Przeziębienie – pigułka wiedzy dla farmaceuty 10

Występowanie i epidemiologia

Przeziębienie spotykane jest w populacji bardzo często. Przyczyną wystąpienia dolegliwości jest zakażenie górnych dróg oddechowych, wywołane przez jeden z rodzajów wirusów oddechowych (najczęściej rinowirus). Najbardziej podatne są dzieci w przedziale wiekowym od 4 do 8 lat. U większości dzieci przeziębienie pojawia się średnio od 5 do 6 razy w roku.

Czytaj również: Pacjent z ostrym zapaleniem zatok – przegląd lekowy 41

Przyczyny wystąpienia przeziębienia

Jak wspomniano wcześniej najczęstszą przyczyną wystąpienia przeziębienia są rinowirusy. Gromadzą się one w wydzielinie z nosa i łatwo rozprzestrzeniają się poprzez kichanie, kaszel oraz wydmuchiwanie nosa. Przenoszenie wirusa najczęściej odbywa się drogą kontaktu bezpośredniego, dlatego właściwa higiena (częste mycie rąk i stosowanie chusteczek) to podstawa zahamowania rozprzestrzeniania się przeziębienia.

Objawy i rozpoznanie

Najczęstszymi objawami przeziębienia są:

• Gorączka
• Kaszel
• Wyciek z nosa
• Niedrożność nosa
• Ból gardła
• Ból głowy
• Bóle mięśni

Pytania, jakie należy zadać pacjentowi

Najczęściej pacjent sam stwierdza u siebie przeziębienie, więc główną rolą farmaceuty jest potwierdzenie przypuszczeń leczenia oraz wyeliminowanie występowania potencjalnych innych, poważniejszych schorzeń, które wymagają konsultacji z lekarzem.

Przeziębienie jest samoograniczającą się chorobą i zazwyczaj trwa nie dłużej niż 10 dni. Postępowanie skierowane jest oczywiście na złagodzenie objawów, a nie na leczenie zakażenia.

Zobacz także: Kalkulator syropu przeciwgorączkowego dla dzieci

Jakie choroby należy wykluczyć?

Ostre zapalenie zatok przynosowych – rozpoznaje się, kiedy występują przynajmniej 2 z wymienionych objawów:

• Niedrożność nosa
• Wydzielina z nosa
• Ból twarzy
• Zmniejszenie odczuwania zapachów, a nawet całkowita utrata węchu

Ostre zapalenie ucha środkowego – występuje powszechnie u dzieci po odbytym przeziębieniu, ze względu na przedostanie się wirusa do ucha środkowego, przez trąbkę Eustachiusza. Pacjenta należy skierować do lekarza

Grypa – należy pamiętać, że pacjenci często używają słowa grypa, gdy mówią o przeziębieniu. Typowe objawy grypy to:

• Nagły początek
• Dreszcze
• Uczucie rozbicia
• Bóle kończyn
• Suchy kaszel (w przeziębieniu zazwyczaj mokry)
• Bezsenność
• Utrata apetytu

Leczenie przeziębienia preparatami OTC oparte na dowodach naukowych

Terapie przeziębienia łączy się często z leczeniem innych poszczególnych dolegliwości, jak na przykład kaszel, dlatego środki stosowane na inne jednostki chorobowe nie zostaną tutaj szerzej omówione.

Leki przeciwhistaminowe

Przegląd Cochrane przeprowadzony w 2009 roku przez De Suttera i wsp. Wykazał, że leki przeciwhistaminowe stosowane w monoterapii nie powodują znacznego zmniejszania zatkania nosa, wycieku z nosa i kichania. Leki te nie mają wpływu na odczuwanie poprawy stanu zdrowia u pacjenta. Większość badań nie daje jednoznacznej oceny znaczenia klinicznego tej grupy leków.

Sympatykomimetyki

Badania określające wpływ sympatykomimetyków na błonę śluzową w przeziębieniu są nieliczne. Autorzy przeglądu Cochrane Taverner i Latte, 2009) zauważyli niewielką, ale znaczącą poprawę w zakresie zatkania nosa u dorosłych. W przeglądzie wzięto pod uwagę lupę miejscowo stosowaną oksymetazolinę oraz doustnie stosowaną pseudoefedrynę oraz fenylpropanolaminę.

Preparaty wieloskładnikowe

Ciekawe wnioski dotyczą zwłaszcza preparatów wieloskładnikowych stosowanych w przeziębieniu. Aktualnie w większości przypadków pacjent nie wymaga przyjmowania wszystkich aktywnych składników mieszanki albo nie wszystkie te składniki mają potwierdzoną skuteczność. Wniosek z tego jest taki, że rola preparatów wieloskładnikowych w leczeniu kaszlu i przeziębienia powinna być bardzo ograniczona.

Leczenie objawowe

W praktyce terapii przeziębienia stosuje się wiele preparatów, których zadaniem jest zniwelowanie objawów, nieprzyjemnych i utrudniających codzienne funkcjonowanie symptomów. Należą do nich między innymi gorączka czy kaszel. Natomiast nie ma dowodów na to, że skracają czas trwania przeziębienia. Tak więc do stosowanych substancji przy leczeniu objawowym zaliczamy:

Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe

• Paracetamol,
• Ibuprofen

Zobacz też:

Kalkulator dawek paracetamolu i ibuprofenu

Mukolityki i mukokinetyki

• Ambroksol
• Karboksymetylocysteina
• Acetylocysteina
• Erdosteina

Terapia alternatywna

Witamina C

Mit stosowania witaminy C był burzony już wielokrotnie. Autorzy przeglądu Cochrane analizującego rolę kwasu askorbinowego (dawka 200 mg na dobę w prewencji przeziębienia, uwzględniono 29 badań przeprowadzonych na 11 306 pacjentach (Hemila i wsp., 2013) stwierdzili, że rutynowe zastosowanie witaminy C w populacji nie jest uzasadnione. Może być skuteczne u osób narażonych na krótkie epizody dużego wysiłku fizycznego.

Jeżówka

Na temat jeżówki przeczytasz więcej w poniższych linkach:

Co ma ze sobą wspólnego błonnik, jeżówka i aloes?

Jak wspomagać odporność – substancje immunomodulujące

Czosnek

Istnieją przesłanki sugerujące, że czosnek może zapobiec nawrotowi przeziębienia, natomiast potrzebne jest więcej badań.

Inhalacje

Inhalacja to tania metoda, pozbawiona istotnych działań niepożądanych. Natomiast skuteczność łagodzenia przeziębienia nie jest jednoznacznie potwierdzona. Przegląd wykonany przez Singh i Singh, 2013 roku, przyniósł sprzeczne wnioski, nie potwierdzające, ani nie wykluczające skuteczności inhalacji.

Bibliografia:

• https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/012/276/original/83-92.pdf.
• https://www.mp.pl/medycynarodzinna/artykuly/122066,leczenie-przeziebienia-u-doroslych-i-dzieci.
• Rutter, Paul, et al. Opieka farmaceutyczna: objawy, rozpoznanie i leczenie. Elsevier Urban & Partner, 2018.