Zaparcia

Zaparcia u osób starszych

Zaparcie to bardzo powszechna dolegliwość, a jej częstość rośnie wraz z wiekiem. Dlatego też w grupie osób starszych stanowi poważny problem. Zwrócenie uwagi na jego występowanie i wdrożenie odpowiedniej profilaktyki oraz leczenia jest niezwykle ważne, ponieważ przewlekłe zaparcia znacząco obniżają jakość życia pacjentów. Są one przyczyną zarówno fizycznych, jak i psychicznych dolegliwości, mogą prowadzić nawet do depresji.

Epidemiologia

W ogólnej populacji problem zaparć dotyka około 20% pacjentów, jednak, jak już wspomniano, jego częstość zwiększa się wraz z wiekiem. W USA szacuje się na przykład, że problem z wypróżnianiem ma od 50% do 74% osób starszych, a około 58% pensjonariuszy domów opieki przyjmuje leki przeczyszczające [1,2]. Wśród osób przebywających poza instytucjami opiekuńczymi problem ten może dotyczyć 40% pacjentów [3]. Szczególnie często pojawia się on po 60 – 70. roku życia [1,2]

Etiologia

Częstsze występowanie zaparć w grupie osób starszych związane jest z wieloma różnorakimi czynnikami, które bardzo często nakładają się na siebie.

Wiele osób sądzi, że taki stan rzeczy wynika przede wszystkim ze starzenia się organizmu, jednak zmiany fizjologiczne w funkcjonowaniu układu pokarmowego związane z wiekiem nie są najważniejszą z przyczyn problemów z wypróżnieniem. Czasem u osób starszych może pojawić się przedłużone magazynowanie stolca w dystalnym odcinku jelita, jednak pasaż całego jelita się nie zmienia [3]. Oznacza to, że zwykle problem spowodowany jest z czynnikami spoza układu pokarmowego (pozajelitowymi).

U osób starszych często występują choroby metaboliczne, endokrynologiczne i neurologiczne, a to one powodują zaburzenia perystaltyki [3,4]. Choroby wpływające na pojawienie się zaparć to przede wszystkim [3,4]:

  • cukrzyca
  • niedoczynność tarczycy
  • hipokalemia
  • hipomagnezemia
  • choroba Parkinsona
  • choroby naczyniowe mózgu
  • uszkodzenia nerwów
  • choroby serca

Na zmiany w funkcjonowaniu układu pokarmowego wpływ mają również leki zażywane przewlekle, szczególnie jeśli u pacjenta stosowana jest polipragmazja (tak powszechna w grupie osób starszych). Wśród nich są oczywiście preparaty bardzo często zażywane przez seniorów [3]:

  • opiaty
  • leki antycholinergiczne
  • leki przeciwdepresyjne
  • antagoniści wapnia
  • leki przeciwparkinsonowe (np. amantadyna)
  • sympatykomimetyki
  • diuretyki
  • leki antyhistaminowe
  • leki alkalizujące (z wapniem)
  • preparaty wapnia i żelaza
  • leki przeciwbiegunkowe
  • NLPZ (np. ibuprofen)

Wśród czynników powodujących zaparcia u osób w starszym wieku, poza już wymienionymi, równie częste są przyczyny związane ze stylem życia – nieprawidłowa dieta (uboga w błonnik), niewystarczające nawodnienie oraz zbyt mała aktywność fizyczna, a także w niektórych przypadkach długotrwałe unieruchomienie [1,3].

Wytyczne

Najważniejszym zaleceniem dotyczącym postępowania w przypadku zaparć, oczywiście po zdiagnozowaniu ich przyczyny i ewentualnym jej wyeliminowaniu (leczeniu choroby podstawowej, zmianie niektórych leków itp.) jest modyfikacja stylu życia, która polega przede wszystkim na zwiększeniu ilości błonnika i wody w diecie oraz częstszym uprawianiu aktywności fizycznej [4].

W przypadku niewystarczającej odpowiedzi na takie postepowanie, zgodnie z międzynarodowymi wytycznymi, zaleca się wdrożenie farmakoterapii. Pierwszym rekomendowanym środkiem są leki osmotyczne, a wśród nich najbezpieczniejsze i najmniej wpływające na organizm makrogole (glikol polietylenowy). W dalszych krokach można rozważyć ewentualnie leki zmiękczające stolec plus pobudzające perystaltykę jelit. Niezalecane jest m.in. stosowanie tak popularnych wśród seniorów leków drażniących śluzówkę [2].

Makrogole

Zgodnie z obecną wiedzą, preparaty zawierające makrogole (glikol polietylenowy) są środkiem o udokumentowanym bezpieczeństwie i dobrze tolerowanym zarówno przez dorosłych, jak i dzieci (w badaniach wykazano ich bezpieczeństwo przy stosowaniu nawet do 24 miesięcy) [5].

Makrogole są również preparatami o dokumentowanej skuteczności [5].

Są to substancje wielkocząsteczkowe, które nie wchłaniają się w przewodzie pokarmowym powodując przenikanie wody do światła jelita.  Odpowiednio stosowane poprawiają częstość wypróżnień nie przyśpieszając nadmiernie pasażu jelitowego. Co ważne, są obojętne metabolicznie (nie fermentują w jelitach, tak jak laktuloza), a tym samym nie wpływają na florę zasiedlająca jelita.

Obecnie uznaje się, że preparaty zawierające makrogole mogą być stosowane u osób starszych, jeśli zawiodą niefarmakologiczne metody radzenia sobie z problemem [2]. Dlatego warto o nich pamiętać podczas porady farmaceutycznej.

Piśmiennictwo:

  1. Erhmann-Jośko A i in. Zaparcie – problem ludzi w różnym wieku. Terapia 2013; 2: 68-76
  2. Pustkowski M. Postępowanie w przypadku zaparcia u osób w podeszłym wieku. Medycyn Praktyczna; https://www.mp.pl/medycynarodzinna/artykuly/151732,postepowanie-wprzypadku-zaparcia-uosob-wpodeszlym-wieku (data wejścia 2-06-2018)
  3. Bielecki K, Trytko I. Zaparcia u ludzi w podeszłym wieku. Postępy Nauk Medycznych 2008; 11: 760-766
  4. Kożuch M, Dzieniszewski J. Zaparcie – istotny problem w codziennej praktyce lekarskiej. Terapia 2006; 6: 47-53
  5. Moniuszko A, Rydzewska G. Postępowanie w przewlekłych zaparciach w świetle wytycznych American Gastroenterological Association z 2013. eGastroentrologiaNews 2014; 1: 3-8

FLX-PL-000033

Forlax 10 g, proszek do sporządzania roztworu doustnego, w saszetkach. Skład jakościowy i ilościowy: Jedna saszetka zawiera: 10 g makrogolu 4000, aromat pomarańczowo-grejpfrutowy 0,15 g (Substancja smakowo-zapachowa zawiera m.in. sorbitol i dwutlenek siarki: sorbitol (E420) 1,8 mg na saszetkę, dwutlenek siarki (E220) 0,24*10-2 mg na saszetkę), sacharyna sodowa 0,017 g Wskazania do stosowania: Leczenie objawowe zaparć u dorosłych oraz u dzieci w wieku od 8 lat. Przed rozpoczęciem leczenia lekarz powinien stwierdzić, czy przyczyną zaparcia nie są zaburzenia organiczne. Forlax l0 g powinien stanowić jedynie tymczasowe leczenie pomocnicze dodatkowo do leczenia zaparcia odpowiednim trybem życia i dietą. U dzieci leku nie należy stosować dłużej niż przez 3 miesiące. Jeżeli pomimo zastosowania diety objawy utrzymują się, należy ustalić przyczynę i wdrożyć odpowiednie leczenie. Dawkowanie i sposób podawania: Podanie doustne. Dawkowanie: 1 do 2 saszetek (10-20 g) na dobę, najlepiej w dawce jednorazowej rano. Dobową dawkę leku należy dostosować indywidualnie, w zależności od objawów klinicznych i może ona wynosić od jednej saszetki na dobę (zwłaszcza u dzieci) do dwóch saszetek na dobę. Efekt działania produktu Forlax 10 g następuje w ciągu 24-48 godzin po podaniu. Dzieci i młodzież: U dzieci leczenie nie powinno trwać dłużej niż 3 miesiące, z uwagi na brak dostatecznych danych klinicznych dotyczących stosowania produktu dłużej niż 3 miesiące. Poprawa perystaltyki w wyniku leczenia zostanie utrzymana pod warunkiem przestrzegania zdrowego trybu życia oraz zaleceń dietetycznych. Sposób podawania: Zawartość każdej saszetki należy rozpuścić w szklance wody tuż przed przyjęciem leku. Przeciwwskazania: ciężka choroba zapalna jelit (np. wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna) lub toksyczne rozszerzenie okrężnicy, perforacja przewodu pokarmowego lub zwiększone ryzyko perforacji przewodu pokarmowego, niedrożność jelit lub podejrzenie niedrożności mechanicznej jelit lub objawowe zwężenie jelit, ból brzucha o nieustalonej przyczynie, nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą. Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania: Specjalne ostrzeżenia: Leczenie zaparcia produktami leczniczymi stanowi jedynie postępowanie uzupełniające do prowadzenia zdrowego trybu życia oraz przestrzegania odpowiedniej diety, na przykład: przyjmowania zwiększonych ilości płynów i błonnika roślinnego, odpowiedniej aktywności fizycznej oraz rehabilitacji odruchu wypróżniania. Przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć zaburzenia organiczne. Ten produkt leczniczy zawiera makrogol (glikol polietylenowy). W przypadku leków zawierających makrogol (glikol polietylenowy) donoszono o przypadkach reakcji nadwrażliwości (wstrząs anafilaktyczny, obrzęk naczynioruchowy, wysypka, pokrzywka, świąd, rumień). Ten produkt leczniczy zawiera dwutlenek siarki, który rzadko może powodować ciężkie reakcje nadwrażliwości i skurcz oskrzeli. Pacjenci z dziedziczną nietolerancją fruktozy nie powinni przyjmować tego produktu leczniczego. W przypadku biegunki, u pacjentów ze skłonnością do zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej (na przykład pacjenci w podeszłym wieku, pacjenci z niewydolnością wątroby lub nerek lub pacjenci przyjmujący diuretyki) należy kontrolować stężenie elektrolitów. Informowano o przypadkach zachłyśnięcia wskutek podawania przez zgłębnik nosowo- żołądkowy znacznych objętości glikolu polietylenowego i elektrolitów. Szczególnie narażone na ryzyko zachłyśnięcia są dzieci z zaburzeniami neurologicznymi z dysfunkcją motoryczną jamy ustnej. Środki ostrożności: Produkt Forlax 10 g nie zawiera istotnej ilości cukru ani polioli i może być przepisywany pacjentom z cukrzycą oraz pacjentom na diecie bezgalaktozowej. Działania niepożądane: Działania niepożądane wymieniono zgodnie z następującą klasyfikacją: Bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1000 do <1/100); rzadko (≥1/10000 do <1/1000); bardzo rzadko (<1/10000); częstość nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych). Populacja dorosłych: Działania niepożądane wymienione w tabeli poniżej zgłaszano podczas badań klinicznych (obejmujących 600 dorosłych pacjentów) oraz w czasie stosowania w okresie po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu. Generalnie działania niepożądane były łagodne i przemijające; dotyczyły głównie układu żołądkowo-jelitowego. Zaburzenia żołądka i jelit. Często: ból brzucha, wzdęcie brzucha, biegunka, nudności. Niezbyt często: wymioty, nagła potrzeba oddania stolca, nietrzymanie stolca. Zaburzenia metabolizmu i odżywiania: Częstość nieznana: zaburzenia elektrolitowe (hiponatremia, hipokaliemia) i/lub odwodnienie, szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku. Zaburzenia układu immunologicznego. Częstość nieznana: reakcje nadwrażliwości (wstrząs anafilaktyczny, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, wysypka, rumień. Populacja dziecięca (pediatryczna): Działania niepożądane wymienione w tabeli poniżej zgłaszano podczas badań klinicznych, obejmujących 147 dzieci w wieku od 6 miesięcy do 15 lat oraz w czasie stosowania w okresie po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu. Podobnie jak w populacji dorosłych działania niepożądane były generalnie łagodne i przemijające; dotyczyły głównie układu żołądkowo-jelitowego: zaburzenia żołądka i jelit: Często: ból brzucha, biegunka (Biegunka może spowodować bolesność w okolicy odbytu). Niezbyt często: wymioty, wzdęcie brzucha, nudności. Zaburzenia układu immunologicznego. Częstość nieznana: reakcje nadwrażliwości (wstrząs anafilaktyczny, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, wysypka, rumień) Podmiot odpowiedzialny: Ipsen Pharma, 65 Quai Georges Gorse, 92100 Boulogne Billancourt, Francja. Informacji o leku udziela: Ipsen Poland Sp. z o.o., Al. Jana Pawła II 29, 00-867 Warszawa, tel.: (22) 653 68 00, fax: (22) 653 68 22. Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu: 11783 wydane przez Prezesa URPL, WM i PB. Kategoria dostępności: Produkt leczniczy wydawany bez recepty -OTC. Przed zastosowaniem należy zapoznać się z zatwierdzoną Charakterystyką Produktu Leczniczego. Data ostatniej aktualizacji Charakterystyki Produktu Leczniczego 2014-08-18

6 thoughts to “Zaparcia”

  1. Eh… tylko walka ze złymi przyzwyczajeniami seniorów to jak walka z wiatrakami. Mało tego, nie widzą nawet problemu, że jak nie wezmą 5 tabletek xenny dziennie to nie mogą się wypróżnić..

    1. W takim wypadku ciężko im nawet spróbować powalczyć, bo poddają się już na starcie, a wiadomo że przy takim przyzwyczajeniu tak szybko się nie da uporać z problemem.

  2. Najgorsze jest przyzwyczajenie pacjentów do leków na zaparcia, bez zmian w diecie i zwiększenia aktywności fizycznej żeby pobudzić jelita do pracy.

  3. i tak najważniejsze są dobre nawyki żywieniowe i aktywność fizyczna, bez tego problemy zaparć nawracają..

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *