Owsica – jak pomóc pacjentowi w aptece?

Jak dochodzi do zakażenia?

Zakażenie owsikiem ludzkim jest jedną z najczęstszych infekcji pasożytniczych u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, jednak nie oznacza to, że problem nie dotyczy także dorosłych.

Zakażenie nie następuje za pośrednictwem wody, jak w przypadku innych pasożytów jelitowych. Do wniknięcia pasożyta może wejść trzema drogami: 

• oralno-fekalną (autoinfekcja), polegającą na przeniesieniu jajeczek na dłoniach i pod paznokciami z okolicy odbytu do ust;
• przez retroinwazję, mającą miejsce, gdy larwy rozwijające się z jaj znajdujących się w skórze odbytu wracają z powrotem przez odbytnicę do jelita grubego;
• wziewną, związaną z przeniesieniem jaj na przedmiotach codziennego użytku i wniknięciem ich drogą inhalacyjną np. z cząstkami kurzu.

Po dostaniu się jajeczek do przewodu pokarmowego, ulegają one rozpuszczeniu w dwunastnicy. Uwolnione larwy wędrują przez jelito cienkie do jelita grubego. Po zapłodnieniu samice składają jaja (głównie w nocy) w fałdach skóry kanału odbytu. Następnie samice giną, a złożone jaja są gotowe do rozpoczęcia kolejnego cyklu.

Czytaj również: Wszawica – pigułka wiedzy dla farmaceuty 2

Jak rozpoznać zakażenie owsikiem ludzkim?

Do najbardziej charakterystycznych objawów owsicy można zaliczyć:

• świąd odbytu i krocza, nasilający się głównie w nocy (spowodowany ruchami samicy owsika oraz obecnością wydzielanego przez nie śluzu, w którym składają jaja),
• zaburzenia snu (wynikające ze świądu), które mogą być przyczyną drażliwości i przemęczenia,
• brak apetytu i spadek wagi,
• inwazja ektopowa żeńskich narządów płciowych i układu moczowego,
• zapalenie wyrostka robaczkowego,
• bruksizm (zgrzytanie zębami),
• otarcia i wtórne zakażenie skóry w okolicy krocza (powstałe z powodu stałego drapania).

Owsica – leczenie przyczynowe

Substancją wykorzystywaną w lekach pierwszego wyboru w przypadku owsicy jest pyrantel. Leki zawierające pyrantel (Pyrantelum Medana 250 mg/5 ml, zawiesina doustna, Pyrantelum Polpharma 250 mg, tabletki) są preparatami wydawanymi bez ordynacji lekarza. Substancja czynna zawarta w lekach działa w świetle jelita, podrażniając mięśnie pasożytów. Unieruchomione owsiki zostają usunięte z jelit za pomocą ruchów perystaltycznych.

Dawkę preparatu ustala się w zależności od wieku i masy ciała pacjenta. Dawkę przeznaczoną na całą kurację stosuje się jednorazowo, zaś w przypadku braku skuteczności należy powtórzyć leczenie po 2-3 tygodniach. Lek w postaci zawiesiny można stosować u dzieci od 2 r.ż., zaś w postaci tabletek u dzieci od 6 r.ż. i dorosłych. Kurację powinni prowadzić wszyscy domownicy chorego.

Leczenie drugiego wyboru opiera się na preparatach zawierających mebendazol (Vermox) p.o. 100 mg lub albendazol (Zentel) p.o. 400 mg niezależnie od wieku. Oba preparaty stosowane są tylko z zalecenia lekarza.

Odpowiednia higiena uzupełnieniem leczenia farmakologicznego

Farmaceuta wydając preparat stosowany w leczeniu owsicy powinien upewnić się, że pacjent zna podstawowe zasady pomagające uniknąć reinfekcji.

Należy poinformować pacjenta o konieczności:

• obcięcia na krótko paznokci oraz o starannym myciu rąk przed posiłkiem i po każdej wizycie w toalecie,
• częstej zmiany pościeli, ręczników i bielizny osobistej,
• brania porannego prysznica ze zwróceniem szczególnej uwagi na higienę okolicy odbytu,
• dokładnego sprzątania mieszkania (wskazane jest odkurzanie i zmywanie na mokro).

Autor: Marta Łapińska

Piśmiennictwo:

1. Tuszyński, P.K., Leki pierwszego wyboru. Jak rozpoznać i leczyć najczęstsze schorzenia i dolegliwości., Wydawnictwo Farmaceutyczne, 2020.
2. Rutter, P., Opieka farmaceutyczna. Wydawnictwo Medyczne Urban&Partner, 2009, Wrocław.
3. https://gastroenterologia-praktyczna.pl/a1639/Najczestsze-choroby-pasozytnicze-przewodu-pokarmowego–Owsiki–owsica.html.
4. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.4.24.4.4. Choroby pasożytnicze przewodu pokarmowego, owsica.
5. http://leki.urpl.gov.pl/ Pyrantelum Medana.
6. http://leki.urpl.gov.pl/ Pyrantelum Polpharma.