5 ważnych preparatów pomocnych w leczeniu zaparcia

Szacuje się, że problem nieregularnych wypróżnień istnieje we wszystkich grupach wiekowych, a w szczególności dotyka osoby starsze. Występuje trzykrotnie częściej u kobiet niż u mężczyzn [1] Mimo, że dolegliwość ta staje się coraz częstsza, nie brakuje osób, które wstydzą się poprosić o poradę.

Czytaj również: Zaparcia – co możemy doradzić pacjentowi?

W jaki sposób powstają zaparcia?

Najczęstszą przyczyną zaparć jest wydłużony czas pasażowania treści pokarmowej w jelitach. Zwiększone wchłanianie zwrotne wody prowadzi do formowania się twardych stolców, czego skutkiem może być problem z wypróżnianiem. Za taki stan rzeczy najczęściej odpowiedzialne są: niedobór błonnika pokarmowego w diecie, niedawna zmiana stylu życia, przyjmowanie zbyt małej ilości płynów.

Zaparcia mogą mieć również etiologię polekową – występują jako działanie niepożądane przy stosowaniu m.in. alfa-blokerów, leków antycholinergicznych (triheksyfenidyl, procyklidyna), beta-blokerów (oksprenolol, bisoprolol, nebiwolol), siarczanu żelaza, bupropionu czy leków przeciwwrzodowych. [1]

Rozpoznanie problemu

Zanim zdecydujemy się na terapię, konieczne jest prawidłowe rozpoznanie problemu. Teoretycznie, za prawidłową częstotliwość defekacji uznaje się oddawanie jednego stolca raz dziennie. Niestety wielu z nas zapomina, o tym, że w praktyce ważna jest również jego konsystencja. Do osób o prawidłowym rytmie wypróżnień możemy więc zaliczyć te, które oddają kał co najmniej 3 razy w tygodniu, pod warunkiem, że oddany stolec ma zwartą konsystencję, odpowiednią barwę, wagę i objętość. [2]

Propozycje preparatów

Babka jajowata

W poszukiwaniu rozwiązania problemu zaparć warto sięgnąć po preparaty zawierające w swoim składzie łupinę babki jajowatej. Zawarte w niej substancje w obecności wodnych roztworów mają zdolność do wytwarzania dużej ilości śluzu. W zaparciach zmiękczają konsystencję mas kałowych i prowadzą do wzrostu ich objętości. Zwiększona objętość resztek pokarmowych w jelicie prowadzi do rozciągnięcia jego ścian, wywołania wypróżnienia. Substancja ta rzadko powoduje działania uboczne. Należy jednak pamiętać o tym, żeby nie przyjmować jej w postaci suchego proszku, gdyż może on spowodować zablokowanie jelita. Na takie skutki uboczne narażone są w szczególności osoby z nieprawidłowościami w budowie jelit czy osoby po operacji tego odcinka przewodu pokarmowego.

Czytaj także: Makrogole w leczeniu zaparć

Dokuzynian sodowy

Innym środkiem, uważanym za bezpieczny i niewpływającym na perystaltykę jelit, częstość oddawania stolca oraz czas pasażu treści pokarmowej w jelitach jest dokuzynian sodowy. [1] Zaliczany jest do anionowych środków powierzchniowo czynnych, których mechanizm działania związany jest ze wzrostem wydzielania elektrolitów i wody przez ścianę jelit. Powoduje zwiększenie objętości i zmianę konsystencji mas kałowych  ułatwiając tym samym defekację. Działanie substancji zaczyna się po 1-3 dniach od pierwszego zastosowania. Należy pamiętać, aby nie łączyć preparatów zawierających dokuzynian sodowy z olejami mineralnymi, gdyż nasila on ich wchłanianie i wychwyt przez układ limfatyczny. Łączenie substancji z tych dwóch grup może prowadzić do stanów zapalnych błony śluzowej jelit, śledziony, wątroby lub węzłów chłonnych. [3][4]

Laktuloza

Do preparatów skutecznych i często polecanych zaliczyć można również laktulozę. Należy ona do grupy leków osmotycznie czynnych, które wykazują łagodne działanie przeczyszczające. Nie podlega ona procesowi trawienia, wchłania się w niewielkim stopniu, dlatego trafia w niezmienionej formie do jelita grubego, gdzie zostaje rozłożona przez mikroflorę symbiotyczną. Powstały w wyniku rozpadu dwutlenek węgla i kwasy organiczne na drodze osmotycznej zwiększają napływ wody do jelita grubego. Skutkuje to zmiękczeniem mas kałowych i przyspieszeniem perystaltyki przewodu pokarmowego. Działanie preparatu rozpoczyna się po 1-2 dobach od podania. Warto pamiętać o tym, że preparaty zawierające tę substancję nie nadają się do stosowania u osób z nietolerancją laktozy, cukrzycą oraz galaktozemią. [5]

Czopki glicerolowe

Jeżeli poszukiwany jest środek, który przyniesie szybką ulgę, warto zaproponować pacjentowi czopki glicerolowe. Glikol polietylenowy (PEG) – substancja czynna preparatu po rozpuszczeniu czopka drażni dolny odcinek jelita grubego, co przyspiesza wypróżnienie. Ponadto rozpuszczający się czopek pokrywa odbytnicę tłustą, śliską warstwą, która korzystnie wpływa na proces wyprowadzania treści kałowej z jelita. Niewątpliwą zaletą preparatów zawierających glicerol jest fakt, że dostępne są na rynku w kilku rozmiarach, co umożliwia ich stosowanie u osób w każdym wieku. Warto wspomnieć, że istnieją badania wg, których przyjmowanie przez pół roku 17 g PEG dziennie stanowi efektywną i bezpieczną formę terapii zatwardzeń. [6] Dodatkowo, w  przypadku terapii zatwardzeń u dzieci PEG okazał się preparatem o większej skuteczności niż laktuloza. [7]

Liść strączyńca

Ostatnią polecaną propozycją jest medialny faworyt – substancja roślinna, która pod wieloma postaciami farmaceutycznymi reklamowana jest jako skuteczny środek w walce z zaparciami.  Mowa tutaj o  sennae folium – liściu strączyńca (senesu). Działanie farmakologiczne surowiec roślinny zawdzięcza antrazwiązkom, które wydzielane do okrężnicy prowadzą do drażnienia jej ścian i stymulowania ruchów perystaltycznych. Dodatkowo przyczyniają się do hamowania wchłaniania zwrotnego wody i elektrolitów. [8] Działanie przeczyszczające pojawia się po ok. 8-12 godzinach. Warto mieć na uwadze fakt, że preparaty zawierające tę substancję roślinną nie mogą być stosowane u osób cierpiących na stany zapalne jelit, owrzodzenia, niewydolność nerek. Senes nie powinien być również stosowany przez kobiety w ciąży, karmiące piersią czy przez dzieci poniżej 12 roku życia. [9]

Należy pamiętać, że wszystkie przedstawione propozycje, polecane są do doraźnej pomocy w zaparciach, ale nie należy ich stosować długotrwale. Nadużywanie środków przeczyszczających może prowadzić do niedoborów elektrolitowych, odwodnienia i spowolnienia perystaltyki przewodu pokarmowego. [1] Zanim zdecydujemy się na stosowanie takich preparatów, powinniśmy dokładnie przeanalizować swoją dietę i styl życia. W wielu wypadkach bowiem regularny rytm wypróżnień można przywrócić poprzez zmianę dotychczasowych nawyków.

Autor: Agata Zięba

Źródła :

[1] Rutter P. „Opieka farmaceutyczna: objawy, rozpoznanie i leczenie”.  Erda Urban& Partner, Wrocław 2018, wyd.4.
[2] Jamshed, Namirah; Lee, Zone-En; Olden, Kevin W. „Diagnostic approach to chronic constipation in adults”. American Family Physician. 84(3): 299–306.
[3]Karta Charakterystyki Produktu Leczniczego – dokuzynian sodu,[ dostęp : 21.02.2019,  https://pub.rejestrymedyczne.csioz.gov.pl/Pobieranie.ashx?type=3690-c. ].
[4] „Dokuzynian sodu (opis profesjonalny)”, [ dostęp: 21.01.2019, https://www.mp.pl/pacjent/leki/leki/doctor_subst.html?id=954].
[5] Karta Charakterystyki Produktu Leczniczego – laktuloza, [dostęp : 21.01.2019,  http://chpl.com.pl/data_files/2012-12-10_LSM_SPC.pdf ].
[6] Dipalma JA, Cleveland MV, McGowan J, Herrera JL (2007). „A randomized, multicenter, placebo-controlled trial of polyethylene glycol laxative for chronic treatment of chronic constipation”. Am. J. Gastroenterol. 102 (7): 1436–41.
[7] ” Is polyethylene glycol safe and effective for chronic constipation in children?” [dostęp : 21.01.2019, https://bestbets.org/bets/bet.php?id=00901].
[8] Barnes J., Anderson L.A., Philipson J.D.: Herbal Medicines, 3rd Edition. The Pharmaceutical Press. 2007, 456- 458.
[9]   Karta Charakterystyki Produktu Leczniczego – senes [dostęp : 21.01.2019,  https://pub.rejestrymedyczne.csioz.gov.pl/Pobieranie.ashx?type=14611-c.].