Astma oskrzelowa – wytyczne farmakoterapii

Ogólne informacje

Wg definicji GINA (Global Initiative for Asthma – Światowej Inicjatywy dla Astmy) astma to heterogenna (o dużej zmienności) choroba, nierozerwalnie związana z przewlekłym stanem zapalnym dróg oddechowych, objawiająca się świszczącym oddechem, dusznościami, uczuciem ucisku w klatce piersiowej i/lub kaszlem [3]. Schorzeniu temu towarzyszy zmienna obturacja dróg oddechowych.

Astma jest chorobą, która najczęściej rozpoczyna się jeszcze przed ukończeniem 3 roku życia. Obecnie blisko 300 mln ludzi na całym świecie dotkniętych jest tą chorobą, co w zależności od regionu wiąże się z występowaniem jej u 1 do 16% danej populacji [3].

Czytaj również: Przegląd lekowy dotyczący astmy!

Astma jest chorobą nieuleczalną, jednak przy zastosowaniu odpowiedniego leczenia i stosowaniu się do zaleceń można ją w sposób praktycznie całkowity kontrolować – stąd też pojęcie kontroli astmy, czyli stanu, w którym objawy są dobrze kontrolowane i nawet przy ekspozycji na czynnik je inicjujący nie występują bądź występują w nieznacznym stopniu. Biorąc pod uwagę kryterium kontroli wyróżnia się 3 rodzaje astmy:

• Astma kontrolowana
• Astma częściowo kontrolowana
• Astma niekontrolowana [3].

Astma –  uznaje się ją za niekontrolowaną, jeśli spełnione zostanie co najmniej jedno z poniższych kryteriów:

1. Słaba kontrola objawów (wg wyników testu na kontrolę astmy)
2. Częste ciężkie zaostrzenia
3. Poważne zaostrzenia – przynajmniej jedna hospitalizacja
4. Ograniczenie przepływu powietrza przez drogi oddechowe (FEV<80% wartości należnej) [4].

Rozpatrując natomiast podłoże będące czynnikiem sprawczym astmy wyróżnia się 5 fenotypów astmy:

• Astma alergiczna
• Astma niealergiczna
• Astma o późnym początku
• Astma z utrwalonymi zaburzeniami wentylacji
• Astma u otyłych [5].

Astma alergiczna swój początek ma zwykle w wieku dziecięcym i jest wynikiem występującej wówczas atopii. Astma niealergiczna nie ma podłoża alergicznego i w porównaniu do astmy alergicznej gorzej reaguje na leczenie wziewnymi GKS. Astma o późnym początku manifestuje swoją obecność w wieku dorosłym, zwykle częściej u kobiet. Astma z utrwalonymi zaburzeniami wentylacji wiąże się z przewlekłą obturacją płuc, do której chory wręcz zdołał się przyzwyczaić. Ostatni fenotyp, tj. astma u otyłych dotyczy osób, których BMI>30 [3].

Omawiając pojęcie astmy nie sposób wspomnieć o stopniach ciężkości tej choroby. Wyróżnia się astmę łagodną (obejmującą I i II stopień leczenia), astmę umiarkowaną (III stopień leczenia) i astmę ciężką (do której przypisany jest IV i V stopień leczenia) [3,6].

Leczenie – astma oskrzelowa

Celem leczenia astmy jest:

• Osiągnięcie i utrzymanie dobrej kontroli objawów
• Zmniejszenie ryzyka wystąpienia zaostrzeń w przyszłości
• Utrzymanie możliwości wykonywania aktywności fizycznych na prawidłowym poziomie
• Utrzymanie wydolności ruchowej na odpowiednim poziomie
• Minimalizacja ryzyka wystąpienia działań niepożądanych ze strony stosowanych leków

Schemat leczenia astmy zależy od stopnia intensywności choroby, jednak podstawową zasadą jest ta, mówiąca o konieczności rozpoczynania terapii (zwłaszcza przy świeżo rozpoznanej astmie łagodnej) od małych dawek wziewnych glikokortykosteroidów. Działanie p/zapalne to podstawa skutecznej terapii leczniczej astmy.

Objaśnienie: LTRA – antagoniści receptora leukotrienów (montelukast), LABA – β-2 mimetyki wziewne długo działające (formoterol, salmeterol), GKS wziewne (beklometazon, budezonid, flutykazon, cyklezonid, mometazon).

WAŻNE

Jako leczenie doraźne (ratunkowe) wszyscy chorzy na astmę mogą zastosować krótko działające β-2 mimetyki wziewne, tj. fenoterol i salbutamol.

Bibliografia:

1.  Choroby cywilizacyjne i ich prewencja, W. Kitajewska, W. Szeląg ,Z. Kopański, Z. Maslyak, I. Sklyarov, Journal of Clinical Healthcare 1 (2014).
2. Koszty leczenia wybranych chorób cywilizacyjnych w opiniach respondentów,
   dr hab. inż. Zofia Wyszkowska, Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy, nr 43 (3/2015).
3. Astma według raportu GINA 2014, Iwona Grzelewska-Rzymowska, Paweł Górski, Pediatr Med Rodz 2015, 11 (1), p. 10–29.
4. Postępowanie w ciężkiej astmie. Podsumowanie wytycznych ERS i ATS 2014, K.F. Chung, S.E. Wenzel, J.L. Brozek, A. Bush, M. Castro, P.J. Sterk, I.M. Adcock, E.D. Bateman, E.H. Bel, E.R. Bleecker, L.-P. Boulet, C. Brightling, P. Chanez, S.-E. Dahlen, R. Djukanovic, U. Frey, M. Gaga, P. Gibson, Q. Hamid, N.N. Jajour, T. Mauad, R.L. Sorkness, W.G. Teague, European Respiratory Journal, 2014; 43: 343–373.
5. Zmiany najnowszych Wytycznych Leczenia i Prewencji Astmy — GINA 2014. Na co powinniśmy zwrócić uwagę?, Izabela Kupryś-Lipińska, Piotr Kuna, Pneumonol. Alergol. Pol. 2014; 82: 393–401.
6. Leczenie astmy według wytycznych GINA 2014, dr n. med. Piotr Gajewski, dr n. med. Filip Mejza, prof. dr n. med. Ewa Niżankowska-Mogilnicka, Na podstawie: Global Initiative for Asthma. Global Strategy for Asthma Management and Prevention 2014.