Analogi GLP-1 w leczeniu cukrzycy typu 2.

Organizacja Narodów Zjednoczonych nazwała cukrzycę, jako pierwszą na świecie chorobę niezakaźną, światową epidemią. W Polsce w 2018 roku zgodnie z danymi przedstawionymi przez Narodowy Fundusz Zdrowia na to schorzenie chorowało około 3 miliona osób. Choroba stanowi ogromne wyzwanie wobec współczesnej medycyny nie tylko ze względu na szybki wzrost zachorowań, ale również na wysokie koszty leczenia.

Czytaj również: Pacjent z cukrzycą, który przewlekle przyjmuje NLPZ

Czym są analogi GLP-1?

Amerykańskie Stowarzyszenie Diabetologiczne w 2021 roku po raz kolejny zaproponowało jako leki pierwszego rzutu w leczeniu cukrzycy typu 2. analogi GLP-1, inhibitory SGLT-2 oraz DPP-4.  

Glukagonopodobny peptyd 1 (GLP-1) to związek należący do hormonów inkretynowych, wydzielanych przez komórki w przewodzie pokarmowym w odpowiedzi na bodźce pokarmowe. Są to jednak hormony o krótkim okresie półtrwania. Szybko ulegają rozkładowi przy udziale enzymu DPP-4 (dipeptydylopeptydazy 4). 

Receptory dla GLP-1 znajdują się w wielu tkankach naszego organizmu. Możemy spotkać je zarówno w tkance tłuszczowej, trzustce, mięśniach gładkich, sercu, płucach, nerkach jak i również w ośrodkowym układzie nerwowym. 

Sprawdź także: Kalkulator insuliny

Działanie

GLP-1 dzięki wiązaniu się ze swoistymi receptorami komórek β zlokalizowanych na powierzchni trzustki, stymuluje glukozozależne wydzielanie insuliny, hamując przy tym wydzielanie glukagonu. Insulina wydzielana jest tylko wtedy, gdy we krwi pojawi się wysokie stężenie glukozy. GLP-1 wydzielane jest również przez komórki układu pokarmowego w odpowiedzi na bodziec pokarmowy. Hormon hamuje perystaltykę, opóźniając opróżnianie żołądka, zmniejszając trawienie oraz wchłanianie glukozy do krwi po spożytym posiłku. Stężenie peptydu wzrasta do 15 minut po spożyciu pokarmu, a maksymalne stężenie osiąga już po upływie 30-45 minut. Należy jednak pamiętać, że już w ciągu 2-3 godzin od podania posiłku stężenie GLP-1 wraca do stanu wyjściowego. Oddziałując na OUN GLP-1 aktywuje ośrodek sytości, hamując łaknienie. 

U osób stosujących GLP-1 zauważalny jest również nieznaczny spadek ciśnienia tętniczego, poprzez mechanizm zmniejszania reabsorpcji sodu przez nerki. Peptyd, zwiększając zdolności rozkurczowe wpływa na wzrost częstość skurczów serca. Analogi GLP-1 ponadto powodują nasilenie zużycia glukozy oraz stymulują syntezę glikogenu przez mięśnie gładkie. 

Zobacz też: Stopa cukrzycowa cz. 1 – skala problemu i profilaktyka

Wskazania do zastosowania analogów

Wskazaniami do włączenia terapii przeciw cukrzycy typu 2. przy zastosowaniu analogów GLP-1 są: 

• przeciwwskazania do zastosowania leczenia metforminą; 
• leczenie wspomagające, terapię innymi lekami przeciwcukrzycowymi. 

Nieco inne zastosowanie ma Saxenda. Wskazaniem do terapii przy jej pomocy jest: 

• BMI ≥ 27kg/m2 < 30kg/m2 występujące wraz z co najmniej jedną chorobą współistniejącą przyczyniającą się do nieprawidłowej masy ciała (zaburzenia gospodarki węglowodanowej, nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia);
• BMI ≥ 30 kg/m2 bez chorób współistniejących. 

Pierwszy lek na cukrzycę typu 2. należący do agonistów GLP-1 zarejestrowano w 2005 roku. Był to eksenatyd (Byetta). Z kolei w 2009 roku zarejestrowano kolejną substancję liraglutyd (Victoza, Saxenda) związaną z albuminami. Był to pierwszy lek zaprojektowany przez chemików i farmaceutów w formie praktycznie niezmienionego GLP-1. Victoza została zarejestrowana jako lek stosowany w przebiegu cukrzycy typu 2., a Saxenda przyjęła rejestrację leku używanego do leczenia otyłości. 

W trzeciej kolejności rejestracji uległ dulaglutyd (Trulicity) sprzężony z peptydem, zwiększającym jego wiązanie z Immunoglobuliną Fc oraz związany z albuminami albiglutyd (Eperzan). Dzięki powiązaniu GLP-1 z białkowymi strukturami o tak dużych rozmiarach pozwoliło na utrzymanie stabilności leku, a tym samym stosowanie ich rzadziej. Wśród najnowszych zarejestrowanych leków na cukrzycę typu 2. odnaleźć możemy semaglutyd (Ozempic, Rybelsus, Wegovy). 

Czytaj także: Co przekazać pacjentowi z receptą na analogi GLP-1?

Różnice i podawanie

Należy pamiętać, że wszystkie wymienione wyżej leki choć należą do tej samej grupy substancji czynnych różnią się od siebie. Substancje posiadają różną strukturę, skuteczność, wielkość, bezpieczeństwo, o czym nie należy zapominać.

Zobacz także: Rozpoznanie cukrzycy- kryteria 

Tab.1 Porównanie występujących w Polsce analogów GLP-1. 

Wszystkie dostępne w Polsce preparaty liraglutydu są lekami występującymi w postaci płynów wielodawkowych. Dzięki takiej formie posiadają możliwość podania określonej dawki pacjentowi. Zazwyczaj terapia zaczyna się od najmniejszej dostępnej dawki i stopniowo, powoli zostaje ona w razie potrzeby zwiększana. Przy tego typu preparatach należy pamiętać, że każda nowa dawka leku powinna być stosowana co najmniej przez tydzień. 

Leki zawierające semaglutyd podobnie do preparatów z liraglutydem są w postaci penów, jednak ich dawka jest ściśle określona i nie podlega modyfikacji. Produkty te mogą również występować w formie doustnych tabletek. Należy pamiętać, że doustne formy leku powinno się stosować raz dziennie, najlepiej około 30 minut przed planowanymi posiłkami, przyjęciem innych leków, czy napojów. 

Leczenie semalutydem również rozpoczyna się od najmniejszych dawek, stopniowo je zwiększając. W przypadku zastosowania leków w postaci tabletek leczenie rozpoczynamy od 3 mg. Dopiero po upływie miesiąca w razie potrzeby dawka powinna być zwiększona do 7 mg. Należy pamiętać, że przy stosowaniu dawki 14 mg, pacjenci nie powinni osiągać jej poprzez sumaryczną ilość tabletek 7 mg. 

Preparaty dulaglutydu występują w postaci jednodawkowych penów. Są to leki, które również nie podlegają modyfikowaniu dawki, a jedynie stopniowemu zastosowaniu  leku zawierającego większą ilość substancji czynnej. 

Przy stosowaniu wszystkich analogów GLP-1 w postaci penów należy: 

• dokładnie zapoznać się z załączoną do opakowania instrukcją obsługi pena, w celu podania odpowiedniej dawki preparatu;
• z każdą zmianą pena na nowy użyć nowej, sterylnej igły;
• zadbać o odpowiednie przechowywanie leku. 

Stosowanie u dzieci

Prawie wszystkie analogi GLP-1 są przeciwskazane u dzieci i młodzieży. Jedynym dopuszczonym z tej grupy leków preparatem jest liraglutyd w postaci Saxendy. Lek można podawać osobom, które ukończyły 12 rok życia i cierpią na zakwalifikowaną przy pomocy siatek centylowych otyłość z masą ciała powyżej 60 kg. 

Wpływ na spadek masy ciała

Naukowcy w przeprowadzonych badaniach klinicznych wykazali, że analogi GLP-1 posiadają pozytywny wpływ na regulacje masy ciała. Badania pokazały, że dzięki liraglutydowi waga pacjentów spadała nawet o 3,24 kg. Największy wpływ na spadek masy ciała miało wysokie BMI przy równoczesnym zastosowaniu leków z grupy inkretyn. 

Naukowcy prowadzili również badania u pacjentów z otyłością jednak niespowodowaną cukrzycą. Zaobserwowano, że pacjenci przyjmujący liraglutyd przez okres 20 tygodni uzyskali spadek masy ciała o 4,8 kg, 5,6 kg, 6,3 kg oraz 7,2 kg. Badania pokazały również, że maksymalny spadek wagi następował pomiędzy 12 a 16 tygodniem terapii. W późniejszym okresie jedynie występowała stabilizacja masy ciała pacjentów. Największy spadek wagi w przeciągu pierwszych tygodni wiązał się z występowaniem działań niepożądanych leku, takich jak: wymioty, biegunki, brak apetytu. 

Działania niepożądane  

Wśród najczęściej wymienianych działań niepożądanych leków należących do grupy analogów GLP-1 można wyróżnić: 

• mdłości;
• wymioty;
• biegunka;
• zawroty głowy;
• bóle głowy;
• niestrawność;
• zaparcia; 
• bóle brzucha;
• utrata apetytu. 

Przeciwskazania

Wśród głównych przeciwwskazań do zastosowania analogów GLP-1 jest:

• cukrzyca typu 1.; 
• zaburzenia pracy nerek; 
• zapalenie trzustki, gdyż analogi mogą je nasilać; 
• choroby tarczycy; 
• odwodnienie; 
• kobiety w ciąży i karmiące piersią. 

Sposób podania analogów GLP-1 w postaci płynu

Analogi GLP-1 występujące w postaci płynu umieszczonego w penie podawane są podskórnie. Iniekcję najlepiej wykonywać, wstrzykując preparat w udo, brzuch bądź w ramię. Miejsce podania leku można zmieniać wraz z kolejnym wstrzyknięciem w celu zapobiegnięcia bólowi, czy wystąpienia delikatnego obrzęku. Analogów GLP-1 nie należy podawać domięśniowo i dożylnie.

mgr farm. Oliwia Krasińska 

Bibliografia: 

1. Ozempic; Chpl.
2. Victoza; Chpl.
3. Nauck MA.; Quast DR.; Wefers J.; Meier JJ.; “GLP-1 receptor agonists in the treatment of type 2 diabetes – state-of-the-art” Molecular Metabolism Vol. 46; 2021.
4. Saxenda; Chpl.
5. Bielka W.; Przezak A.; Salmanowicz M.; Banach B.; “Możliwości wykorzystania analogów glukagonopodobnego peptydu-1 w różnych jednostkach chorobowych”; Farmacja Polska; 2021; 77 (1): 48–55.
6. Bargieła G.; „Nowy standard leczenia cukrzycy, czyli o analogach GLP-1”; Aptekarz Polski; 2022.
7. Kamiński M.; „Analogi GLP-1 w świetle wytycznych ADA 2020 i najnowszych badań”; Termedia; 2020. 
8. Ratajczak A.; Szulińska M.; Bogdański P.; „Agoniści GLP-1 dla lekarzy praktyków”; Wybrane problemy Medyczne; Forum Zaburzeń Metabolicznych; 2014.