Zapalenie ucha środkowego- jaki antybiotyk zastosować

Zapalenie ucha środkowego- jaki antybiotyk zastosować?

Ból ucha (otalgia) może mieć podłoże pierwotne (związane z obecnością ciała obcego w przewodzie słuchowym, z zakażeniem, z zaleganiem woskowiny) lub podłoże wtórne (kiedy to ból jest wynikiem urazu, bądź choroby sąsiednich narządów). W kontekście bólu wtórnego wymienić należy: zębopochodny, czy chociażby pojawiający się po zabiegach w obrębie nosogardła itp. [1].

U dzieci problem najczęściej występuje w przebiegu ostrego zapalenia ucha środkowego. Stan ten jest zwykle wynikiem obecności infekcji w przestrzeni nosogardłowej, a w konsekwencji przemieszczenia się drobnoustrojów dochodzi do zakażenia struktur ucha środkowego [2]. U małych dzieci rozprzestrzenianie się zakażenia jest bardzo ułatwione, ze względu na bliskie sąsiedztwo rozwijających się struktur w obrębie twarzoczaszki [3]. Trąbka słuchowa umieszczona jest poziomo, co dodatkowo ułatwia kolonizację drobnoustrojów [3].

Ostre zapalenie ucha środkowego może mieć charakter ropny (etiologia bakteryjna) bądź nieropny (etiologia wirusowa) [3]. Dane epidemiologiczne wskazują na fakt, iż blisko 66% zakażeń ma etiologię mieszaną, z czego dominującymi patogenami są:

• Wśród wirusów: RSV, wirus grypy/paragrypy, adenowirusy,
• Wśród bakterii: S. pneumoniae, H. influenzae, M. catarrhalis [2,4].

Czytaj również: Ostre zapalenie ucha środkowego – wytyczne

Zapalenie ucha środkowego- kto jest najbardziej narażony?

Ostre zapalenie ucha środkowego jest chorobą, która najczęściej dotyka dzieci w wieku 6-18 miesięcy, a prawdopodobieństwo jej wystąpienia spada do kilku procent w wieku 5-7 lat [2]. Z punktu widzenia zasadności i specyfiki leczenia – ostrego zapalenia ucha środkowego (w skrócie OZUS) w 2/3 przypadków to schorzenie samoograniczające. Zasada ta dotyczy jednak częściej osób dorosłych – w kontekście dzieci należy zachować szczególną ostrożność, a rodzice powinni obserwować zachowanie małego pacjenta [1,2,3].

Do głównych objawów OZUS u małych dzieci zalicza się: ból (jednostronny bądź obustronny), nudności i wymioty, biegunkę, rozdrażnienie, brak apetytu oraz wysoką gorączkę (oscylującą w okolicach 39-40℃) [1,2,3,4]. Brak jednoznacznego potwierdzenia przez dziecko występowania bólu ucha (a także fakt, iż w 20% przypadków OZUS przebiega bez objawów bólowych) nie wyklucza rozpoznania OZUS [2].

Zapalenie ucha środkowego- jaki antybiotyk zastosować?

Ostre zapalenie ucha środkowego to schorzenie, w przebiegu, którego czynnikiem sprawczym mogą być zarówno wirusy, jak i bakterie. W związku z tym aktualne wytyczne zalecają, aby wśród pacjentów spoza grup ryzyka wstrzymać się z podaniem antybiotyku, zwykle na okres 24-48 godzin [2]. Jest to czas, kiedy co najmniej połowa chorych pacjentów doświadcza samoograniczenia się choroby, dzięki czemu uniknęli oni antybiotykoterapii.

Sytuacja wygląda całkowicie odmiennie wobec pacjentów z grup ryzyka, do których światowe wytyczne zaliczają dzieci:

• W wieku poniżej 6 miesiąca życia
• Z bardzo wysoką gorączką i wymiotami
• Z wysiękiem w uszach
• Poniżej 2 r.ż., z obustronnym OZUS
• Z wadami twarzoczaszki, z nawracającymi zapaleniami ucha środkowego, z zespołem Downa, z zaburzeniami odporności [2].

Zobacz także: Leki recepturowe stosowane do ucha

Symptomy i leczenie zapalenia ucha. Symptomy: ból ucha, problemy ze słuchem, gorączka, utrata równowagi. Leczenie: wizyta u lekarza, tygodniowy odpoczynek, stosowanie lekarstw, zakaz pływania. (fot. shutterstock)

W kontekście powyższych grup ryzyka, a także wobec pacjentów, u których nie nastąpiła poprawa po odczekaniu 24-48 godzin, zasadne jest włączenie do terapii antybiotyku.

Antybiotykiem z wyboru jest amoksycylina, której skuteczność jest na wysokim poziomie [2,3]. W przypadku niepowodzenia bądź nadwrażliwości zastosowanie znajduje cefuroksym, a w momencie nawrotu choroby wdrożyć można również amoksycylinę z kwasem klawulanowym [2,3]. Alternatywnym rozwiązaniem pozostaje terapia makrolidem (klarytromycyną), z pominięciem azytromycyny (której skuteczność w leczeniu OZUS została mocno podważona) [5].

Zapalenie ucha środkowego- co może polecić farmaceuta w aptece?

W kontekście pacjenta zgłaszającego w aptece ból ucha należałoby wykluczyć przyczynę inną niż infekcja drobnoustrojem (jak, chociażby zalegająca woskowina czy uraz mechaniczny). Po uzyskaniu w wywiadzie informacji o przebiegającej aktualnie bądź zakończonej niedawno infekcji górnych dróg oddechowych prawdopodobieństwo wystąpienia u pacjenta OZUS znacząco wzrasta. Warto jednak wytłumaczyć choremu, iż o podjęciu leczenia antybiotykiem decyduje lekarz i jest formą ostateczną, z którą należy się wstrzymać (przez 24-48 godzin).

W tym czasie warto polecić pacjentowi zastosowanie środków o działaniu przeciwbólowym  np. ibuprofenu bądź paracetamolu. Niektóre badania wskazują na większą efektywność zastosowania ibuprofenu w terapii OZUS, a to w związku z wysokim profilem bezpieczeństwa i wysoką skutecznością niwelowania odczuć bólowych [6]. Należy jednak uczulić pacjenta, aby w przypadku wystąpienia biegunki bądź wymiotów (powszechnych wśród małych dzieci) wstrzymać podawanie ibuprofenu i zastosować paracetamol [6]. Ibuprofen w sytuacji odwodnienia może uszkadzać nerki.

Sprawdź także: Kalkulator dawek paracetamolu i ibuprofenu

W odniesieniu do dzieci zalecenia te wyglądają podobnie, z tą jednak różnicą, iż rodzice powinni ze szczególną uwagą obserwować dziecko. W momencie braku poprawy po 24 godzinach zasadnym i wskazanym jest udanie się do lekarza. Dzieci poniżej 2 roku życia  powinny j już na samym początku choroby (po stwierdzeniu występowania wymienionych wyżej objawów) zostać zbadane przez lekarza.

Literatura:

1. Ból ucha, Krzysztof Trzciński, Magdalena Trzcińska, podyplomie.pl.
2. Ostre zapalenie ucha środkowego u dziecka, Elżbieta Hassmann-Poznańska, mp.pl., 2012.
3. Leczenie ostrego zapalenia ucha środkowego w świetle najnowszych wytycznych, Robert Kuthan, Lek w Polsce, Vol. 24, Nr 07-08`14 (279).
4. Ostre zapalenie ucha środkowego, Mariola Zagor, Paulina Czarnecka, Marlena Janoska-Jaździk, mp.pl., 2017.
5. Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego (2016) – część I.: Zakażenia górnych dróg oddechowych, zapalenie oskrzeli i oskrzelików, na podstawie: „Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego, Hryniewicz W., Albrecht P., Radzikowski A., Narodowy Instytut Leków, Warszawa 2016.
6. Ibuprofen in the treatment of children’s inflammatory pain: a clinical and pharmacological overview, Barbagallo M., Sacerdote P., Minerva Pediatr. 2019 Feb;71(1):82-99.