Proaktywna metoda leczenia AZS – co to oznacza?

Jak już wcześniej wspomniano – leczenie atopowego zapalenia skóry opiera się na stosowaniu emolientów i kosmeceutyków, a w momencie zaostrzeń choroby preferowanym działaniem jest terapia przeciwzapalna mGKS i/lub mIK. Niemniej jednak głównym celem terapeutycznym leczenia AZS jest odbudowa bariery naskórkowej i przeciwdziałanie nawrotom/zaostrzeniom choroby. Dotychczas stosowany model terapii reaktywnej – opierający się na włączeniu miejscowych leków p/zapalnych w momencie nasilenia objawów choroby wypierany jest stopniowo przed model terapii proaktywnej.

METODA PROAKTYWNA W AZS – CO TO OZNACZA?

Model leczenia proaktywnego przeznaczony jest do przewlekłego/ciągłego leczenia zmian skórnych w AZS, nie czekając na pojawienie się zaostrzeń choroby. Założeniem terapii proaktywnej jest fakt występowania zmian o charakterze zapalnym nie tylko we fragmentach skóry objętych zaostrzeniem, ale również we fragmentach skóry niezmienionych. Zakłada się, że w skórze niezmienionej chorobowo mimo wszystko występują subkliniczne objawy zapalenia (bez widocznych zewnętrznie zmian skórnych), a to za sprawą cytokin prozapalnych, migrujących z fragmentów objętych stanem chorobowym. To wszystko sprawia, iż pomimo braku symptomów mogących świadczyć o objęciu danego odcinka skóry atopią, wewnątrz znajdują się komórki objęte zmianami zapalnymi.

Proaktywna metoda leczenia atopowego zapalenia skóry przewiduje zatem długoterminowe leczenie fragmentów skóry teoretycznie nieobjętych chorobą, co w konsekwencji prowadzi do lepszej kontroli egzemy i redukcji ilości ewentualnych zaostrzeń.

Schemat leczenia metodą proaktywną (przerywaną) obejmuje stosowanie dostępnych także dla metody reaktywnej miejscowych glikokortykosteroidów lub miejscowych inhibitorów kalcyneuryny początkowo co II dzień, a następnie 2 razy w tygodniu. Okres stosowania miejscowych glikokortykosteroidów lub mIK jest różny dla różnych substancji, jednakże nie krótszy niż kilkanaście tygodni. Możliwa jest również aplikacja ich metodą przerywaną przez kilka-kilkanaście miesięcy.

Pomimo faktu przewlekłego stosowania miejscowych glikokortykosteroidów w metodzie proaktywnnej obserwuje się znacząco mniejsze nasilenie możliwych i obserwowanych po leczeniu reaktywnym objawów niepożądanych w postaci:

• Atrofii skóry
• Przebarwień skórnych
• Rumienia
• Trądziku posteroidowego.

Paradoksalnie także koszty takiej terapii są niższe niż ma to miejsce w przypadku standardowo stosowanej metody reaktywnej w momencie zaostrzenia zmian chorobowych. Podobnie przedstawia się sytuacja w kontekście mIK, tj. takrolimusu (zalecanego w umiarkowanym i silnym stadium choroby) oraz pimekrolimusu (przeznaczonego do leczenia w łagodnym stadium choroby). Efektywność metody proaktywnej przedstawia się w znacznie lepszym świetle aniżeli metody reaktywnej. Przeprowadzone badania potwierdzają, że czas do pierwszego zaostrzenia choroby po leczeniu proaktywnym jest znacznie wydłużony w stosunku do tożsamego parametru po terapii metodą reaktywną. Dodatkowo liczba zaostrzeń w leczeniu proaktywnym jest relatywnie mniejsza niż ma to miejsce w farmakoterapii reaktywnej. Dodając do tego fakt, iż inhibitory kalcyneuryny obarczone są znacząco mniejszym ryzykiem występowania niepożądanych reakcji skórnych (z brakiem obserwowanego po mGKS zaniku skóry włącznie) zastosowanie ich w metodzie reaktywnej wydaje się być najlepiej dobraną metodą leczenia AZS, również dla dzieci powyżej 2. roku życia (1% krem z pimekrolimusem i 0,03% maść z takrolimusem).

Dla mIK potrzebne są jednak dodatkowe badania długoterminowego wpływu leczenia metodą proaktywną  na barierę naskórkową i stan skóry chorych na AZS, jednakże wyniki dotychczasowych badań napawać mogą optymizmem. Co zatem wybrać, aby najlepiej wykorzystać możliwości lecznicze dostępnych substancji o charakterze p/zapalnym i jednocześnie ograniczyć ryzyko możliwych skutków ubocznych leczenia? Odpowiedź wydaje się sama nasuwać na myśl, pomimo że ilość badań dowodzących skuteczności metody reaktywnej jest nadal znacząco większa aniżeli techniki proaktywnej.

Czytaj również: Emolienty – co aptekarz powinien wiedzieć? cz. 2

Literatura:

1. Terapia proaktywna – nowa koncepcja terapeutyczna zastosowania miejscowych inhibitorów kalcyneuryny w leczeniu atopowego zapalenia skóry, Magdalena Trzeciak, Roman Nowicki, Alergia Astma Immunologia, 2013, 18(1): 8-13.
2. Takrolimus – czy tylko w terapii atopowego zapalenia skóry?, Andrzej Emeryk, Anna Michalak-Stoma, Małgorzata Bartkowiak-Emeryk, Alergia, 2013, 1:47-50.
3. Aktualne możliwości leczenia atopowego zapalenia skóry z perspektywy pediatry, Barbara Klasa, Ewa Cichocka-Jarosz, Przegląd Lekarski 2017/74/8.
4. Bezpieczeństwo stosowania miejscowych inhitirowów kalcyneuryny, Anna Sysa-Jędrzejowska, Alergia, 2011, 1:17-20.