Metformina a karmienie piersią – czy jest bezpieczna?

Metformina to substancja lecznicza o działaniu przeciwcukrzycowym, zmniejsza stężenie glukozy we krwi, nie pobudza wydzielania insuliny i nie wywołuje hipoglikemii. Czy można kontynuować karmienie piersią w czasie jej stosowania?

Czytaj również: Parenting w aptece – metformina a ciąża i laktacja – video

Jak działa metformina

Mechanizm jej działania polega na zmniejszeniu wytwarzania glukozy, poprzez hamowanie glukoneogenezy i glikogenolizy. Ponadto metformina zwiększa wrażliwość na insulinę zwiększając wychwyt glukozy i jej zużycie oraz opóźnia absorpcję glukozy w jelitach. Co więcej metformina pobudza wewnątrzkomórkową syntezę glikogenu. Metformina również zmniejsza stężenie cholesterolu całkowitego, frakcji LDL i trójglicerydów. Stosowana w leczeniu cukrzycy typu II. A czy jest bezpieczna do stosowania w czasie laktacji?

Metformina a karmienie piersią

Metformina zaliczana jest do kategorii L1- leków najbezpieczniejszych w czasie laktacji, kompatybilnych/zgodnych z karmieniem piersią (wg kategorii ryzyka laktacyjnego Prof. Hale’a). Ponadto wg najnowszego opracowania „Drugs in Pregnancy and Lactation” Prof. Briggs’a (z maja 2017 roku) metformina określana jest jako kompatybilny z karmieniem piersią. Do tej kategorii zaliczane są substancje lecznicze, które przenikają do mleka mamy w nieznacznych ilościach i/lub związki, których stosowanie w czasie laktacji nie stanowi ryzyka dla dziecka karmionego piersią.

Co więcej metformina zaliczana jest do kategorii VERY LOW RISK wg portalu e-lactancia.org. Do tej kategorii zaliczane są substancje lecznicze określane jako kompatybilne z karmieniem piersią, których stosowanie nie stanowi ryzyka dla dziecka karmionego piersią i dla procesu laktacji. Przynależność substancji leczniczych do tej kategorii została określona na podstawie publikacji naukowych a stosowanie tych związków jest bezpieczne.

Może zainteresuje Cię: Czy można stosować kwas acetylosalicylowy w czasie karmienia piersią?

Czy przenika do mleka mamy?

Metformina może przenikać do mleka mamy, niemniej jednak, jak wykazano w badaniach klinicznych ilości te są bardzo małe. W niektórych badaniach nawet nie udało się ich nawet oznaczyć. Uznaje się, że nie stanowi to ryzyka dla dziecka karmionego piersią. Co więcej dotychczas nie zgłoszono i nie zarejestrowano działań niepożądanych u dziecka karmionego piersią, którego mama przyjmuje metforminę.

W jednej analizie określono rozwój dzieci, których mamy przyjmowały metforminę w ciąży i w czasie karmienia piersią i wskazano, że ich rozwój był prawidłowy.

O stopniu przenikania związku do mleka mamy, a dokładniej o tendencji do takiego przenikania świadczy współczynnik/parametr M/O. Współczynnik mleko/osocze to stosunek stężenia wolnej frakcji substancji leczniczej w mleku mamy do jej stężenia w surowicy. Wskaźnik ten daje informacje o zwiększonym lub zmniejszonym stężeniu substancji w mleku w porównaniu z osoczem/surowicą, pozwala tylko na oszacowanie tendencji do przenikania do mleka mamy. Uznaje się, że substancje lecznicze o wartości M/O większej niż 1-5 wykazują tendencję do przenikania do mleka mamy i osiągania tam większych niż we krwi mamy stężeń. Z kolei wartość M/O mniejsza niż 1 wskazuje, że substancja lecznicza w niewielkim stopniu przenika do mleka mamy. Dla metforminy wskaźnik M/O wynosi 0,35-0,63 i świadczy o zmniejszonej tendencji do przenikania tej substancji do mleka mamy.

Zobacz także: Czy metamizol można stosować w trakcie karmienia piersią?

Co istotne jedną z wartości/danych, które bierze się pod uwagę oceniając bezpieczeństwo stosowania leków w czasie laktacji jest Relative Infant Dose – jest to wartość wyrażana w procentach i jest to ilość leku, jaką otrzymuje dziecko z mlekiem, w przeliczeniu na dawkę leku, jaką przyjmuje mama (w przeliczeniu na masę ciała). Uznaje się, że lek jest stosunkowo bezpieczny, jeżeli ta wartość jest mniejsza niż 10% – im mniejsza tym lek jest bezpieczniejszy. Dla metforminy wartość RID=0,3-0,7%.

W przypadku przyjmowania metforminy w czasie laktacji (tak jak i innych leków), należy bacznie obserwować dziecko i w przypadku zaobserwowania u dziecka wymiotów, biegunki czy objawów hipoglikemii należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym i/lub pediatrą.

Zobacz też: Lewotyroksyna w trakcie karmienia piersią

Kiedy podawać metforminę?

Zawsze przyjmując jakikolwiek lek w czasie laktacji należy synchronizować jego przyjmowanie z przystawianiem dziecka do piersi. Lek należy przyjmować bezpośrednio po karmieniu piersią, przed najdłuższą przerwą w karmieniu (nocną lub popołudniową). Przyjmuje się, że najwięcej substancji leczniczej przenika do mleka mamy, kiedy w jej krwi substancja lecznicza uzyskuje stężenie maksymalne – tzw TMAX/CMAX – i przez ten czas należy ograniczyć karmienie piersią.

Część autorów uważa, że przy lekach zaliczanych do kategorii L1 nie ma konieczności bezwzględnego przestrzegania synchronizacji przyjmowania leku z karmieniem piersią. Niemniej jeżeli jest taka możliwość to ten odstęp warto zachować.

Jeżeli mam karmiąca przyjmuje metforminę w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu, to lek powinna przyjąć bezpośrednio po karmieniu piersią i z kolejnym karmieniem powinna odczekać ok 2,5h.

Jeżeli natomiast mama karmiąca przyjmuje metforminę w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu, to lek powinna przyjąć bezpośrednio po karmieniu piersią i z kolejnym karmieniem powinna odczekać ok 5 godzin.  

Czytaj także: Metformina- działanie i zastosowanie

Wpis powstał dzięki

Bibliografia:

1. Medications and Mothers’ Milk, T.W. Hale, H.E. Rowe, Springer Co. 2016.
2. Drugs in Pregnancy and Lactation, G. G. Briggs, Wolters Kluwer, 2017.
3. Drugs in Pregnancy and Lactation, G. G. Briggs, Lippincott Williams and Wilkins, 2014.
4. Drugs During Pregnancy and Lactation, C. Schaefer et al., Academic Press Inc, 2014.
5. Leki w ciąży i laktacji, Frieske K. Et al., MedPharm Polska, 2014.
6. The Transfer of Drugs and Other Chemicals Into Human Milk, AAP, Committee on Drugs, Pediatrics 2001, 108(3), 776-789
7. Karmienie piersią w teorii i praktyce. Nehring-Gugulska M., Żukowska-Rubik M., Pietkiewicz A., Medycyna Praktyczna, Kraków 2012.
8. Breastfeeding and maternal medication. Recommendations for Drugs in the Eleventh WHO Model List of Essential Drugs, World Health Organizations, Genewa, 2002 http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/62435/1/55732.pdf.
9. Baza LactMed https://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search2/f?./temp/~zeXUgs:1.
10. Baza e-lactancia http://www.e-lactancia.org/producto/1022.
11. ChPL http://leki.urpl.gov.pl/files/Glucophage_XR_tabl_o_przedl_uwal_1000.pdf.