Kalendarz szczepień w Polsce – co warto o nim wiedzieć?

Funkcjonuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Zgodnie z tym aktem prawnym osoby przebywające na terenie Polski są zobowiązane do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Program Szczepień Ochronnych (PSO) składa się z czterech części obejmujących:

• szczepienia obowiązkowe,
• szczepienia zalecane,
• informacje uzupełniające – zasady szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym,
• ogólne zasady przeprowadzania i organizacji szczepień.

Powstawanie kalendarza szczepień

W tworzeniu Programu Szczepień Ochronnych (PSO) zaangażowanych jest wielu ekspertów, lekarzy pediatrów, zakaźników, specjalistów ochrony zdrowia i epidemiologów. W jego opracowaniu biorą udział także konsultanci krajowi z różnych dziedzin medycyny.

Kalendarz szczepień powstaje na podstawie danych dotyczących bieżącego stanu epidemiologicznego chorób zakaźnych w Polsce, statusu materialnego kraju oraz rekomendacji wcześniej wspomnianych specjalistów.

Biorą oni pod uwagę potwierdzone wyniki badań klinicznych i obserwacyjnych, aktualną sytuację epidemiologiczną w kraju i krajach sąsiadujących oraz zalecenia dotyczące szczepień obowiązujące za granicą.

Czy szczepionki zawierają szkodliwe metale ciężkie?

Indywidualny Kalendarz szczepień

Jeżeli nie udało się zrealizować obowiązującego kalendarza podanego w Programie Szczepień Ochronnych (PSO), lekarz może ustalić indywidualny program szczepień ochronnych. Najczęściej dotyczy to dzieci i wynikać może np. z braku zgody rodziców, niekompletnej dokumentacji dotyczącej immunizacji czy choroby powodującej opóźnienia w realizacji. Może być także skutkiem powrotu dziecka do Polski z kraju, w którym obowiązywał inny kalendarz szczepień.

Opracowanie takiego spersonalizowanego programu lekarz powinien dokonać w oparciu o dokumentację pacjenta dotyczącą wykonanych szczepień (karta szczepień, książeczka zdrowia lub zaświadczenie o wykonaniu szczepienia). Zaleca się, aby indywidualny kalendarz był jak najszerszy, co w praktyce oznacza włączenie do niego także szczepień zalecanych.

Szczepienia obowiązkowe w Polsce w 2019 roku

Zgodnie z wyżej wspomnianą ustawą szczepieniom obowiązkowym w Polsce powinny poddawać się osoby do 19 roku życia oraz dorośli z grup szczególnie narażonych. Niski status finansowy nie jest przeszkodą do ich wykonania, ponieważ są refundowane z budżetu Ministerstwa Zdrowia.

Należą do nich szczepienia przeciwko:

• gruźlicy,
• wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (wzw B),
• błonicy, tężcowi i krztuścowi,
• ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),
• inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B (Hib),
• odrze, śwince, różyczce,
• pneumokokom,
• ospie wietrznej.

W Załączniku do Komunikatu GIS określono dokładnie ilość dawek, wiek pacjentów oraz grupy szczególnie narażone, u których należy wykonać powyższe szczepienia. Istnieje możliwość immunizacji inną szczepionką niż zakupiona przez ministra z przeznaczeniem dla właściwej grupy docelowej, ale wtedy jej koszt ponosi osoba szczepiona (rodzice lub opiekunowie prawni w przypadku dziecka).

Kiedy warto dodatkowo się zaszczepić?

Szczepienia zalecane w 2019 roku

Nie są one finansowane przez Ministra Zdrowia, ale lekarz ma obowiązek poinformowania o nich rodziców lub prawnych opiekunów dziecka. Fakt przekazania tej informacji bywa nawet umieszczany w dokumentacji medycznej pacjenta.

Aktualnie zalecane są szczepienia przeciwko:

• wirusowemu zapaleniu wątroby typu A (wzw A),
• wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (wzw B) – u grup nie wymienionych w szczepieniach obowiązkowych,
• ospie wietrznej (u osób wcześniej niechorujących lub kobiet planujących ciążę, które nie przeszły ospy wietrznej),
• grypie,
• rotawirusom,
• pneumokokom (u dzieci z grup ryzyka do 5 r.ż. niezaszczepionych w ramach szczepień obowiązkowych lub u dorosłych powyżej 50 r.ż.),
• meningokokom,
• ludzkiemu wirusowi brodawczaka (Human Papillomavirus, HPV),
• kleszczowemu zapaleniu mózgu,
• cholerze,
• durowi brzusznemu,
• wściekliźnie,
• żółtej gorączce.

Alternatywny program

Program Szczepień Ochronnych (PSO) może być także prowadzony z wykorzystaniem równoważnych szczepionek, ale dostępnych w innych skojarzeniach. W tym przypadku lekarz także ma obowiązek poinformowania o możliwości takiego harmonogramu immunizacji dziecka.

Podstawowe zasady, jakie powinny być przestrzegane to zachowanie właściwych odstępów i ogólnych zasad schematu szczepień określonych w Załączniku do Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego. Argumentami przemawiającymi za wyborem alternatywnego kalendarza są ograniczenie liczby wkłuć, a w konsekwencji bólu i stresu dla dziecka, szersza ochrona i lepszy profil bezpieczeństwa.

Najbardziej charakterystycznym przykładem jest szczepionka pięcio- lub sześciowalenta, będąca rozszerzeniem bezpłatnej obowiązkowej szczepionki DTP. W tym przypadku jedno wkłucie poza uodpornieniem na błonicę, tężec i krztusiec zapewnia także ochronę przeciwko polio i Hib (5 w 1) lub dodatkowo wzw B (6 w 1).

Bibliografia:

1. http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20082341570/T/D20081570L.pdf;
2. https://gis.gov.pl/wp-content/uploads/2018/01/akt.pdf;
3. szczepienia.pzh.gov.pl/.