasożytowi podział komórkowy. Ponadto albendazol jest inhibitorem reduktazy fumaranowej. Efektem zastosowania albendazolu jest zaburzenie czynności trawiennych pasożyta, co uniemożliwia mu przyswajanie glukozy i tym samym prowadzi do jego śmierci. 

Niklozamid

Działanie niklozamidu prowadzi do zaburzenia szlaku metabolicznego, który ma na celu wytwarzanie adenozynotrójfosforanu (ATP) – kluczowej cząsteczki energetycznej w metabolizmie organizmów żywych.  U dorosłych rekomenduje się stosowanie jednorazowej dawki 2 g (lub dwóch pomniejszych z 60-minutowym odstępem pomiędzy nimi), a w razie konieczności należy powtórzyć kurację. Działanie preparatu obejmuje jednakowo dorosłe tasiemce i larwy. Niklozamid jest dostępny na rynku w postaci takich preparatów jak Devermin, Radeverm, Teniarene czy Yomesan.

Stosowanie niklozamidu jest przeciwwskazane w przypadku użycia innych środków przeciwpasożytnicznych. Oprócz tego niklozamid nie powinien być równocześnie z lekami zawierającymi:

• bendamustynę (np. Levact, Bendamustine Sandos)
• duloksetynę(np. Dulsevia, Dutolix)
• rasagilinę (np. Asanix, Ralago)
• ropinirol (np. Ropodrin, Nironovo)
• tyzanidynę (np. Sirdalud, Tizanor)

Prazykwantel

Mechanizm działania prazykwantelu nie jest dokładnie poznany – wspomina się, że jego zadaniem jest uniemożliwienie pasożytowi przyswajania cukrów oraz wywołanie depolaryzacji płytki ruchowej, co prowadzi do porażenia mięśniówki i unieruchomienie. Prazykwantel jest dostępny w formie tabletek, pod nazwą handlową Cesol, a dawka jest ustalana przez lekarza indywidualnie do rodzaju pasożyta i masy ciała pacjenta.

W przypadku leczenia prazykwantelem należy pamiętać, że wiele środków farmakologicznych powoduje obniżenie jego stężenia w surowicy krwi, co zmniejsza skuteczność jego działania. Te leki to:

• dabrafenibum (np. Tanfilar)
• deksametazon (np. Dexaven)
• fenobarbital (np. Gardenal)
• fenytoina (np. Epanutin)
• felbamat (np. Taloxa)
• fosforan chlorochiny (np. Arechin)
• mitotanum (np. Lysodren)

Czytaj także: Owsica – jak pomóc pacjentowi w aptece?

Bibliografia:

1. Hadaś E., Derda M. „Pasożyty – zagrożenie nadal aktualne.” Problemy Higieny i Epidemiologii 2014, 95(1): 6-13.
2. Hołody-Zaręba J., Zaręba K., Kędra B. „Bąblowica – endemiczna choroba pasożytnicza.” Przegląd Gastroenterologiczny 2012, 7(1): 7-12.
3. Popielska J., Marczyńska M. „Najczęstsze zarażenia pasożytnicze w Polsce.” Pediatria po Dyplomie 2012, 16(5): 33-41.
4. Pawłowski ZS. „Choroby pasożytnicze w krajowych kronikach epidemiologicznych.” Hygeia Public Health 2011, 46(1): 1-7.
5. Bojar H., Knap JP. „Nitazoksanid („Alinia”) – budzący nadzieję lek przeciwpasożytniczy.” Wiadomości Parazytologiczne 2010, 56(1): 11-18.
6. Mutschler E., et al. „Farmakologia i Toksykologia.” Medpharm, Wrocław 2010.
7. Gawor J., Borecka A., Malczewski A. „Zarażenie lisów bąblowcem wielojamowym jako potencjalne zagrożenie dla ludzi w Polsce.” Życie Weterynaryjne 2008, 83(1): 24-27
8. Lateef M., et al. „Successful treatment of niclosamid and praziguantel resistant beef tapeworm infection with nitazoxanide.” International Journal of Infectious Diseases 2008, 12(1): 80-82.
9. https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=49
10. https://ktomalek.pl/l/interakcje/pomiedzy-lekami/yomesan/br-3026 
11. https://ktomalek.pl/l/interakcje/pomiedzy-lekami/cesol/br-63611