Ostre zapalenie oskrzelików u dzieci

Zazwyczaj rodzice u swojego dziecka najpierw zauważają objawy zwykłej infekcji wirusowej górnych dróg oddechowych (katar, suchy kaszel). Następnie proces „schodzi” niżej do oskrzelików, co objawia się dusznością, rzężeniami i świstami.

Czytaj również: Ostre zapalenie oskrzeli

Ostre zapalenie oskrzelików – źródło

Źródłem zakażenia są przede wszystkim tzw. wirusy RS (50-80% przypadków) zwane też wirusami nabłonka oddechowego. Przenoszone są one drogą kropelkową lub przez zakażone przedmioty.

Niestety, niemowlęta i dzieci do 2 r.ż. są najbardziej narażone na zapalenie dolnych dróg oddechowych. Ocenia się, że aż 90% dzieci w tym wieku ulega zakażeniu RSV, z czego u 50% z nich rozwiną się objawy zapalenia oskrzelików.

Do innych wirusów wpływających na rozwój bronchiolitis są m.in. metapneumowirusy, wirusy paragrypy, a nawet przeziębieniowe rinowirusy, które mogą torować drogę innym wirusom.

Infekcje wirusowe w obrębie oskrzelików rzadko ulegają nadkażeniu bakteryjnemu (ok. 2% dzieci hospitalizowanych). Dosyć często natomiast dochodzi do bakteryjnego zapalenia ucha środkowego, choroby towarzyszącej zapaleniu oskrzelików w 50-60% przypadków.

Ostre zapalenie oskrzelików – diagnostyka

Kaszel jest najbardziej widocznym objawem zapalenia oskrzelików. Początkowo jest suchy, utrudnia oddychanie i prawidłowy sen. Następnie staje się produktywny, z gęstą wydzieliną. Dzieci pod wpływem kaszlu często wymiotują, puszczają mocz i gazy.

Zapalenie dolnych dróg oddechowych najczęściej jest poprzedzony typową infekcją rinowirusową – z wodnistym katarem, lekko podwyższoną temperaturą ciała, lekkim kaszlem. Po 2-4 dniach kaszel się nasila i dochodzi do epizodów duszności wydechowej z charakterystycznym świszczącym wydechem. Potwierdzeniem zapalenia oskrzelików jest badanie lekarskie, w którym stwierdza się:

• świsty, furczenia, drobne rzężenia w badaniu osłuchowym,
• postękiwania wydechowe,
• poruszanie skrzydełkami nosa,
• przerywanie karmienia, męczenie się przy jedzeniu,
• widoczna jest praca dodatkowych mięśni oddechowych – tzw. wciąganie międzyżebrzy i związany z nim wysiłek,
• przyspieszony oddech czyli tachyponoe (>40 oddechów/min u dzieci do 6 m.ż., >30/min pow. 6 m.ż);

Rozpoznanie bronchiolitis nie wymaga diagnostyki laboratoryjnej. Objawy ostrego zapalenia oskrzelików trwają średnio 12 dni, jednak u 10% chorych mogą utrzymywać się nawet 4 tyg. Jeśli mokry kaszel utrzymuje się powyżej 4 tyg. i nie ma tendencji malejących to zakłada się wystąpienie nadkażenia bakteryjnego.

Od kaszlu do szpitala

Ostre zapalenie oskrzelików jest jedną z najczęstszych przyczyn hospitalizacji w pierwszych miesiącach życia. Na oddziale szpitalnym przyjmowanych jest 1-3% dzieci z bronchiolitis.

Konieczność hospitalizacji stwierdza się u dzieci zagrożonych rozwojem niewydolności oddechowej:

• z przyspieszonym oddechem >60/min,
• z niedotlenieniem (badanie przezskórnym pulsoksymetrem pomaga ocenić ciężkość choroby i wskazania do hospitalizacji, którymi jest saturacja hemoglobiny tlenem Sp02 < 94%),
• ryzyko jest większe u niemowląt poniżej 6 m.ż.
• z wrodzonymi wadami serca, schorzeniami układu oddechowego, niedoborami odporności, wcześniactwem,
• u których występują bezdechy, mogące być oznakami niedotlenienia;

Zapalenie Oskrzelików- Leczenie

Wirusy wirusy, czyli… leczenie objawowe i podtrzymywanie czynności życiowych. Antybiotyki w przypadku ostrego zapalenia oskrzelików nie są wskazane. U małych dzieci należy zadbać o:

1. Prawidłowe nawodnienie – do odwodnienia przyczyniają się przyspieszony oddech, produkcja wydzieliny, gorączka i zmniejszone łaknienie. Dlatego pokój dziecka powinien być stosunkowo chłodny i dobrze nawilżony, a płyny (szczególnie izotoniczne) powinny być podawane systematycznie. Jeśli dziecko nie chce przyjmować pokarmu lub płynów,  może wymagać hospitalizacji w celu  nawodnienia dożylnego lub żywienia przez sondę dożołądkową.

2. Leki przeciwkaszlowe – generalnie nie są rekomendowane, gdyż uważa się, że kaszel pełni funkcję obronną a infekcja ma charakter samoograniczający się. Krótkotrwale można stosować taką formę leczenia, jeśli kaszel utrudnia sen, karmienie, czy jest mocno wyczerpujący. U dzieci pow. 1 r.ż. można na noc podać pojedynczą dawkę miodu, zastosować olejki eteryczne lub lek przeciwkaszlowy. Z ostatniej grupy bezpiecznym i skutecznym lekiem w zakażeniach dolnych dróg oddechowych u dzieci jest lewodropropizyna o działaniu obwodowym.

3. Leki wykrztuśne – podanie leków pobudzających wydzielanie wodnistego śluzu np. ambroksolu lub wyciągu z bluszczu, jest uzasadnione w drugiej fazie infekcji, gdzie dominuje kaszel produktywny. Dodatkowo nebulizacja z 3% NaCl nie tylko pozytywnie wpływa na nawilżenia wydzieliny, ale i wspomaga proces oczyszczenia dróg oddechowych.

4. Antybiotyki – w badaniach klinicznych nie wykazano przewagi antybiotyku nad placebo w leczeniu ostrego zapalenia oskrzelików. Wynika to z tego, że infekcje RSV rzadko powikłane są zakażeniem bakteryjnym. Dopiero, gdy mokry kaszel nie wykazuje tendencji malejących przez okres 4 tyg., wtedy przyjmuje się, że doszło do nadkażenia bakteryjnego. Antybiotykiem z wyboru jest amoksycylina z kwasem klawulanowym lub makrolid przez 10-14 dni lub dłużej.

5. Glikokortykosteroidy i beta-mimetyki wziewnie – a teraz ciekawostka dla wszystkich: leki te nie są rutynowo rekomendowane w zapaleniu oskrzelików. Nie udowodniono, że leczenie przeciwzapalne miało wpływ na przebieg choroby (złagodzenie objawów, długość trwania, ryzyko hospitalizacji). Natomiast leki rozszerzające oskrzela można rozważyć w indywidualnych przypadkach, ponieważ większość chorych nie odniesie korzyści z tej terapii. Leki beta-mimetyczne mogą zmniejszać nasilenie niektórych objawów, ale nie wpływają na długość choroby.

Sprawdź także: Przegląd syropów na kaszel suchy – krótki opis substancji

Ostre zapalenie oskrzelików – najważniejsza profilaktyka

Wirus RS uszkadza nabłonek oskrzelików, dlatego bronchiolitis ma tendencję do nawracania. Nawroty te często przebiegają razem z obturacją oskrzeli, którą trzeba różnicować z astmą (szczególnie u dzieci z atopią).

Dzieci hospitalizowane z powodu infekcji dolnych dróg oddechowych powinny być odizolowane od innych dzieci przez cały okres trwania objawów. Podobnie powinno być w domu – starsze dziecko w trakcie choroby powinno być odseparowane od młodszego rodzeństwa, szczególnie poniżej 6 m.ż. Rodzice powinni myć często ręce lub odkażać je środkami na bazie alkoholu.

Czytaj także: Profilaktyka antybiotykowa zakażeń