Migrena – opis choroby i leczenie

Migrena – co to za choroba?

Migrena to choroba charakteryzująca się występowaniem napadowych, jednostronnych bólów głowy poprzedzonych zwiastunami, których przyczyną są zaburzenia nerwowo-naczyniowe. W typowych przypadkach ból jest jednostronny, zwykle zlokalizowany za gałką oczną, w czole i w skroni. Niekiedy bywa również obustronny lub naprzemienny, raz po jednej i raz po drugiej stronie głowy. Natężenie bólu jest zazwyczaj dość duże. Czasami jest tak silny, że wyłącza chorego z codziennego życia. Może być pulsujący wraz z tętnem pacjenta bądź często ma charakter rozpierający lub rwący. Trwa od 4 do 72 godzin.

Do znamiennych cech towarzyszących migrenie należą:

• nudności, wymioty;
• nadwrażliwość na światło, hałas, zapachy;
• zaburzenia wegetatywne (zaburzenia widzenia, nieprawidłowa perystaltyka jelit lub problemy z żołądkiem, zaburzenia pracy serca, zawroty głowy, drętwienie kończyn).

Istnieją dwa główne rodzaje migreny: Z TOWARZYSZĄCĄ AURĄ lub BEZ AURY. W pierwszym przypadku chorzy odczuwają symptomy ostrzegawcze – tzw. aurę – zanim wystąpi ból głowy. W tej fazie mogą występować zaburzenia widzenia (błyski świetlne, czarne punkty, kolorowe zygzaki rozciągające się przed oczami), sztywność mięśni, nudności i wymioty. Migrena bez aury jest bardziej popularna. Ataki pojawiają się bez ostrzeżenia, a także są częste i uniemożliwiają normalne funkcjonowanie.  Drugim kryterium podziału migreny jest częstotliwość występowania ataków w miesiącu. I tak można podzielić ją na: epizodyczną, gdy występuje rzadziej niż 15 dni w miesiącu oraz przewlekłą, jeśli ataki zdarzają się częściej niż 15 dni w miesiącu.

Czytaj również: Wybieraj sam co doradzić! Pacjent z bólem neuropatycznym

Mechanizm powstawania migreny:

1. Migrena rozpoczyna się, kiedy neurony w danym obszarze mózgu zaczynają nieprawidłowo funkcjonować, co skutkuje lokalnym obrzękiem w oponach mózgowo-rdzeniowych. Związane jest to z rozszerzeniem się naczyń krwionośnych i wynaczynieniem osocza.
2. Rozszerzone naczynia krwionośne uwalniają substancje (aminy), które również działają rozszerzająco na naczynia oraz kininy odpowiedzialne za wtórną stymulację zakończeń nerwowych, co powoduje uwolnienie neuroprzekaźników. W ten sposób dochodzi do samonapędzającego się mechanizmu neuropochodnego zapalenia w obrębie opon mózgowo-rdzeniowych.
3. Impulsy elektryczne rozchodzą się do różnych regionów mózgu, powodując zaburzenia czynności innych komórek nerwowych, co jest przyczyną współtowarzyszących migrenie objawów. Następnie powstałe zapalenie rozprzestrzenia się poprzez nerwy odbierające sygnały od nerwu trójdzielnego, powodując ból.
4. Gdy sygnały w ramach cyklu stają się wystarczająco silne, by aktywować receptory bólowe w pniu mózgu, rozwija się pełny atak migreny.

Stąd wynika rozgraniczenie faz migreny: krótka, w której dochodzi do skurczu naczyń i miejscowego niedokrwienia oraz długiej, gdzie występuje rozkurcz naczyń oponowych i silny tętniący ból.

Zobacz też:

Kalkulator dawek paracetamolu i ibuprofenu

Co może mieć wpływ na występowanie migreny?

• Uwarunkowanie genetyczne,
• Płeć – częściej występuje u kobiet niż mężczyzn ze względu na różne stężenia hormonów związane z cyklem menstruacyjnym, ciążą czy trwającą menopauzą.
• Produkty zawierające: tyraminę (np. sery pleśniowe, awokado, rośliny strączkowe, drożdże, orzechy, ryby, wędliny), alkohol, kofeina, glutaminian sodu, azotyny, siarczany, aspartam (sztuczny słodzik).

Migrena – leczenie

Klasycznymi, „starymi” lekami stosowanymi w doraźnym leczeniu migreny są proste leki przeciwbólowe oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne. Ich korzystne działanie wiąże się z hamowaniem cyklooksygenazy i blokowaniem syntezy prostaglandyn oraz tromboksanu. Udowodnioną skuteczność mają: paracetamol, kwas acetylosalicylowy (ASA), ibuprofen, naproksen, diklofenak, metamizol i kwas tolfenamowy. Leki te można też łączyć (np. ASA+paracetamol+kofeina), co wzmaga skuteczność, oraz daje możliwość zmniejszenia dawek poszczególnych substancji. Ergotamina i inne pochodne sporyszu też mają swoją pozycję w leczeniu napadu migreny. Dobowa dawka leku nie powinna przekraczać 2-4 mg, a maksymalna dawka miesięczna — 16 mg ze względu na wywoływanie bólów głowy przy jej długotrwałym stosowaniu. Ponadto leki z tej grupy nie należy stosować w trakcie aury, a dopiero w momencie wystąpienia bólu.

Napady silne wymagają zastosowania swoistych leków przeciwmigrenowych: tryptanów (popularny sumatryptan) – agonistów receptorów 5-HT 1b/d. Ich działanie w migrenie wiąże się ze zwężeniem naczyń mózgowych i hamującym wpływem na uwalnianie neuropeptydów z zakończeń włókien nerwowych umiejscowionych w oponie twardej. Ponadto mają także zdolność hamowania przewodnictwa czuciowego w obrębie pierwszej gałęzi nerwu trójdzielnego. Skutkuje to skutecznością nie tylko łagodzenia bólu, ale także objawów towarzyszących migrenie: nudności, wymioty oraz światłowstręt. Porównywalną skuteczność leczenia mają tryptany drugiej generacji: zolmitryptan, eletryptan, rizatryptan, almotryptan, naratryptan i frowatryptan. Dwa ostatnie mają ponadto długi czas półtrwania w surowicy, co sprawia, że nie tylko likwidują ból migrenowy, ale też dłużej zapobiegają jego nawrotowi. Prowadzone są badania nad nową grupą leków – gepantami.  Są to antagoniści receptora dla CGRP. Ich korzystne działanie polega na zapobieganiu rozkurczowi naczyń wewnątrzczaszkowych.

Leczenie profilaktyczne ma na celu zmniejszenie liczby i złagodzenie napadów. Terapię rozpoczyna się od małych dawek leku, które stopniowo są zwiększane. Lekami tzw. pierwszej linii są: antagoniści receptora beta-adrenergicznego (najczęściej propranolol), antagoniści receptora wapniowego (flunaryzyna), leki przeciwpadaczkowe: kwas walproinowy i topiramat oraz TLPD — amitryptylina, zwłaszcza u osób cierpiących równocześnie na napięciowe bóle głowy. Leczenie profilaktyczne można zakończyć wówczas, gdy bóle głowy ulegną redukcji i są dobrze kontrolowane, przy czym nie powinno ono trwać dłużej niż 9–12 miesięcy.

Dużym przełomem w profilaktycznym leczeniu przewlekłej migreny było zastosowanie w terapii toksyny botulinowej w postaci iniekcji. Kolejną nowością farmakoterapii jest lek biologiczny podawany raz w miesiącu – Erenumab. Będąc przeciwciałem przeciwko CGRP lub przeciwko receptorom dla tego neuropeptydu, hamuje jego nadmierne uwalnianie, a w konsekwencji napady migreny.

Poza wymienionym wyżej leczeniem farmakologicznym migreny istnieje jeszcze możliwość leczenia prewencyjnego poprzez neurostymulację techniką stymulacji nerwów nadoczodołowych i nadbloczkowych, za pomocą urządzenia Cephaly. Aparat jest samodzielnie obsługiwany przez chorego, w postaci codziennych, 20-minutowych sesji.

Literatura:

1. Leszek Boćkowski, Krzysztof Sendrowski, Joanna Śmigielska-Kuzia, Doraźne leczenie napadów migrenowych i stanu migrenowego u dzieci i młodzieży, Neurologia Dziecięca Vol. 20/2011, nr 41.
2. Adam Stępień, Kryteria diagnostyczne i leczenie migreny w oparciu o obowiązujące zalecenia międzynarodowe, Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Bólu Głowy dotyczące leczenia migreny, Medycyna po Dyplomie 2011(20); 9(186): 81-87.
3. Hanna Wójcik-Drączkowska, Małgorzata Bilińska, Walenty Nyka, Migrena — rozpoznanie i leczenie, Forum Medycyny Rodzinnej 2007, tom 1, nr 2, 109–114.
4. Jacek J. Rożniecki, Leczenie migreny przewlekłej — zalecenia, Varia Medica 2018 tom 2, nr 5, strony 402–408.
5. Małgorzata Zgorzalewicz, Patomechanizm migrenowych bólów głowy, Neurologia dziecięca, Vol. 14/2005 Nr 28.
6. https://pulsmedycyny.pl/migrena-nowe-mozliwosci-leczenia-964056 (dostęp 04.11.2019).
7. Excedrin® Migrastop, Poradnik. Zrozum lepiej swoją migrenę!