Badania laboratoryjne – morfologia krwi i OB

Krzysztof Bojakowski 07-09-2018 13:02:16

Tags:

Morfologia krwi jest popularnym, bardzo często wykonywanym badaniem. Służy do wczesnego wykrycia wielu chorób, a także dostarcza ważnych informacji o funkcjonowaniu całego organizmu. Polega na analizie ilościowej oraz jakościowej znajdujących się w niej elementów.

Morfologia krwi to bardzo ważne badanie (fot. Shutterstock).

Należą do nich między innymi krwinki czerwone (erytrocyty), krwinki białe (leukocyty) oraz płytki krwi (trombocyty). Badanie służy do wczesnego wykrycia wielu chorób, a także dostarcza ważnych informacji o funkcjonowaniu całego organizmu. Odczyn Biernackiego (OB), to badanie polegające na pomiarze drogi opadania krwinek czerwonych w niekrzepnącej krwi w ciągu 1 godziny. Jest to wskaźnik procesów zapalnych, reumatycznych i nowotworowych.

Kryterium	Norma	Znaczenie wyniku
Krwinki czerwone (erytrocyty) – RBC	Kobiety: 4,2-5,4 x 10¹²/l Mężczyźni: 4,7-6,1 x 10¹²/l	Powyżej normy: ● Odwodnienie (często) ● Stany przewlekłego niedotlenienia organizmu ○ Przebywanie na znacznych wysokościach ○ Palenie papierosów ○ Obturacyjny bezdech senny ○ Wrodzone wady serca ○ Choroby płuc ● Czerwienica prawdziwa (bardzo rzadko) ● Nowotwory (bardzo rzadko) ● Działanie glikokortykosteroidów w przebiegu leczenia steroidami lub zespołu Cushinga Poniżej normy: ● Niedobory (najczęściej) ○ Żelaza ○ Witaminy B₁₂ ○ Kwasu foliowego ● Choroby przewlekłe: ○ Nowotwory ○ Choroby autoimmunologiczne ○ Zakażenia różnego rodzaju ● Nagła lub przewlekła utrata krwi ● Hemoliza krwinek ○ Wrodzona ○ Aplastyczna ● Przewodnienie (bardzo rzadko)
Hematokryt – HCT	Kobiety: 37-47%, Mężczyźni 42-52%	Przyczyny zwiększenia i zmniejszenia hematokrytu są takie same, jak w przypadku liczby krwinek czerwonych
Hemoglobina – Hb	Kobiety 11,5-16 g/dl, (7,2-10,0 mmol/l) Mężczyźni 12,5-18 g/dl (7,8-11,3 mmol/l)	Przyczyny zwiększania i zmniejszania stężenia hemoglobiny są takie same, jak w przypadku liczby krwinek czerwonych
Średnia zawartość hemoglobiny w krwince – MCH	27-32 pg	Powyżej normy: ● Do zwiększania tych wskaźników dochodzi bardzo rzadko, między innymi w przypadku sferocytozy wrodzonej Poniżej normy: ● Niedobór żelaza ● Talasemia (rzadko)
Średnie stężenie hemoglobiny w krwince – MCHC	33-37 g/dl
Średnia objętość krwinki – MCV	Kobiety: 81-99 fl Mężczyźni: 80-94 fl	Powyżej normy: ● Niedokrwistość z niedoboru witaminy B₁₂ i kwasu foliowego ● Choroby żołądka ● Choroby jelita cienkiego ● Niedoczynność tarczycy ● Odwodnienie hipotoniczne ● Przewodnienie hipolityczne ● Zespoły mielodysplastyczne ● Do zwiększenia MCV może dochodzić u ciężarnych kobiet i noworodków, nie świadczy to zawsze o istnieniu choroby Poniżej normy: ● Niedokrwistość spowodowana niedoborem żelaza (najczęściej) ● Odwodnienie hipertoniczne ● Przewodnienie hipertoniczne ● Talasemia ● Niedokrwistość w przebiegu chorób przewlekłych
Współczynnik zmienności rozkładu objętości erytrocytów – RDW	11,5%-14,5%	Zmiany wyniku mogą świadczyć o: ● niedoborze żelaza ● witaminy B₁₂ ● kwasu foliowego ● przetoczeniu krwi
Retikulocyty	3-15‰ liczby erytrocytów	Powyżej normy: ● Niedokrwistość ○ Pokrwotoczna ○ Hemolityczna ● Pobyt na znacznych wysokościach ● Niedobór witaminy B₁₂oraz żelaza Poniżej normy: ● Niewydolność szpiku kostnego
Całkowita zdolność wiązania żelaza (TIBC)	Kobiety: 40-80 μmol/l, (223-446 μg/dl) Mężczyźni: 45-70 μmol/l, (251-391 μg/dl)	Powyżej normy: ● Niedobór żelaza ● Ciąża ● Utrata krwi ● Leczenie estrogenami Poniżej normy: ● Zespół nerczycowy ● Nowotwory ● Przewlekłe zakażenia ● Hemochromatoza i hemosyderoza ● Nadmiar żelaza w organizmie ● Mocznica
Ferrytyna	Kobiety: 12-150 µg/l Mężczyźni: 15-200 µg/l	Powyżej normy: ● Stany zapalne ● RZS ● Uszkodzenie wątroby ● Martwica komórek wątroby ● Nadmiar żelaza w ustroju Poniżej normy: ● Niedobór żelaza
Bazocyty (Granulocyty zasadochłonne)	0-0,2 x 10⁹/l	Powyżej normy: ● Stany alergiczne ● Przewlekła białaczka szpikowa ● Przewlekłe stany zapalne przewodu pokarmowego ● Wrzodziejące zapalenie jelit ● Niedoczynność tarczycy ● Choroba Hodgkina Poniżej normy: ● Ostre infekcje ● Ostra gorączka reumatyczna ● Nadczynność tarczycy ● Ostre zapalenie płuc ● Stres
Eozynocyty (Granulocyty kwasochłonne)	0-0,45 x 10⁹/l	Powyżej normy: ● Choroby alergiczne ○ Zakaźne ○ Hematologiczne ○ Pasożytnicze ● Astma oskrzelowa ● Katar sienny ● Łuszczyca ● Zażywanie niektórych leków (np. penicylina) Poniżej normy: ● Zakażenia ● Dur brzuszny ● Czerwonka ● Posocznica ● Urazy ● Oparzenia ● Wysiłek fizyczny ● Działanie hormonów nadnerczowych
Neutrocyty (Granulocyty obojętnochłonne)	1,8-7,7 x 10⁹/l	Powyżej normy: ● Zakażenia miejscowe i ogólne ● Choroby nowotworowe ● Choroby Hematologiczne ● Urazy ● Krwotoki ● Zawały ● Choroby metaboliczne ● U palaczy ● Kobiety w trzecim trymestrze ciąży Poniżej normy: ● Zakażenia ○ Grzybicze ○ Wirusowe ○ Bakteryjne ○ Pierwotniakowe ● Toksyczne uszkodzenie szpiku kostnego, przy leczeniu cytostatykami
Limfocyty	1,0-4,5 x 10⁹/l	Powyżej normy: ● Krztusiec ● Chłoniaki ● Przewlekła białaczka limfatyczna ● Szpiczak mnogi ● Odra ● Świnka ● Gruźlica ● Kiła ● Różyczka ● Choroby immunologiczne Poniżej normy: ● Stosowanie kortykosterydów ● Ciężkie zakażenia wirusowe
Monocyty	0-0,8 x 10⁹/l	Powyżej normy: ● Gruźlica ● Kiła ● Bruceloza ● Zapalenie wsierdzia ● Dur ● Mononukleoza zakaźna ● Zakażenia pierwotniakowymi ● Urazy chirurgiczne ● Kolagenozami ● Choroba Crohna ● Nowotwory Poniżej normy: ● Infekcje ● Stosowanie glikokortykosteroidów
Płytki krwi (Trombocyty)	130-450 x 10⁹/l	Powyżej normy: ● Przewlekłe stany zapalne ● Po wysiłku fizycznym ● Niedobór żelaza ● Usunięcie śledziony ● Ciąża ● Przebieg niektórych nowotworów ● Nadpłytkowość samoistna Poniżej normy: ● Skutki uboczne niektórych leków ● Niedobór witaminy B₁₂ lub kwasu foliowego ● Infekcje ● Nowotwory i inne choroby
OB	Noworodki: 0-2 mm/h Niemowlęta (do 6 miesięcy): 12-17 mm/h Kobiety poniżej 60 roku życia: do 12 mm/h Kobiety powyżej 60 roku życia: do 20 mm/h Mężczyźni poniżej 60 roku życia: do 8 mm/h Mężczyźni powyżej 60 roku życia: do 15 mm/h	Powyżej normy: ● Stany zapalne ● Nowotwory ● Choroby rozrostowe krwi (np. białaczki) ● Choroby autoimmunologiczne ● Zawał mięśnia sercowego ● Urazy ● Złamania kości ● Niedoczynność i nadczynność tarczycy ● Hipercholesterolemia ● U kobiet w okresie przedmenstruacyjnym i podczas miesiączki ● W ciąży ● Okres połogu ● W czasie stosowania hormonalnych środków antykoncepcyjnych Poniżej normy: ● Choroby alergiczne ● Obniżona wartość fibrynogenu ● Nadkrwistość
Transferyna	Kobiety: 223-446 µg/dl Mężczyźni: 251-391 µg/dl	Powyżej normy: ● Trzeci trymestr ciąży ● Stosowanie leków antykoncepcyjnych i estrogenów Poniżej normy: ● Zespół nerczycowy ● Przedawkowanie żelaza ● Hemochromatoza ● Hemoliza ● Choroby krwi ● Przetaczanie krwi
Żelazo	Kobiety: 6,6-26 mikromola/l (37-145 mikrograma/100ml) Mężczyźni: 10,6-28,3 mikromola/l (50-158 mikrograma/100ml)	Powyżej normy: ● Nadmierna podaż dożylnych i domięśniowych preparatów żelaza ● Częste transfuzje krwi ● Ostre zatrucie żelazem ● Hemochromatozy pierwotnej i wtórnej ● Niedokrwistość hemolityczna ● Niedokrwistość hipoplastyczna i aplastyczna ● Zespoły mielodysplastyczne ● Niedokrwistość złośliwa ● Wirusowe zapalenie wątroby ● Ostre uszkodzenie wątroby ● Zapalenie nerek ● Stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych Poniżej normy: ● Niedokrwistość z niedoboru żelaza ● Niedokrwistość złośliwa ● Ostre i przewlekłe zakażenia ● Choroby nowotworowe ● Zespół nerczycowy ● Przewlekła niewydolność nerek ● Choroby tkanki łącznej ● Niedobór witaminy C

Informacje dla pacjenta (ulotka dla pacjenta).

Czytaj również: Anemia – codzienna praktyka w postępowaniu z chorym cz. 1

Hematokryt – HCT

Hematokryt informuje jaką objętość całej krwi stanowią same krwinki czerwone. W nowszych analizatorach hematokryt oblicza się na podstawie liczby i objętości erytrocytów.

Hemoglobina – Hb

Hemoglobina to białko zawarte w erytrocycie, którego funkcją jest przenoszenie cząsteczki tlenu z płuc do tkanek obwodowych. Jest ona barwnikiem nadającym erytrocytom czerwony kolor. Badanie informuje o liczbie gramów hemoglobiny znajdującej się w 1 litrze krwi obwodowej. Jest to najlepszy parametr w diagnostyce niedokrwistości.

Wskaźniki MCH i MCHC

Wskaźniki MCH i MCHC pozwalają ocenić ilość hemoglobiny jaka znajduje się w pojedynczym erytrocycie.

Średnia objętość krwinki – MCV

Wskaźnik informuje o średniej objętości pojedynczej krwinki.

Wskaźnik zmienności rozkładu objętości erytrocytów – RDW

Wskaźnik RDW informuje, jak bardzo różni się objętość poszczególnych erytrocytów od wartości średniej (MCV).

Całkowita objętość wiązania żelaza

Jest to parametr umożliwiający dokładną ocenę wewnątrzustrojowej gospodarki żelazem. Jest pośrednim pomiarem stężenia transferyny, określa całkowitą ilość żelaza, która może zostać związana przez to białko.

Ferrytyna

Jest białkiem kompleksującym zapasowe żelazo, przechowując je w wątrobie. Stężenie ferrytyny w surowicy krwi odzwierciedla poziom zapasu żelaza w ustroju.

Płytki krwi

Inaczej zwane Trombocytami, są to bezjądrzaste elementy morfotyczne krwi. Odpowiadają za proces inicjacji krzepnięcia, fibrynolizę i skurcz naczyń krwionośnych.

Odczyn Biernackiego

Odczyn Biernackiego (OB), polega na pomiarze drogi opadania krwinek czerwonych w nie krzepnącej krwi w ciągu 1 godziny. Jest to wskaźnik procesów zapalnych, reumatycznych i nowotworowych.

Transferyna

Jest to białko odpowiadające za przenoszenie żelaza w osoczu krwi do wątroby, śledziony i szpiku kostnego. Poziom transferyny jest parametrem określającym diagnozowanie różnych patologicznych stanów jak anemia, zaburzenia metabolizmu żelaza czy nośność żelaza we krwi.

Żelazo

Metal ten wchodzi w skład hemoglobiny i mioglobiny, w mniejszych ilościach związane jest z enzymami. Występuje w postaci związanej z białkami np. hemosyderyną, ferrytyną i transferyną. Stężenie żelaza zależy od wchłaniania go w przewodzie pokarmowym, syntezy przez organizm, rozpadu hemoglobiny oraz ilości utraty z ustroju.

Badania ilości komórek w ustroju:

Krwinki czerwone (erytrocyty) – RBC

Erytrocyty to wyspecjalizowane komórki, których główną rolą jest transport tlenu z płuc do wszystkich tkanek oraz transport dwutlenku węgla z tkanek do płuc. Produkowane są w szpiku kostnym czerwonym, który u dorosłego człowieka znajduje się w większości w kościach płaskich. Do ich wytworzenia niezbędny jest szereg mikro i makro elementów, z których najważniejsze jest żelazo, witamina B₁₂ i kwas foliowy.

Retikulocyty

Badanie polega na ustaleniu ilości retikulocytów, które są niedojrzałymi formami krwinek czerwonych.

Bazocyty

Mają zdolności żerne, tj. wchłaniania i niszczenia drobnoustrojów oraz obcych lub patologicznie zmienionych komórek własnego organizmu.

Eozynocyty

Zaliczane są do granulocytów kwasochłonnych. Wyróżnia je obecność okazałych ziarnistości w cytoplazmie. Stanowią 1-4% wszystkich krwinek białych we krwi.

Neutrocyty

Należą do granulocytów, które uczestniczą w odpowiedzi odpornościowej organizmu przeciwko bakteriom, nie są też obojętne wobec innych patogenów.

Limfocyty

Komórki te są zdolne do swoistej reakcji immunologicznej, tzn. do swoistego rozpoznawania i niszczenia antygenów; dzieli się je na limfocyty T, limfocyty B i komórki NK.

Monocyty

Monocyty mają zdolność do fagocytozy i ruchu pełzakowatego, produkują prozapalne i immunoregulacyjne cytokiny. Prezentują one antygeny limfocytom T, kooperują z innymi komórkami układu immunologicznego oraz biorą udział w odpowiedzi komórkowej i reakcjach zapalnych.

Sprawdź także: Lipidogram – co trzeba wiedzieć?

Piśmiennictwo:

https://encyklopedia.pwn.pl.
https://www.mp.pl.
Ziółko, Ewa. Podstawy fizjologii człowieka. Oficyna Wydawnicza Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej, 2006.
http://interpretacjawynikowbadan.info.pl.
Neumeister, Birgid. Diagnostyka laboratoryjna. Elsevier Health Sciences, 2013.

REKLAMA