Fosfomycyna – sprawdzona substancja wraca do łask

Fosfomycyna – co to za substancja?

Fosfomycyna to antybiotyk, który jest pochodną kwasu fosfonowego. Należy ona do grupy substancji, które blokują syntezę ścian komórkowych bakterii. Jednak jej mechanizm działania jest odmienny od antybiotyków, które działają w podobny sposób, np. β-laktamów.

Jak działa fosfomycyna?

Fosfomycyna blokuje jeden z pierwszych etapów odpowiedzialnych za tworzenie się ściany komórkowej bakterii. Z racji odmiennego i unikatowego mechanizmu działania fosfomycyny praktycznie nie ma ryzyka pojawienia się oporności krzyżowej z innymi antybiotykami. Substancja umożliwia także synergistyczne działanie z innymi, np. wspomnianymi wcześniej β-laktamami. Fosfomycyna zmniejsza również przyleganie bakterii do ścian pęcherza moczowego, co zmniejsza ryzyko nawrotu infekcji.

Zobacz również: Kilka słów o racjonalnej antybiotykoterapii

Bakterie podatne na fosfomycynę

Fosfomycyna to antybiotyk o szerokim spektrum działania. Wykazuje aktywność wobec bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych. Fosfomycynę stosuje się w zakażeniach bakteriami, takimi jak:

• Escherichia coli.
• Citrobacter spp.
• Klebsiella spp.
• Proteus spp.
• Serratia spp.
• Staphylococcus aureus (MRSA).
• Staphylococcus epidermidis.
• Enterococcus spp. włącznie z faecalis i E. faecium opornymi na wankomycynę.
• Salmonella spp.
• Shigella spp.
• Listeria monocytogenes
• Neisseria gonorrhoeae

Kiedy stosować fosfomycynę?

Główne wskazania do stosowania fosfomycyny obejmują układ moczowy i przedstawiają się następująco:

• Ostre niepowikłane bakteryjne zapalenie pęcherza moczowego.
• Obfity bezobjawowy bakteriomocz.

Zapobieganie zakażeniom dróg moczowych związanym z zabiegami chirurgicznymi i przezcewkowymi zabiegami diagnostycznymi. Fosfomycynę wdraża się do leczenia, jeśli wykryto głównie Gram-ujemne bakterie oporne na inne metody leczenia z wykorzystaniem, np.: trimetoprimu (np. Trimesan, Urotrim), nitrofurantoiny lub amoksycyliny z kwasem klawulanowym (np. Amoksiklav, Augmentin, Auglavin PPH, Ramoclav, Taromentin).

Powyższe wskazania obejmują doustną formę fosfomycyny. Fosfomycyna do podawania pozajelitowego występuje w preparacie InfectoFos, który dostępny jest jedynie do stosowania w lecznictwie zamkniętym (Lz). Wskazania tego preparatu są znacznie szersze i obejmują, np.:

• zakażenie wsierdzia,
• zakażenia kości i stawów,
• bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
• szpitalne zapalenia płuc,
• powikłane zakażenia wewnątrzbrzuszne,
• bakteriemie.

Różne formy fosfomycyny?

Doustne antybiotyki z fosfomycyną (np. Monural, Symural, Afastural, Uromaste) zawierają jej połączenie z trometamolem. Istnieją także połączenia z wapniem, jednak ta wersja nie jest stosowana doustnie.

Badania porównawcze wykazały, że uzyskuje się od 2 do 4 razy większe stężenia leku w organizmie po podaniu fosfomycyny z trometamolem niż fosfomycyny z wapniem. Wynika to z tego, że fosfomycyna z wapniem ulega hydrolizie i dezaktywacji pod wpływem kwasu żołądkowego.

Istnieje także fosfomycyna do podawania pozajelitowego i w tej wersji występuje w postaci fosfomycyny sodowej.

Sprawdź też: Pacjentka z infekcją układu moczowego

Preparaty z fosfomycyną

Na polskim rynku występują następujące preparaty z fosfomycyną

Monural, Symural, Uromaste, Afastural – granulat do sporządzania roztworu doustnego, lek na receptę

Skład

1 saszetka zawiera 3 g fosfomycyny (5,631 g fosfomycyny z trometamolem).

Stosowanie

W przypadku ostrego, niepowikłanego zapalenia pęcherza moczowego lek podaje się jednorazowo.

Jeśli lek stosowany jest jako okołooperacyjna profilaktyka podczas biopsji gruczołu krokowego to 1 saszetkę podaje się 3 godziny przed zabiegiem, a kolejną 24 godziny po zabiegu.

Wskazania

• Ostre, niepowikłane zapalenie pęcherza moczowego.
• Okołooperacyjna profilaktyka podczas biopsji gruczołu krokowego.

O produkcie

• Lek występuje w postaci granulatu do sporządzania roztworu doustnego.
• Fosfomycynę najlepiej przyjmować na czczo: od 2 do 3 godzin przed lub po posiłku.
• Lek najlepiej rozpuścić w szklance wody i przyjąć przed snem po opróżnieniu pęcherza moczowego.
• Lek stosuje się powyżej 12. roku życia.
• Fosfomycyna jest stosunkowo bezpiecznym antybiotykiem. Nie wykazuje bardzo poważnych działań niepożądanych. Najczęściej (u około 5% pacjentów) pojawiają się zaburzenia żołądkowo-jelitowe – głównie biegunki.
• Polskie i europejskie rekomendacje zalecają stosowanie fosfomycyny w przypadku zapalenia pęcherza jedynie u kobiet, gdyż u mężczyzn są to zwykle zakażenia powikłane. Jednak inne rekomendacje, np. NICE dopuszczają jej stosowanie w tym wskazaniu także u mężczyzn (2 dawki z przerwą 3 dni).
• Istnieją dane o stosowaniu fosfomycyny w I trymestrze w ciąży. Nie ma jednoznacznych danych zakazujących tego leku podczas ciąży. Fosfomycyna jednak przenika przez łożysko, dlatego powinna być stosowana jedynie w ostateczności.
• Fosfomycyna przenika do mleka matki. Podczas karmienia piersią powinna być stosowana jedynie w ostateczności.

Ważne

• Przyjmowanie leku razem z posiłkiem zmniejsza jego wchłanianie, dlatego zaleca się stosowanie go na czczo.
• Jeśli stosujesz lek razem z metoklopramidem, to fosfomycyna może ulegać gorszemu wchłanianiu, więc jej efekt terapeutyczny może być osłabiony.
• Największe stężenie leku w moczu osiąga się 4 godziny po podaniu. Wysokie stężenie utrzymuje się od 1 do 2 dni po podaniu, co jest wystarczające terapeutycznie.

InfectoFos – proszek do sporządzania roztworu do infuzji, Lecznictwo zamknięte (Lz)

Skład

Jeden ml roztworu do infuzji zawiera 40 mg fosfomycyny. Fosfomycyna występuje w formie fosfomycyny sodowej.

Stosowanie

Dawkę dobową fosfomycyny określa się każdorazowo w indywidualnym przypadku na podstawie:

• wskazania,
• stopnia nasilenia i miejsca zakażenia,
• wrażliwości patogenów,
• czynności nerek,
• u dzieci na podstawie wieku i masy ciała.

Wskazania

• powikłane zakażenia dróg moczowych;
• infekcyjne zapalenie wsierdzia;
• zakażenia kości i stawów;
• szpitalne zapalenie płuc, w tym zapalenie płuc związane z wentylacją mechaniczną;
• powikłane zakażenie skóry i tkanek miękkich;
• bakteryjne zapalenie opon mózgowo–rdzeniowych;
• powikłane zakażenia wewnątrzbrzuszne;
• bakteriemia występująca w związku z którymkolwiek z wyżej wymienionych zakażeń albo bakteriemia, w przypadku której podejrzewa się taki związek.

O produkcie

• Lek podaje się jedynie dożylnie.
• Czas trwania infuzji zależy od wielkości opakowania:
  • 2 g – co najmniej 15 minut.
  • 4 g – co najmniej 30 minut.
  • 8 g – co najmniej 60 minut.
• Lek nie powinien być stosowany w trakcie ciąży, chyba że ryzyko przewyższa ewentualne korzyści. Podobnie podczas karmienia piersią.

Czytaj także: Leki z fosfomycyną wycofany z obrotu

Bibliografia:

• Monural – Charakterystyka Produktu Leczniczego.
• G. G. Zhanel, A. J. Walkty, i J. A. Karlowsky, „Fosfomycin: A First-Line Oral Therapy for Acute Uncomplicated Cystitis”, Can. J. Infect. Dis. Med. Microbiol. J. Can. Mal. Infect. Microbiol. Médicale, t. 2016, s. 2082693, 2016, doi: 10.1155/2016/2082693.
• M. E. Falagas, E. K. Vouloumanou, G. Samonis, i K. Z. Vardakas, „Fosfomycin”, Clin. Microbiol. Rev., t. 29, nr 2, s. 321–347, kwi. 2016, doi: 10.1128/CMR.00068-15.
• Guideline for Prescribing of Fosfomycin for uncomplicated UTI. HERPC.
• InfectoFos – Charakterystyka Produktu Leczniczego.
• P. C. Matthews i in., „Oral fosfomycin for treatment of urinary tract infection: a retrospective cohort study”, BMC Infect. Dis., t. 16, s. 556, paź. 2016, doi: 10.1186/s12879-016-1888-1.