Zapalenie skóry i wyprysk – pigułka wiedzy 11

Kontaktowe niealergiczne zapalenie skóry

Kontaktowe zmiany skórne mogą być konsekwencją styczności z wieloma czynnikami drażniącymi i alergenami. Powodowane są również na przykład promieniowaniem UV, mikrofalami czy reakcjami autoimmunologicznymi. Jest wiele substancji, które wywołują podrażnienie lub efekt toksyczny. Należą do nich m.in. chemiczne i fizyczne czynniki, rośliny oraz szkodliwe składniki powietrze.

Kontaktowe zapalenie skóry jest niespecyficzną odpowiedzią skórną z objawami zapalenia na konkretny chemiczny czynnik. Jest opóźnioną reakcją nadwrażliwości (typ IV) na alergeny, która obejmuje odpowiedzi immunologiczne (z powodu aktywacji komórek T i cytokin). Choroba wyróżnia się tym, że nie ma ogólnej odpowiedzi immunologicznej i nie jest wymagany wcześniejszy kontakt z bodźcem. W większości każda drażniąca substancja wywołuje podobną reakcję.

Czytaj również: Skóra – jak ją zabezpieczyć przed mrozami?

Kliniczne objawy kontaktowego zapalenia

Kontaktowe zapalenie może występować jako choroba ostra lub przewlekła. Zmiany mogą pojawić się na każdej części ciała, ale najczęściej na dłoniach. Ostra odmiana kontaktowego zapalenia skóry na ogół objawia się rumieniem, pęcherzami, krostami, strupami, nadżerkami, a także świądem, czy nawet bólem. Zmiany skórne są przeważnie ostro ograniczone w obszarach kontaktu i zazwyczaj asymetryczne.

Przewlekłe podrażniające kontaktowe zapalenie charakteryzuje się rozlanymi lub zlokalizowanymi zmianami chorobowymi z zazwyczaj słabo określonymi rumieniowymi łuszczącymi się plamami, suchością skóry, liofilizacją i złuszczaniem. Takie zmiany skórne często występują na skórze dłoni i przedramion. W miarę postępowania choroby, rozwija się zliszajowacenie i pęknięcia z możliwym uszkodzeniem paznokci. Choroba zazwyczaj ogranicza się do obszarów powtarzającego się kontaktu.

Czynniki wywołujące

Inne zmiany skórne

• Zapalenie skóry z podrażnienia – najbardziej prawdopodobne
• Pokrzywka, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, łuszczyca – prawdopodobne
• Grzybica, wyprysk pieniążkowaty – mało prawdopodobne
• Wyprysk potnicowy – bardzo mało prawdopodobne

O co zapytać?

Zadanie specyficznych pytań umożliwi farmaceucie ocenę, czy konieczna jest wizyta u lekarza.

Dowody naukowe w leczeniu

Emolienty

Zaleca się regularne zastosowanie preparatów zmiękczająco-łagodzących, aby kontrolować schorzenie, a podczas nasilenia objawów można zastosować kortykosteroidy.

Dowiedz się więcej o wszawicy!

Przegląd Cochrane w leczeniu egzemy rąk

Dokonano przeglądu danych dotyczących wpływu leków stosowanych miejscowo oraz ogólnoustrojowo, na wyprysk rąk w porównaniu z placebo. Większość badanych to pacjenci po 18 r.ż. z przewlekłym wypryskiem rąk, które były pod opieką ambulatoryjną. Zbadano wiele metod leczenia i porównano je z brakiem leczenia, wariantami tego samego leku, placebo oraz nośnikiem leku.

Kremy i maści z glikokortykosteroidami

Propionian klobetazolu – w piance prawdopodobnie pozwala na kontrolę objawów w porównaniu z nośnikiem leku w ocenie uczestników. W opinii przeprowadzających badania różnica między grupami była mało istotna. Odnotowano także więcej działań niepożądanych podczas stosowania klobetazolu. Wyniki badań oceniono jako umiarkowanie wiarygodne.

Furoinian mometazonu – substancja w kremie, stosowana trzy razy tygodniowo może w niewielkim stopniu kontrolować objawy choroby w porównaniu do stosowania dwa razy w tygodniu. W badanych grupach obserwowano ścieńczenie skóry, natomiast przypadków było niewiele, a wyniki oparto na danych o niskiej wiarygodności.

Porównanie siły działania miejscowych glikokortykosteroidów

Naświetlanie promieniami UV

W przeglądzie porównano różne rodzaje naświetleń. Leczenie PUVA (naświetlanie promieniowaniem UVA po podaniu psoralenu, czyli substancji zwiększającej wrażliwość skóry na światło) w ocenie przeprowadzających testy leczenie miejscowe PUVA może poprawiać kontrolę objawów, w porównaniu z terapią wąskim spektrum UVB. Jednak badacze Cochrane z dystansem podchodzą do tych wyników, ponieważ inne badania wskazują małą skuteczność terapii PUVA lub jej brak.

Miejscowe inhibitory kalcyneuryny

Pacjenci stosujący takrolimus mają prawdopodobnie większą szansę na kontrolę objawów w porównaniu z osobami stosującymi nośnik. W jednej z grup , która stosowała takrolimus 4 spośród 14 osób zgłosiło świąd skóry.

Doustne interwencje

Cyklosporyna, czyli doustny lek immunosupresyjny prawdopodobnie w niewielkim stopniu wspomaga kontrolę objawów choroby w ocenie zarówno przeprowadzających testy jak i pacjentów, w porównaniu z miejscowym betametazonem w kremie.

Stosowana doustnie alitretynoina w dawce 10 mg wykazuje statystycznie mało istotną różnicę w porównaniu z placebo. Dawka 30 mg została oceniona przez badaczy jako dobra lub bardzo dobra w statystycznie większej ilości niż grupa placebo.

Czy probiotyki poprawiają stan pacjenta z egzemą?

Kolejną ciekawą pozycją w bazie danych Cochrane jest przegląd wyników badań, dotyczących stosowania probiotyków w celu terapii egzemy. Uwzględniono 39 randomizowanych badań klinicznych z udziałem około 2600 osób.

W wyniku badań stwierdzono, że obecnie probiotyki w niewielkim stopniu lub wcale nie wpływają na zmniejszenie objawu wyprysku, jak świąd skóry. Wyniki badań określono jako te o umiarkowanej jakości.

W ocenie lekarzy i pacjentów probiotyki mogą nieznacznie łagodzić objawy egzemy, na podstawie wskaźnika nasilenia objawów (dane określono, jako te o niskiej jakości), i mimo wszystko nie ma pewności czy jest to różnica istotna dla pacjentów. Badacze ocenili, że dalsze badania oceniające skuteczność probiotyków mogą okazać się nieopłacalne, ponieważ istnieje mała szansa na ich wpływ na końcowy wynik leczenia.

Bibliografia:

• Novak-Bilić, G., Vučić, M., Japundžić, I., Meštrović-Štefekov, J., Stanić-Duktaj, S., & Lugović-Mihić, L. (2018). Irritant and Allergic Contact Dermatitis–Skin Lesion Characteristics. Acta Clinica Croatica, 57(4.), 713-719.
• Christoffers WA, Coenraads PJ, Svensson Å, Diepgen TL, Dickinson‐Blok JL, Xia  J, Williams  HC. Interventions for hand eczema. Cochrane Database of Systematic Reviews 2019, Issue 4. No.: CD004055. DOI: 10.1002/14651858.CD004055.pub2.
• Makrgeorgou A, Leonardi‐Bee J, Bath‐Hextall FJ, Murrell DF, Tang MLK, Roberts A, Boyle RJ. Probiotics for treating eczema. Cochrane Database of Systematic Reviews 2018, Issue 11. No.: CD006135. DOI: 10.1002/14651858.CD006135.pub3.
• Rutter, P., Pluta, J. J., Zagrodnik, M., & Błaszczyna, N. (2018). Opieka farmaceutyczna: objawy, rozpoznanie i leczenie. Elsevier Urban & Partner.