Jak zadbać o stawy, kiedy pacjent zgłasza się z pierwszymi objawami bólu?

ARTYKUŁ SPONSOROWANY

Przyczyny problemów bólowych są różne, a u ich podstawy leżą przede wszystkim zmiany w strukturze chrzęstnej stawów, wywołane obejmującym je stanem zapalnym. Jak zatem wspomóc pacjenta w walce z uciążliwymi dolegliwościami, zachowując przy tym wysoki stopień bezpieczeństwa takiej terapii?

O CHOROBACH UKŁADU RUCHU SŁÓW KILKA

Szeroko pojęte hasło „chorób układu ruchu” obejmuje co najmniej kilkanaście rodzajów schorzeń, jakie dotykają ludzki narząd ruchu. Zalicza się je do chorób społecznych, o szerokim stopniu rozpowszechnienia, a jako składowa chorób zawodowych są częstą przyczyną absencji w pracy [2]. Wśród chorób układu ruchu na szczególną uwagę zasługują te, będące najczęściej rozpoznawanymi wśród pacjentów. A zalicza się do nich:

• Osteoartrozę (inaczej chorobę zwyrodnieniową stawów)
• Przewlekłe zapalenie nadłykcia kości ramiennej (tzw. łokieć tenisisty)
• Przewlekłe zapalenie ścięgna i jego pochewki, na skutek długotrwałego obciążenia danego stawu
• Reumatoidalne zapalenie stawów [1,2].

Przyczyną bólu zgłaszanego przez pacjenta może być również uraz, także taki, który miał miejsce znacznie wcześniej [1].W kontekście osób starszych zdecydowanie najczęstszą przyczyną bólu stawów jest osteoartroza. W grupie 65-latków dotyka ona blisko 60% mężczyzn i 70% kobiet [1]. Objawia się miejscowymi brakami chrząstki stawowej, któremu towarzyszy pogrubienie torebki stawowej i rozlany stan zapalny [3].

Jak każdy rodzaj schorzenia, tak i choroby układu ruchu odznaczają się określonymi czynnikami ryzyka, zwiększającymi prawdopodobieństwo ich wystąpienia [2]. 

JAK ZATEM CHRONIĆ NASZ UKŁAD RUCHU

Nie będzie to przełomowym odkryciem, jeśli napiszemy, że najważniejsza jest profilaktyka pierwotna. W kontekście stawów dotyczy ona przede wszystkim unikania zbytniego przeciążania tych struktur i zachowywania ich w należytej kondycji [2]. Ważną rolę odgrywa tu chociażby właściwe projektowanie miejsc i standardów wykonywania pracy, wszak to tam bardzo często dochodzi do powstania problemu.

W przypadku osób starszych (w wyniku braku ruchu, współwystępowania innych chorób czy po prostu jako efekt spadku ilości procesów tworzenia na rzecz procesów degeneracyjnych), a także w wyniku urazów – w każdej grupie wiekowej – nieodzowna staje się profilaktyka wtórna [2,4]. Pod tym terminem kryją się:

• Zabiegi rehabilitacyjne
• Terapia ultradźwiękami
• Terapia laserowa
• Stosowanie odpowiednich leków [2,4].

Biorąc pod uwagę fakt, iż 40% pacjentów z osteoartrozą zgłasza dolegliwości bólowe niezwykle istotne jest ich zniwelowanie. Pacjent ma wówczas szansę na poprawę komfortu życia, a także na odzyskanie częściowej lub pełnej ruchomości w obrębie stawu [1]. Angielski National Institute for Health and Clinical Excellence, czy też American College of Rheumatology zalecają zastosować jako leczenie I rzutu leki z grupy NLPZ [1,3,4]. Tym bardziej, jeśli są to pierwsze dolegliwości bólowe, mogące świadczyć chociażby o rozwijającej się chorobie [1].

NLPZ, ALE CZY WSZYSTKIE?

Statystyki pokazują, iż w przypadku pacjentów z bólem przewlekłym aż 71% z nich sięga po preparaty z grupy NLPZ [1]. W kontekście bólu słabego i umiarkowanego pacjenci dokonują wyboru pomiędzy NLPZ a paracetamolem. W tym miejscu warto jednak podkreślić, iż badania wyraźnie obrazują niższą skuteczność analgetyczną paracetamolu vs NLPZ, w kontekście leczenia bólu stawów [1,5].

Wytyczne dodatkowo wskazują NLPZ stosowane miejscowo jako formę leczenia o wysokim profilu bezpieczeństwa, a odznaczające się równie wysoką skutecznością co terapia doustna! Powodem takiego stanu rzeczy jest brak obciążeń ogólnoustrojowych i ciężkich działań niepożądanych, zwłaszcza ze strony układu pokarmowego, krążenia czy też nerek [3,6]. Miejscowo zastosowane NLPZ w nieznacznym stopniu przenikają do krążenia ogólnego, co ma duże znaczenie u pacjentów starszych, leczonych glikokortykosteroidami czy też lekami p/zakprzepowymi [1]. Są też alternatywą dla pacjentów z owrzodzeniami żołądka.

LECZENIE MIEJSCOWE

Miejscowe leczenie NLPZ zaleca się rozpocząć jak najwcześniej po wystąpieniu objawów. W różnorodnych badaniach najlepsze wyniki uzyskiwane były przy wykorzystaniu diklofenaku jako substancji leczniczej [3,6]. Jakie cechy wyróżniają go na tle innych substancji z grupy NLPZ?

• Bezpieczny – do krwi po podaniu na skórę przedostaje się jedynie 4,5% zastosowanej dawki – brak ogólnoustrojowych działań niepożądanych
• Skuteczny – w porównaniu z innymi NLPZ odznacza się znacznie wyższą skutecznością p/bólową, p/zapalną i p/obrzękową
• W tkankach podskórnych gromadzi się w ilościach gwarantujących odpowiednio wysokie stężenie, niezbędne do zachowania skuteczności p/bólowej i p/zapalnej
• Pozbawiony jest właściwości fotouczulających
• O niskim współczynniku biodostępności – jego biodostępność jest na poziomie chociażby ketoprofenu, ale już znacznie niższa niż etofenamatu (dla którego współczynnik ten wynosi około 20%) [3,6,7,8].

W kontekście substancji stosowanych miejscowo bardzo istotną kwestią pozostaje fotowrażliwość skóry po aplikacji danego związku. Diklofenak jest praktycznie pozbawiony takich właściwości. Jest to bezsprzecznie jego duża zaleta, zwłaszcza, że niektóre związki z grupy NLPZ cechuje wysoki poziom fotowrażliwości.

Fotouczulenie może występować zwłaszcza po zastosowaniu ketoprofenu. Warto jednak wiedzieć, że właściwości fotouczulające wykazuje także modny ostatnio etofenamat, a w trakcie leczenia nim i 2 tygodnie po zakończeniu terapii należy unikać ekspozycji leczonych miejsc na światło słoneczne! [8,9].

JEŚLI DIKLOFENAK TO?

Na rynku dostępnych jest wiele preparatów na bazie diklofenaku. Największą zawartość tej substancji posiada jednak żel Voltaren Max, w którym stężenie substancji leczniczej wynosi aż 23,2 mg/g. Dzięki wysokiej dawce diklofenaku żel Voltaren Max można stosować raz na 12 godzin, co przy stosowaniu 2x dziennie pozwala pacjentowi na łatwą i bezpieczną kontrolę bólu.

Kwestia ta jest istotnie ważna z punktu widzenia skuteczności leczenia, gdyż aplikacja żeli z koniecznością stosowania 3-4x dziennie w większości przypadków jest przez pacjentów przynajmniej częściowo pomijana [7]. Żel Voltaren Max nie zawiera dimetylosulfotlenku. Preparaty z DMSO wywołują zwykle więcej niepożądanych zmian skórnych [3,7].

Literatura:

1. Ból mięśniowo-szkieletowy – epidemiologia, patofizjologia, leczenie, Magdalena Kocot-Kępska, mp.pl
2. Profilaktyka chorób układu ruchu i obwodowego układu nerwowego wywołanych sposobem wykonywania pracy, poradnik dla lekarzy, Patrycja Krawczyk-Szulc, Ewa Wągrowska-Koski, Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera, 2010
3. Topical NSAIDs for chronic musculoskeletal pain in adults, Sheena Derry, R. Andrew Moore, Roy Rabbie, Cochrane Database Syst Rev., September 2014
4. Osteoartroza: etiologia, czynniki ryzyka, mechanizmy molekularne, Michał Chojnacki, Adam Kwapisz, Marek Synder Janusz Szemraj, Postępy Hig Med. Dosw (online), 2014; 68: 640-652
5. Choroba zwyrodnieniowa stawów – aktualne standardy leczenia, Wojciech Romanowski, Agata Zdanowska, Mateusz Romanowski, Forum Reumatol. 2016, tom 2, nr 2: 52-57
6. Efficacy and safety of topical NSAIDs in the management of osteoarthritis: Evidence from real-life setting trials and surveys, Francois Rannou, Jean-Pierre Pelletier, Johanne Martel-Pelletier, Seminars in Arthritis and Rheumatism 45 (2016), S18-S21
7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Voltaren Max
8. Charakterystyka Produktu Leczniczego Traumon
9. Choroby skóry wywołane nadwrażliwością na światło, Marta Kieć-Świerczyńska, Beata Kręcisz, Medycyna Pracy, 2001; 52; 5; 383-387
10. The frequence and causes of photoallergic contact dermatitis among dermatology outoatient, Spiewak R., Acta Dermatovenerol Croat 2013; 21(4)