Nadciśnienie – prawidłowy pomiar i aktualne wytyczne

Tabela przedstawia klasyfikację nadciśnienia tętniczego i innych kategorii ciśnienia tętniczego według aktualnych wytycznych europejskich (2018 r.)

Sprawdź także: Nadciśnienie w 2019 r. – czy jesteś up-to-date? cz. 3

Amerykańskie wytyczne

Nowe amerykańskie wytyczne postępowania w nadciśnieniu tętniczym zostały ogłoszone podczas kongresu American Heart Association w 2017 roku. Największą wprowadzoną zmianą było obniżenie wartości progowej rozpoznania nadciśnienia ze 140/90 mm Hg na 130/80 mm Hg. Spowodowało to znaczny wzrost osób ze zdiagnozowanym nadciśnieniem tętniczym. W Stanach Zjednoczonych za ciśnienie prawidłowe uznaje się wartości <120/80 mm Hg. Podczas leczenia dąży się do uzyskania wartości ciśnienia niższych niż 130/80 mm Hg. Natomiast u starszych pacjentów celem jest ciśnienie skurczowe poniżej 130 mm Hg.

Cele leczenia

Podstawowym celem terapii pacjenta z nadciśnieniem tętniczym jest zmniejszenie śmiertelności oraz globalnego ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych i nerkowych. Na początku terapii u wszystkich pacjentów dąży się do obniżenia ciśnienia tętniczego poniżej wartości 140/90 mm Hg. Następnie, u większości pacjentów należy dalej obniżać ciśnienie do wartości niższych od 130/80 mm Hg. Trzeba pamiętać o tym, że optymalne cele hipotensyjne są zależne od wieku i współistniejących chorób.

Leczenie farmakologiczne

W większości przypadków nadciśnienia tętniczego terapię rozpoczyna się od preparatów z pięciu podstawowych grup leków hipotensyjnych, tak zwanych I rzutu. Został udowodniony korzystny wpływ tych leków na redukcję śmiertelności sercowo-naczyniowej lub ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych. Do tej grupy należą: diuretyki tiazydowe/tiazydopodobne, β-adrenolityki, antagoniści wapnia, inhibitory konwertazy angiotensyny oraz leki blokujące receptor AT1 dla angiotensyny II. Substancje lecznicze z innych grup wykorzystywane są wtedy, gdy wymaga tego stan pacjenta.

Najczęściej stosuje się dwa leki obniżające ciśnienie krwi. Monoterapia stosowana jest tylko w określonych przypadkach. Pojedyncze leki hipotensyjne można zastosować u pacjentów powyżej 80 roku życia oraz u pacjentów z nadciśnieniem pierwszego stopnia, którzy charakteryzują się niskim ryzykiem sercowo-naczyniowym.

Rodzaje ciśnieniomierzy

Aparaty rtęciowe – nie są już dostępne w sprzedaży, jednakże prawo nie zabrania używania nabytych wcześniej urządzeń tego rodzaju. Prawidłowo wykonane pomiary takim sprzętem dają bardzo wiarygodne wyniki. Niestety są one trudniejsze w obsłudze niż ciśnieniomierze elektroniczne.

Ciśnieniomierze ze wskaźnikami zegarowymi – różnią się od aparatów rtęciowych jedynie sposobem prezentacji wyniku. Pomiar wykonuje się w taki sam sposób.

Aparaty elektroniczne na ramię – mogą być półautomatyczne (mankiet pompuje się ręcznie za pomocą gruszki) lub automatyczne. Są bardzo proste w obsłudze, dlatego pacjenci często wybierają ten typ ciśnieniomierza.

Aparaty elektroniczne na nadgarstek – również są bardzo wygodne do codziennych, domowych pomiarów. Jednak trzeba pamiętać o tym, że są one uważane za mniej dokładne i tylko niewiele modeli jest polecanych.

Jak prawidłowo wykonać pomiar?

Prawidłowo wykonany pomiar ciśnienia krwi odgrywa kluczową rolę w rozpoznaniu nadciśnienia tętniczego, a także w ocenie skuteczności prowadzonej terapii. Powinien być wykonany za pomocą urządzenia posiadającego certyfikat. Listę aparatów posiadających certyfikat można znaleźć na stronie Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego.

Uzyskanie wiarygodnego wyniku z wykorzystaniem ciśnieniomierza naramiennego wymaga stosowania określonych zasad:

• Rozmiar mankietu powinien być dobrany do wielkości ramienia pacjenta
• Minimum 30 minut przed pomiarem nie wolno pić kawy i palić papierosów
• Bezpośrednio przed pomiarem pacjent powinien odpocząć przez kilka minut
• Ciśnienie należy mierzyć w pozycji siedzącej z mankietem na wysokości serca
• Wykonuje się po 2 pomiary w kilkuminutowych odstępach, bezpośrednio przed przyjęciem leków, natomiast rano, przed pierwszym posiłkiem
• W przypadku wykonywania badania po raz pierwszy, pomiaru trzeba dokonać na obu ramionach, natomiast kolejne wykonuje się na tym, na którym zmierzona wartość ciśnienia była wyższa

W przypadku stosowania ciśnieniomierza sprężynowego dodatkowo wymagana jest znajomość zasad dotyczących techniki pomiaru:

• Pompowanie powietrza w mankiecie do ciśnienia o 30 mm Hg wyższego od słyszalnych tonów (wyczuwalnego tętna)
• Wypuszczanie powietrza z prędkością 2 mm Hg na sekundę
• Za ciśnienie skurczowe uznaje się moment pojawienia się pierwszego tonu przy opróżnianiu mankietu
• Za ciśnienie rozkurczowe uznaje się moment zaniku słyszalności ostatniego tonu przy opróżnianiu mankietu
• Pomiar tętna powinien być dokonany po drugim pomiarze ciśnienia krwi

Kiedy pomiar wykonywany jest ciśnieniomierzem nadgarstkowym istotne jest, aby nie opuszczać badanej ręki. Nadgarstek z aparatem powinien opierać się o przednią powierzchnię klatki piersiowej na poziomie serca.

Bibliografia:

1. Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym — 2015 rok Wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego.
2. Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego i Europejskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego 2018.
3. http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C29526%2Ceksperci-polowa-sposrod-ponad-105-mln-polakow-nie-wie-ze-ma-nadcisnienie.
4. https://biuletyn.servier.pl/35371/wytyczne-accaha-2017-redefinicja-nadcisnienia-tetniczego.
5. https://www.mp.pl/pacjent/nadcisnienie/informacje/cisnienie_nadcisnienie/58712,jakim-aparatem-mierzyc-cisnienie-tetnicze.