Pleśniawki – pigułka wiedzy dla farmaceuty 8

Czym jest pleśniawka?

Są one wynikiem zakażenia i rozwoju drożdżaków z rodzaju Candida. Mają one postać białych nalotów, które przypominają rozlane zsiadłe mleko. W przypadku niemowląt pleśniawki wynikają zazwyczaj z niedojrzałości układu odpornościowego, natomiast u osób starszych m.in. osłabieniem tegoż układu. Jest to dolegliwość, która często nawraca spowodowana obecnością czynnika sprzyjającego powstaniu tego problemu.

Do tych czynników zalicza się:

• zakażenia grzybicze matki dziecka
• małą masę urodzenia dziecka
• cukrzycę
• zaburzenia odporności
• afty
• leukoplakię
• raka płaskonabłonkowego
• zmiany polekowe
• źle dopasowane protezy
• suchość jamy ustnej
• immunosupresję
• opryszczkę
• owrzodzenia opryszczkowate

Występowanie i przyczyny wystąpienia

Jak już wcześniej wspomniano, problem dotyka najczęściej bardzo młodych pacjentów (noworodki i niemowlęta) oraz osoby w zaawansowanym wieku. Większość przypadków w innych grupach wynika z współwystąpienia stanów patologicznych.

O co pytać w przypadku pleśniawki?

O co zapytać w przypadku problemu z hemoroidami? Kliknij Tutaj!

Rozpoznanie i cechy kliniczne

Rozpoznanie pleśniawki nie jest nazbyt wymagającym zadaniem. Farmaceuta powinien wyeliminować inne stany patologiczne, które są związane z pleśniawkami. Po rozmowie z pacjentem powinien obejrzeć jamę ustną, żeby potwierdzić rozpoznanie. Klasyczny obraz to kremowobiałe, miękkie wykwity, które można zetrzeć, odsłaniając rumieniowatą śluzówkę.

Stany jakie należy wykluczyć:

• Grzybica polekowa – Może być wywołana antybiotykoterapią bądź kortykosteroidami
• Zmiany wywołane noszeniem protez – Niewłaściwe użytkowanie protez może powodować pleśniawki
• Liszaj płaski – zmiany przypominają łuszczycę, u około 50% pacjentów zajęta jest śluzówka jamy ustnej. Na wewnętrznej stronie policzków, dziąsłach, języku, pojawiają się zmiany przypominające pajęczynę.
• Choroby ogólnoustrojowe – należy rozważyć cukrzycę, upośledzenie odporności, suchość w jamie ustnej
• Inne owrzodzenia – Afty duże, opryszczka i owrzodzenia opryszczkowate
• Leukoplakia – Jest to choroba jamy ustnej manifestująca się białymi zmianami. Często związana jest z paleniem i zalicza się do stanów przednowotworowych. W odróżnieniu od pleśniawek białych wysp nie da się zetrzeć. Wszystkich pacjentów z podejrzeniem tej choroby należy skierować do lekarza
• Rak kolczystokomórkowy – większość zmian obserwuje się z boku języka, ust i na dolnej wardze. Początkowo manifestuje się jako bezbolesne owrzodzenie lub guzek, który nie goi się ani nie znika. Z czasem zmienia kolor i może krwawić.

Zobacz jakie badania stosuje się w diagnostyce astmy!

Dowody naukowe w leczeniu preparatami OTC

W Wielkiej Brytanii jedynym preparatem dostępnym bez recepty o udowodnionej skuteczności przeciwgrzybicznej jest mikonazol w postaci żelu do jamy ustnej, który niestety w Polsce jest zarejestrowany jako preparat Rp.

Dawkowanie zależy od wieku i miejsca zmian. W przypadku zlokalizowanej pleśniawki na jej powierzchnię nanosi się niewielką ilość żelu. Jeżeli jest to uogólniony stan, dawkę podaje się za pomocą 5-mililitrowej łyżeczki. Dorośli i dzieci od lat 6 – 5 ml żelu 4 razy dziennie, dzieci do lat 6 – 5 ml żelu 2 razy dziennie. Niemowlęta i dzieci do lat 2 – 2,5 ml 2 razy dziennie.

Preparat stosowany pomocniczo

0,2% roztwór chlorheksydyny jest czasami zalecany, jako preparat pomocniczy, który dodatkowo wspiera utrzymanie higieny jamy ustnej na wysokim poziomie.

W przypadku zmian grzybiczych w obrębie jamy ustnej lekarz może zalecić następujące leki

• 0,2% roztwór chlorheksydyny do płukania jamy ustnej
• Preparaty zawierające nystatynę do pędzlowania jamy ustnej
• Nystatyna – proszek do przygotowania zawiesiny – 100000 j.m. 4 razy na dobę
• Mikonazol
  • Żel 2­­–4 razy na dobę przez 7 dni po ustąpieniu objawów
  • Tabletki podpoliczkowe – 1 tabletka na dobę przez 7–14 dni
• Klotrimazol – krem do stosowania 2-3 razy dziennie przez 2-4 tygodnie
• Ketokonazol – raczej w kandydozie skóry, 2-3 razy dziennie przez 2-3 tygodnie

Leczenie ogólne stosuje się u pacjentów niereagujących i źle tolerujących terapię miejscową oraz u tych z dużym ryzykiem nawrotu kandydozy. Do stosowanych leków zalicza się:

• Flukonazol
• Itrakonazol
• Worykonazol
• Amfoterycyna B (i.v.)
• Kaspofungina (i.v.)

Wskazówki dla pacjenta

• Kłaść nacisk na utrzymanie prawidłowej higieny jamy ustnej. Także w przypadku stosowania sztucznej szczęki, należy ją odpowiednio czyścić i dezynfekować
• Inhalacje zawierające glikokortykosteroidy stosować zgodnie z zaleceniami. Płukać jamę ustną po inhalacji, oraz myć zęby, aby zniwelować osad steroidu
• Jeśli pojawia się suchość w ustach, zwracać uwagę na wystarczający napływ śliny. Stosować bezcukrowe pastylki, produkty do higieny jamy ustnej
• W przypadku niemowląt sterylizować smoczki

Piśmiennictwo:

• Rutter, P., Pluta, J. J., Zagrodnik, M., & Błaszczyna, N. (2018). Opieka farmaceutyczna: objawy, rozpoznanie i leczenie. Elsevier Urban & Partner.
• Lennecke, K., Hagel, K., & Przondzionko, K. (2012). Opieka farmaceutyczna w samoleczeniu wybranych chorób. Medpharm.
• https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/lista/93161,plesniawki-jamy-ustnej-u-niemowlat.
• https://sjp.pwn.pl/slowniki/ple%C5%9Bniawka.html.
• https://www.mp.pl/otolaryngologia/gardloikrtan/jama_ustna/107527,grzybicze-zapalenie-jamy-ustnej,1.
• http://chpl.com.pl/data_files/2012-06-11_Corsodyl-ChPL.pdf.