Diagnostyka alergii i nielekowe metody terapeutyczne

Nieodgadnionym pozostaje jednak, wyodrębnienie spośród wielu substancji tych, które odpowiedzialne są za rozwój objawów uczulenia. Z pomocą przychodzą wówczas alergiczne testy skórne, które obecnie uważane są za podstawową technikę diagnostyczną w rozpoznawaniu alergii, zarówno IgE-zależnej, jak i IgE-niezależnej.

Czytaj również: Leki przeciwalergiczne – najważniejsze informacje

ALERGICZNE TESTY SKÓRNE

ATS stanowią obszerną grupę metod diagnostycznych, do których zalicza się m.in.:

• Punktowe testy skórne (SPT)
• Naskórkowe testy płatkowe (NPT)
• Testy śródskórne (IDT)
• Testy skórne prick-by-prick.

Spośród wszystkich metod największą popularnością, a także najwyższą dokładnością i sprawdzalnością odznaczają się punktowe testy skórne. W diagnostyce alergologicznej uważane są za „złoty standard” i dlatego są metodą z wyboru w kontekście codziennej praktyki lekarskiej.

SPT stanowią doskonałe narzędzie do diagnostyki osób z objawami alergicznego nieżytu nosa lub astmy. Pozwalają one na rozpoznanie uczulenia zarówno na alergeny wziewne, pokarmowe, jak i uczulenia na substancje lecznicze. SPT wykonuje się poprzez nałożenie na skórę pacjenta panelu alergenów, według ściśle określonych zasad, a następnie obserwuje zmiany skórne będących następstwem kontaktu z alergenem.

Zobacz więcej na temat badań laboratoryjnych, stosowanych w diagnostyce astmy!

Podstawowy panel alergenów wziewnych, a także alergenów pokarmowych zawierać powinien antygeny substancji, wymienione w tabeli 1.

Panel alergenów nanosi się na przedramię, a każdy kolejny alergen należy nakładać w odległości co najmniej 2 cm od poprzedniego. Nałożone na skórę krople alergenu należy nakłuwać przeznaczonym do tego lancetem, dzięki czemu wprowadza się alergen do skóry pacjenta. Jako próbę kontrolną nakłada się również kroplę histaminy i kroplę soli fizjologicznej. Poszczególne nakłucia powinno przeprowadzać się nowym lancetem! Oceny stopnia odpowiedzi alergologicznej dokonuje się zwykle po upływie 15-20 minut od naniesienia alergenów na skórę chorego. Technika odczytu uzależniona jest od preferencji lekarza prowadzącego, jednakże najczęściej polega na ocenie średnicy bąbla alergenowego i porównaniu jej ze średnicą bąbla pohistaminowego, będącego odnośnikiem kontrolnym. Za dodatni wynik testu przyjmuje się fakt, kiedy średnica bąbla alergenowego wynosi 3mm i więcej, będąc jednocześnie większą od średnicy bąbla pohistaminowego. Dla popularnych alergenów wielkość bąbla alergenowego wynosi zazwyczaj: 3mm (roztocza, mieszanina pyłków traw, brzoza), 5 mm (leszczyna), 7 mm (kot, jaja kurze), 8 mm (mleko krowie, Alternaria), 10 mm (pies).

Jak walczyć z alergicznym nieżytem nosa?

Punktowe testy skórne należą do metod wiarygodnych, jednakże mogą być obarczone możliwością wystąpienia wyników fałszywie ujemnych (jeśli pacjent przyjmował leki osłabiające odpowiedź immunologiczną bądź, jeśli alergeny zostały nałożone niepoprawnie – zbyt powierzchownie) lub fałszywie dodatnich (przy zbyt głębokiej aplikacji alergenów).

IMMUNOTERAPIA SWOISTA

W przypadku braku skuteczności leczenia farmakologicznego (m.in. preparatami antyhistaminowymi) zasadne staje się wprowadzenie w określonych przypadkach immunoterapii swoistej, czyli tzw. odczulania czy inaczej szczepionek p/alergicznych. SIT (czyli immunoterapia swoista) znajduje zastosowanie zwłaszcza u osób młodych, o dobrze zdefiniowanym alergenie, z wyłączeniem pacjentów uczulonych na kilka alergenów jednocześnie. Największą skuteczność SIT uzyskuje się u osób uczulonych na roztocza kurzu domowego lub na pyłki traw i drzew. Mniejszą skuteczność obserwuje się u osób uczulonych na sierść/naskórek zwierząt domowych oraz na pleśnie. Dla nich metodą z wyboru do właściwej terapii jest unikanie ekspozycji na alergen.

Immunoterapia swoista bazuje na różnicowaniu limfocytów T w kierunku Th1 (zamiast Th2). Zmiana ta wpływa na wytwarzanie przeciwciał blokujących, które reagując z alergenem, uniemożliwiają jego wiązanie się z IgE. Dodatkowo limfocyty Th1 zmniejszają syntezę przeciwciał IgE, co prowadzi do obniżenia odpowiedzi alergicznej na kontakt z alergenem.
Prawidłowa terapia szczepionką powinna trwać co najmniej 3-5 lat, a moment jej zakończenia powinien być dobierany indywidualnie. Zbyt wczesne zaprzestanie leczenia wiąże się niejednokrotnie z niepowodzeniem terapii (dla przykładu u osób, które stosowały SIT krócej niż 35 miesięcy, objawy alergiczne powróciły po upływie 16 miesięcy u 65% chorych).

Immunoterapia swoista to przede wszystkim iniekcje podskórne. Znane i coraz częściej stosowane są również metody doustne, podjęzykowe, dooskrzelowe czy donosowe. Jednakże pomimo dobrej tolerancji i wysokiego progu bezpieczeństwa metody doustne ustępują iniekcjom podskórnym pod względem niskiej na obecną chwilę ilości dowodów na ich długotrwałą skuteczność.

Iniekcje podskórne obejmują:

• Podanie pierwszej, najniższej dawki alergenu w okresie przedsezonowym (dawka ta zwykle nie wywołuje żadnych objawów, niemniej pacjent powinien pozostawać pod obserwacją lekarza przez 30-60 minut, i w trakcie doby następującej po aplikacji alergenu nie powinien doświadczać intensywnego wysiłku fizycznego).
• Podania kolejnych, coraz większych dawek w odstępach tygodniowych, aż do iniekcji najwyższej dawki alergenu.
• Podawanie maksymalnej dawki alergenu w odstępach 8-tygodniowych, przez okres 3-5 lat.

Przeciwwskazania do SIT wymienione są w tabeli 2.

Pomimo nierzadko dużego ryzyka, jakim obarczone jest podawanie szczepionek p/alergicznych metoda ta uznawana jest za efektywną i w wielu przypadkach niezbędną technikę leczenia alergii. Pozwala niejednokrotnie zapobiec rozwojowi astmy u pacjentów z alergicznym nieżytem nosa i spojówek.

Dla zobrazowania, z jak dużym panelem alergenów mają styczność chorzy na alergię, przedstawiamy poniżej kalendarz pylenia dla głównych typów alergenów na terenie naszego kraju. Już w lutym na nasilone objawy alergii narzekać mogą pacjenci uczuleni na leszczynę, zaś miesiące czerwiec i lipiec to utrapienie na chorych uczulonych na trawy.

Na podstawie kalendarza pyleń Polskiego Towarzystwa Alergologicznego.

Literatura:

1. Alergiczne testy skórne punktowe – w kierunku obiektywizacji oceny wyniku, Andrzej Emeryk, Alergia 2017, 1; 10-12.
2. Alergologia Współczesna – kwartalnik dla lekarzy alergologów, Nr 2 (07).
3. Odczulanie w leczeniu alergii – spojrzenie na teraźniejszość, pytania o przyszłość, poradnikmedyczny.pl, listopad 2006.
4. https://www.pta.med.pl/dla-alergikow/kalendarz-pylenia-roslin/.