Szczepienia – wyzwania stojące przed personelem i aptekami

Zapotrzebowanie na szczepienia

Pandemia COVID-19 dowodzi nieustannie, jak nieprzewidywalne mogą być choroby zakaźne i jak wielkim wyzwaniem są nie tylko dla systemu ochrony zdrowia, ale i pozostałych elementów systemów funkcjonowania społecznego. Zapomniane trochę, dzięki szczepieniom, choroby zakaźne, z którymi zmagały się społeczeństwa przed laty, „uśpiły” niejako czujność w zakresie intensyfikacji procesu  szczepień. Szczepienia dotychczas w Polsce odbywały się tylko w przychodniach lekarskich i wymagały uprzedniego umówienia przez pacjenta. 

Cały świat widzi dziś, że istnieje pilna potrzeba ewolucji modelu funkcjonowania systemów ochrony zdrowia w wielu obszarach.  Nie tylko obecna pandemia COVID-19, ale przeszłe i przyszłe pandemie grypy, a także starzejące się społeczeństwo, które niewątpliwie cechuje się wzrastającymi potrzebami zdrowotnymi. Wreszcie niedobory kadr medycznych sprawiać będą, iż nie ma odwrotu od wspomnianej ewolucji dla systemów zdrowotnych. 

Zobacz też: Czy farmaceuci są gotowi na wykonywanie szczepień?

Rozszerzenie kompetencji farmaceutów  

Oczywiste jest, że zmiany kompetencji farmaceutów pozwalają na zmniejszenie obciążenia innych zawodów medycznych. Jednocześnie rozszerzenie kompetencji farmaceutów umożliwia intensyfikację profilaktyki zdrowotnej. W świetle dzisiejszych wyzwań związanych ze starzeniem się społeczeństwa z jednej strony, a z drugiej z obecną i prawdopodobnymi przyszłymi pandemiami. Zatem nie tylko nadzór nad farmakoterapią pacjenta i jej optymalizacja, ale rozszerzenie tych kompetencji o możliwość wykonywania szczepień ochronnych w aptekach, to możliwość wsparcia systemu ochrony zdrowia, którego Polska z pewnością potrzebuje. 

Czytaj również: Przegląd lekowy – jak ma być realizowany w Polsce? Szczegóły pilotażu przeglądu lekowego

Dyskusja nad szczepieniami  

W przestrzeni publicznej obserwujemy obecnie dyskusję, która posiada wiele odcieni. Jeden z nich pokazuje gotowość środowiska farmaceutycznego do świadczenia rozszerzonych usług farmaceutycznych oraz wielki entuzjazm do podjęcia dodatkowego kształcenia (które organizowane jest obecnie we współpracy Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego oraz Uczelni Medycznych w Polsce i cieszy się ogromnym zainteresowaniem środowiska). Drugie oblicze – to stanowisko bardziej zachowawczej grupy farmaceutów, która woli pozostać przy swoich dotychczasowych zadaniach, aniżeli podejmować nowe wyzwania. 

Obserwujemy także ze strony innych środowisk medycznych (przede wszystkim lekarzy i pielęgniarek) opinie wybrzmiewające w tonie obawy lub wręcz sprzeciwu wobec zwiększania kompetencji farmaceutów. Taka sytuacja niewątpliwie jest normą. Nie możemy bowiem oczekiwać entuzjazmu ze strony wszystkich przedstawicieli służby zdrowia. Inne zawody medyczne muszą niejako „przyzwyczaić się”, iż ewolucja systemu opieki zdrowotnej nie stwarza dla nich zagrożenia, lecz kreuje nową, lepszą jakość i nieodwołalnie musi się zdarzyć. Zmiany zawsze rodzą emocje, z początku nie zawsze pozytywne, ponieważ szukamy maksymalizacji swojej strefy komfortu i wychodzenie poza nią jest mniejszym lub większym wyzwaniem. 

Szczepienia wykonywane przez farmaceutów

W dyskusjach na temat przyszłości szczepień w aptekach, możliwości uzyskania kwalifikacji przez farmaceutów oraz wykonywania szczepień przeciwko COVID-19, grypie, a być może i innym chorobom zakaźnym w przyszłości, nie należy zapominać o bardzo ważnych argumentach, przytoczonych w dokumencie „Szczepienia przeciw grypie w aptekach. Raport Opieka Farmaceutyczna” przygotowanym w 2020 roku przez Ogólnopolski Program Zwalczania Grypy, Koalicję na rzecz szczepień w aptekach oraz Naczelną Izbę Aptekarską. 

1. W Polsce wskaźniki wyszczepialności przeciwko grypie utrzymują się na niskim poziomie od lat, nawet w grupach podwyższonego ryzyka, które obarczone są powikłaniami w wyniku zachorowań.
2. Dzisiejszy system nie promuje dostępności do szczepień oraz nie zachęca do szczepienia się przez społeczeństwo.
3. Strategiczne koncepcje rozwoju ochrony zdrowia wskazują na konieczność zwiększenia stopnia wyszczepialności przeciwko grypie.
4. Zapadalność na choroby wirusowe w starzejącym się społeczeństwie będzie miała coraz większy wpływ na zdrowie publiczne i koszty zachorowań.
5. Dodatkowe korzyści pozwala osiągnąć, m.in. likwidacja barier w dostępie do szczepień czy też promocja profilaktyki chorób zakaźnych w aptekach. Wśród nich bardzo istotne jest zwiększenie gotowości farmaceutów do reagowania w czasie epidemii i pandemii (tak kluczowe dziś i w przyszłości!), zmniejszenie kosztów leczenia chorób zakaźnych, ograniczenie nieuzasadnionego stosowania antybiotyków oraz odciążenie innych zawodów medycznych. 
6. Udział farmaceutów pracujących w aptekach ogólnodostępnych w wykonywaniu niektórych szczepień ochronnych jest rozwiązaniem stosowanym w wielu krajach europejskich, dobrze sprawdzonym i efektywnym. 

Czytaj również: Dlaczego potrzebujemy rozszerzonej opieki farmaceutycznej w Polsce?

Korzyści płynące ze szczepień w aptekach 

Rozważając „za” i „przeciw” szczepień należy podkreślić, iż zaangażowanie farmaceutów w wykonywanie szczepień – zarówno tych przeciwko COVID-19, zarezerwowanych dla nich jako kompetencja tylko na czas pandemii oraz w przyszłości przeciwko grypie jak i innym chorobom zakaźnym,  jest ważnym krokiem na drodze do osiągnięcia wskaźników wyszczepialności zapewniających odporność zbiorową. 

Przykład Stanów Zjednoczonych, które ogromnie ucierpiały w czasie pandemii COVID-19, a które obecnie w szybkim tempie wracają do normalnego funkcjonowania, dzięki niezwykle intensywnemu procesowi szczepień pokazuje, że  warto rozszerzać kompetencje zawodowe farmaceutów. Szczepienia przeciwko COVID-19 (a także przeciwko innym chorobom zakaźnym) są dostępne w większości stanów USA w każdej aptece, niezależnie czy jest to mała, prywatna apteka czy ogromna, wyglądająca jak supermarket, gdzie obok leków i suplementów diety kupimy również lody i napoje (sic!). 

Z rozmów prowadzonych obecnie w ramach Stypendium Fulbrighta (przyznanego przez Departament Stanu USA oraz Polsko-Amerykańską Komisję Fulbrighta, które widzą potrzebę zmian w obszarze farmacji) z ekspertami środowiska lekarskiego i  farmaceutycznego  University of Kentucky wynika jednoznacznie: zmiany w kierunku rozszerzania kompetencji farmaceutów w kierunku szczepień w aptekach  są potrzebne. Małe, ale konsekwentne kroki czynione już przed wieloma laty przyniosły dziś USA ogromne korzyści, a ostatecznym weryfikatorem burzliwej, również w USA, dyskusji pomiędzy środowiskami był pacjent, który powiedział „TAK” serwisowi szczepień w aptekach. Serwisowi, który jest szeroko dostępny, wygodny i tak bardzo potrzebny zdrowiu publicznemu.

Autor: dr hab. n. med. Agnieszka Neumann-Podczaska