Zespół suchego oka – pigułka wiedzy dla farmaceuty 3

Zespół suchego oka (ZSO) jest to stan, który wynika z nieprawidłowego funkcjonowania filmu łzowego lub jego upośledzenia. Film łzowy to cienka powłoka ochronna pokrywająca powierzchnię oka, której celem jest nie tylko nawilżenie oka, lecz również wspomaganie procesów fizjologicznych rogówki, spojówki oraz usuwanie obumarłych komórek. Film łzowy ułatwia również ruchy powiek, a nawet zapewnia prawidłowe załamanie promieni świetlnych.

Czytaj również: Krople oczne – technika prawidłowego podania

Film łzowy składa się z 3 warstw:

• Wewnętrznej – warstwa śluzowa, umożliwiająca przyleganie płynu łzowego do spojówki
• Środkowej –warstwa wodna (90% grubości łzy)
• Zewnętrznej – warstwa lipidowa, spowalniająca odparowywanie z warstwy wodnej

Zmniejszenie objętości każdej z powyższych warstw może powodować zespół suchego oka, natomiast spowodowany jest on najczęściej patologią warstwy środkowej.

Rozpoznanie

Zespół suchego oka można podejrzewać, kiedy suchość oka występuje dłużej niż 3 miesiące oraz pojawia się nawracające uczucie piasku lub ciała obcego pod powieką. Zwykle pacjent nie skarży się na wystąpienie innych objawów. Wiatr, suche powietrze, kurz i dym to czynniki, które nasilają uczucie suchości.

Objawy

Podczas rozmowy pacjent z ZSO będzie skarżył się na następujące objawy dotyczące oczu:

• Pieczenie
• Zmęczenie
• Suchość
• Podrażnienie
• Piasek pod powiekami

Czynniki ryzyka

Do czynników ryzyka zespołu suchego oka zalicza się płeć żeńską, a także wiek. Dodatkowo badania wymieniają reumatoidalne zapalenie stawów, cukrzycę oraz nadciśnienie tętnicze. Częstość występowania ZSO zwiększa się w kolejnych latach, co nasuwa wniosek, twierdzący, że konieczne są badania nad skutecznym sposobem leczenia.

Sprawdź także: Jaskra, zaćma i inne choroby oczu – opis dla farmaceuty

Prawdopodobne przyczyny i stany jakie należy wykluczyć

Zapalenie powiek

Choroby rzęs i powiek mogą powodować podrażnienie spojówki.

Zespół Sjögrena

Choroba o nieznanej etiologii, pacjenci na ogół cierpią na ZSO, a zaostrzenie i ustępowanie objawów występuje naprzemiennie.

Polekowy zespół suchego oka

Leki, które mogą nasilać lub powodować ZSO:

• Środki moczopędne
• Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne
• Leki przeciwhistaminowe
• Isotretynoina
• Hormonalna terapia zastępcza
• Antagoniści androgenów
• Leki przeciwarytmiczne, beta blokery
• SSRI

W krajach zachodniej Europy w przypadku skarżenia się pacjenta na uciążliwą suchość oka, która prawdopodobnie występuje po terapii jednym z powyższych leków, farmaceuta kontaktuje się z lekarzem w celu dobrania terapii, która pozwoli ograniczyć ten efekt uboczny.

Mało prawdopodobne przyczyny

• Wywinięcie powieki
• Trądzik różowaty

Preparaty OTC oraz wskazówki dla pacjenta

Sztuczne łzy

Są to lepkie, izotoniczne płyny, których zadaniem jest uzupełnienie poziomu filmu łzowego. Zaleca się w zależności od potrzeb zakraplać regularnie 4-5 razy dziennie oboje oczu. Preparaty te mogą zawierać następujące substancje:

• Hypromelaza (np. Lakroft)
• Karboksymetyloceluloza (np. Clarastill)
• Powidon (np. Visine noc)
• Karbomer (np. Liposic fluid)
• Alkohol poliwinylowy (np. Lacrimal)
• Kwas hialuronowy (np. Hyal-Drop Pro)

Trehaloza

Ten cukier należy do skutecznego remedium, które jest stosowane w terapii zespołu suchego oka. Randomizowane badania potwierdzają, że roztwór zawierający trehalozę jest skuteczniejszy w leczeniu suchego oka niż inne środki, zawierające np. kwas hialuronowy czy hydroksyetylocelulozę. Jedną z zalet kropel zawierających 3% roztwór trehalozy jest to, że nie wymagają obecności środków konserwujących.

Wskazówki dla pacjenta

• Zastąpić soczewki kontaktowe okularami
• Pić dużo płynów
• Masować brzegi powiek
• Unikać klimatyzowanych pomieszczeń
• Stosować zimne okłady na oczy

Literatura:

• Sendecka, M., Baryluk, A., & Polz-Dacewicz, M. (2004). Częstość występowania i czynniki ryzyka zespołu suchego oka. PRZEGL EPIDEMIOL, 58, 227-33.
• Pas-Wyroslak, A., & Wagrowska-Koski, E. (2010). WPLYW PRACY WZROKOWEJ NA FILM LZOWY I STOPIEN ZMECZENIA OCZU/EFFECT OF VISUAL WORK ON THE TEAR FILM AND DEGREE OF THE EYE STRAIN. Medycyna Pracy, 61(5), 527.
• Zielińska, M., & Hozyasz, K. K. (2012). Trehaloza–dwucukier o unikatowych właściwościach. Pediatria Polska, 87(6), 569-573.
• Rutter, P., Pluta, J. J., Zagrodnik, M., & Błaszczyna, N. (2018). Opieka farmaceutyczna: objawy, rozpoznanie i leczenie. Elsevier Urban & Partner.
• Lennecke, K., Hagel, K., & Przondzionko, K. (2012). Opieka farmaceutyczna w samoleczeniu wybranych chorób. Medpharm.