Trądzik pospolity – pigułka wiedzy dla farmaceuty 5

Trądzik jest to choroba przywłosowych gruczołów łojowych, objawiająca się powstawaniem zaskórników, grudek, krost na twarzy oraz innych częściach ciała. Jest to dolegliwość występująca w młodym wieku, wywierająca negatywny wpływ na poziom emocjonalny i socjalny życia. Najczęściej występuje podczas dojrzewania, ale może rozwinąć się także przed okresem pokwitania, oraz utrzymywać się w wieku dorosłym.

Czytaj również: Maskne – czy maseczki ochronne powodują trądzik?

Występowanie i etiologia

Szczyt zapadalności u dziewcząt przypada na 14-17 rok życia, a u chłopców na 15-19 r.ż.  Ocenia się, że choroba dotyczy 80% młodzieży i niestety przyczynia się do pojawienia się stresu, a nawet depresji i lęku.

Trądzik to choroba wieloczynnikowa, na której powstanie wpływ ma:

• Predyspozycja genetyczna
• Wytwarzanie łoju
• Aktywność hormonów
• Obecność bakterii
• Właściwości mieszków łojowych

Podczas okresu dojrzewania w odpowiedzi na wzrost testosteronu przywłosowe gruczoły łojowe zaczynają produkować łój. Jednocześnie martwe komórki nabłonka nie są prawidłowo usuwane, blokując ujście przewodu i zmniejszając wypływ łoju. Z czasem ujście zostaje zaczopowane, a środowisko idealnie odpowiada bakteriom Propinibacterium acnes, które prowadzą do wytworzenia miejscowego stanu zapalnego. W odpowiedzi zbierają się białe krwinki, które prowadzą do powstania ropy. W momencie pęknięcia krosty, ropa jest usuwana i proces zaczyna się od nowa.

Dlaczego ważna jest rola farmaceuty?

Szacuje się, że tylko 30% chorych szuka pomocy u lekarza. Można zatem wnioskować, że znaczną rolę odgrywa samoleczenie. Farmaceuta powinien ocenić, czy pacjent kwalifikuje się do konsultacji z lekarzem. W tym celu należy określić nasilenie trądziku.

Choroby, które należy wykluczyć

Trądzik różowaty

Zazwyczaj występuje u pacjentów powyżej 40 r.ż., manifestuje się nawrotowym zaczerwienieniem i rumieniowymi wykwitami w centralnej części twarzy. Częste są również skupiska grudek i krostek. Jest to stan zapalny gruczołów skórnych.

Leki wywołujące wykwity skórne

Do leków wywołujących trądzikopodobne zmiany zalicza się:

• związki litu
• doustne środki antykoncepcyjne
• fenytoinę
• azatioprynę
• ryfampicynę
• kortykosteroidy

Zespół wielotorbielowych jajników

Jeżeli pacjentka oprócz zmian trądzikowych skarży się na występowanie nadmiernego owłosienia typu męskiego (hirsutyzm) oraz pojawiają się nieregularne miesiączki – powinna zostać skierowana do lekarza.

Występowanie trądziku późnego i jego wpływ na jakość życia

Warto zastanowić się jak częstym problemem jest tzw. trądzik późny i jak wpływa na jakość życia. Próby takiej podjął zespół naukowców z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W tym celu zbadano grupę 145 studentek. W momencie wypełnienia ankiety 71 z uczestniczek badania zadeklarowało obecność trądziku. Zgłaszane były głównie zaskórniki, w mniejszej ilości krostki i grudki.

Dolegliwości jakie zgłaszały kobiety to:

• uczucie ściągania skóry
• świąd
• ból
• pieczenie
• szczypanie

Dla 38 badanych trądzik stanowił duży problem i utrudnia codzienne funkcjonowanie, 22 osoby stwierdziły, że znacząco utrudnia kontakty z osobami płci przeciwnej. 17 respondentek zgłosiło obniżenie własnej wartości, a 7 uczucie skrępowania.

Zgłaszane sytuacje wywołane przez trądzik, uszeregowane od występujących najczęściej:

• sprawdzanie kilka razy dziennie wyglądu w lustrze
• przeglądanie w szybach samochodów
• mycie twarzy kilka razy dziennie
• kilka razy dziennie poprawianie makijażu
• wydawanie dużo pieniędzy na kosmetyki
• lęk przed wyśmiewaniem, podczas przebywania w grupie ludzi

Preparaty OTC pomocne w terapii trądziku

Nadtlenek benzoilu

Jest to w zasadzie jedyna substancja dostępna OTC, której działanie przeciwtrądzikowe zostało potwierdzone badaniami. Działa poprzez hamowanie namnażania bakterii oraz wykazuje efekt przeciwzapalny i zapobiegający tworzenie zaskórników.

Stosowany jest w postaci np. żelu, który nakłada się miejscowo na skórę raz lub dwa razy na dobę. Zmienione chorobowo miejsce należy umyć i osuszyć, a następnie wetrzeć niewielką ilość substancji. Nie należy stosować wśród dzieci poniżej 12 r.ż.

Przeciwwskazania:

• Nadwrażliwość na substancję czynną lub pomocniczą
• Egzemy
• Przewlekłe zapalenie skóry
• Oparzenia

Interakcje:

• Stosowanie miejscowo razem z innymi substancjami przeciwtrądzikowymi, zawierającymi izotretynoinę, rezorcynę, kwas salicylowy, siarkę – może powodować zwiększenie podrażnienia skóry.
• Stosowanie miejscowo razem z antybiotykami (np. erytromycyna) oraz retinoidami (np. adapalen) prowadzi do osłabienia ich działania.

Inne substancje stosowane pomocniczo w terapii trądziku

Kwas azelainowy

Działa keratolitycznie, przez co zmniejsza tworzenie czopów łojowych oraz hamuje działanie bakterii. Powinien być zastosowany  dwa razy dziennie na skórę zmienioną chorobowo.

Bibliografia:

• Janda, K., & Chwiłkowska, M. (2014). TRĄDZIK POSPOLITY–ETIOLOGIA, KLASYFIKACJA, LECZENIE. Pomeranian Journal of Life Sciences, 60(2), 13-18.
• Szczurek, P., Kamińska-Winciorek, G., & Śpiewak, R. (2012). Częstość występowania trądziku późnego oraz jego wpływ na jakość życia młodych kobiet. Estetol Med Kosmetol, 2(2), 58-62.
• Rutter, P., Pluta, J. J., Zagrodnik, M., & Błaszczyna, N. (2018). Opieka farmaceutyczna: objawy, rozpoznanie i leczenie. Elsevier Urban & Partner.
• Lennecke, K., Hagel, K., & Przondzionko, K. (2012). Opieka farmaceutyczna w samoleczeniu wybranych chorób.