Czy leki kupowane poza apteką są bezpieczne?

Jednak czy taka powszechna dostępność preparatów leczniczych jest bezpieczna dla pacjentów? Czy kupując lek w hipermarkecie, mamy pewność co do właściwości farmakologicznych danego preparatu? Jak zwykle, na te i na inne pytania postaramy się odpowiedzieć w dzisiejszym artykule.

Leki dopuszczone do obrotu pozaaptecznego

Na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia, niektóre leki – dostępne bez recepty można zakupić w placówkach obrotu pozaaptecznego. Do tego typu miejsc zalicza się sklepy specjalistycznego zaopatrzenia medycznego, zielarsko – medyczne oraz ogólnodostępne placówki takie jak m.in. kioski, hipermarkety czy stacje benzynowe.

Warto pamiętać, że jedynie sklepy zielarsko – medyczne (spośród wszystkich wymienionych wyżej) muszą być prowadzone przez wykwalifikowaną w dziedzinie osobę (technika farmaceutycznego, farmaceutę czy absolwenta kursu II stopnia z zakresu towaroznawstwa zielarskiego).

Dowiedz się więcej o wstrząsie anafilaktycznym!  

Do sprzedaży w placówkach tego typu dopuszczone są m.in. leki roślinne czy preparaty, których substancja czynna została dopuszczona w lekach bez recepty w aptekach przez co najmniej 5 lat [1].

Gdy lek lekowi nie równy

Mimo, że pacjenci dosyć często korzystają z preparatów dostępnych np. na stoiskach przykasowych w marketach, powinniśmy sobie zdawać sprawę z tego, że środek (nawet o takiej samej zawartości substancji czynnej) zakupiony w aptece będzie rozwiązaniem bezpieczniejszym. Na to zagadnienie składa się kilka czynników, które szczegółowo zostały omówione w dalszej części artykułu.

Nieodpowiednie warunki przechowywania

Warunki transportu i przechowywania są bardzo ważnym aspektem pozwalającym na zachowanie odpowiedniej trwałości preparatu i warunkują jego późniejszą skuteczność terapeutyczną.

Przeziębienie – pigułka wiedzy dla farmaceuty!

W aptekach procedury przechowywania leku, determinowane są zapisami Prawa Farmaceutycznego. Dzięki temu przykłada się do tego aspektu dużą uwagę, kontroluje wilgotność i temperaturę pomieszczeń, w których składowane są środki lecznicze. Można więc powiedzieć, że w pomieszczeniach aptecznych panuje korzystny dla środków w nich składowanych mikroklimat.

W opozycji do tego stoją warunki panujące w placówkach obrotu pozaaptecznego. Niestety wiele z placówek zajmujących się taką dystrybucją leku wydaje się nie brać pod uwagę tego potencjalnie niebezpiecznego dla trwałości leku czynnika. Należy pamiętać, że nieodpowiednie przechowywanie medykamentów np. w witrynie okiennej czy nieklimatyzowanym pomieszczeniu może prowadzić do zmiany właściwości fizycznych i chemicznych konkretnego preparatu.

Długotrwała ekspozycja na działanie niekorzystnych czynników, takich jak m.in. temperatura, wilgoć czy światło słoneczne prowadzić może do zmian trwałości preparatu terapeutycznego. W efekcie czego, rozpatrywany lek może stracić swoje właściwości farmakologiczne, w ekstremalnych przypadkach przyjęcie takiego preparatu staje się niebezpieczne dla zdrowia pacjenta[2], [3].

Wzrost dostępu do środków leczniczych

Ważnym aspektem, związanym z wprowadzeniem wielu grup leków do obrotu pozaaptecznego jest znaczący wzrost ich dostępności. Sprawia to, że pacjenci sięgają po różnego rodzaju leki np. przeciwbólowe i zobojętniające pH soku żołądkowego, znacznie częściej.

Nadużywanie tego rodzaju środków jest ściśle powiązane z późniejszym występowaniem działań niepożądanych i uzależnień. Warto pamiętać, że powszechnie dostępne preparaty z grupy NLPZ nie są obojętne dla ludzkiego organizmu.  Przyjmowanie ich w zbyt dużych ilościach może prowadzić do obniżenia ich skuteczności terapeutycznej oraz wystąpienia poważnych działań niepożądanych (ADR) takich jak m.in. owrzodzenia przewodu pokarmowego, biegunki, nudności.

Bezmyślne stosowanie, dużych ilości środków zobojętniających środowisko panujące w żołądku również może stać się przyczyną wystąpienia efektów ubocznych. Do najczęściej obserwowanych ADR zaliczyć możemy: zmianę zabarwienia stolca (w przypadku preparatów zawierających bizmut), biegunki (w przypadku leków zawierających magnez) lub zaparcia (w sytuacji, gdy przyjmowany preparat zawiera glin) [4].

Fachowa porada

Należy pamiętać, że zaopatrując się w leki wyłącznie w aptekach mamy kontakt z farmaceutą, będącym osobą wykwalifikowaną, biegłą w dziedzinie farmakoterapii, dbającą o zdrowie pacjenta. W tych placówkach dostępne są leki, co do których nie ma wątpliwości, że zostały dopuszczone do obrotu na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. W przypadku gdy dana partia preparatu zostanie wycofana z obrotu, natychmiast podejmuje się kroki mające na celu zabezpieczenie tej partii.

Niejednokrotnie rozmowa z farmaceutą, może uświadomić pacjentowi, brak konieczności stosowania farmakoterapii, by pozbyć się dolegliwości, na którą się uskarża. W sytuacjach, w których zastosowanie środku leczniczego będzie konieczne, farmaceuta pomoże wybrać taki preparat, który będzie możliwie najbezpieczniejszy np. nie spowoduje interakcji z innymi przyjmowanymi przez pacjenta lekami. Dodatkowo poinformuje o możliwych działaniach niepożądanych i sposobie postępowania, jaki należy zastosować w przypadku ich wystąpienia.

Leki powszechnie dostępne

Problem powszechnej dostępności preparatów leczniczych wydawanych bez recepty stanowi jedno z najbardziej niepokojących zjawisk. Pacjenci kupujący na ogromną skalę leki OTC, często nie zdają sobie sprawy z tego, jakie działania niepożądane niesie za sobą nadużywanie wybranego środka.

Ponadto, należy pamiętać o tym, że podejmowanie prób samoleczenia jest bardzo niebezpieczne, nie tylko ze względu na ryzyko powstawania uzależnienia od przyjmowanego preparatu. W przypadku pacjentów leczonych przewlekle nieostrożne dobieranie dodatkowych leków może również doprowadzić do wystąpienia interakcji ze stale przyjmowanymi preparatami leczniczymi. W skrajnych przypadkach takie „zaleczanie” objawów może odwlekać wizytę u specjalisty i fachową diagnozę – późne zdiagnozowanie niektórych schorzeń znacznie zmniejsza szanse na całkowite wyleczenie.

Na podstawie:

1. ‘Obrót pozaapteczny’, Ministerstwo Zdrowia. [Online]. Available: /web/zdrowie/obrot-pozaapteczny. [Accessed: 16-Jul-2019].
2.  ‘Przechowywanie i utylizacja leków | Ministerstwo Zdrowia’. [Online]. Available: http://www.archiwum.mz.gov.pl/leki/produkty-lecznicze/przechowywanie-lekow/. [Accessed: 24-Jul-2019].
3. ‘Bezpieczeństwo leków | Z praktyki apteki’, Biuletyn Informacyjny Kierownika Apteki. [Online]. Available: https://www.kierownik-apteki.pl/z-praktyki-apteki/bezpieczenstwo-lekow. [Accessed: 25-Jul-2019].
4. ‘FARMAKOLOGIA – podstawy farmakoterapii tom 1-2 – Wojciech Kostowski, Zbigniew Herman, PZWL’. [Online]. Available: https://medbook.com.pl/ksiazka/pokaz/id/3301/tytul/farmakologia-podstawy-farmakoterapii-tom-1-2-kostowski-herman-wydawnictwo-lekarskie-pzwl. [Accessed: 15-Jun-2019].