Aptekarz.pl > Choroby i dolegliwości > Zaburzenia hormonalne > Zespół bolesnego miesiączkowania – pigułka wiedzy dla farmaceuty 4

Zespół bolesnego miesiączkowania – pigułka wiedzy dla farmaceuty 4

11-03-2019 17:33:51

Jakiś czas temu na łamach naszego serwisu poruszyliśmy temat zespołu napięcia przedmiesiączkowego. Tym razem zajmiemy się inną dolegliwością związaną z menstruacją, czyli bolesnym miesiączkowaniem. Jak aptekarz powinien zachować się, aby skutecznie pomóc pacjentce?

Uważa się, że preparaty z niepokalanka stosowane przez co najmniej 3 miesiące mogą złagodzić zespół bolesnego miesiączkowania (fot. Shutterstock).

Etiopatogeneza

Zespół bolesnego miesiączkowania w skrócie (ZBM) należy do najczęściej występujących dolegliwości wśród młodych kobiet. Niestety, zalicza się do tej dosyć dużej grupy chorób, których przyczyna występowania nie jest w pełni wyjaśniona. Naukowcy dzielą tę przypadłość na pierwotną i wtórną.

Czytaj również: Fitoterapia zaburzeń miesiączkowania

Pierwotny zespół bolesnego miesiączkowania

Pierwszą z nich wyróżnia nadmierna czynność skurczowa macicy i powiązane z tym bolesne krwawienia miesięczne bez innych zarejestrowanych w badaniach klinicznych zmian w obrębie miednicy. Występuje zazwyczaj u młodych kobiet, zazwyczaj manifestuje się 1-2 lata od pierwszego menarche. Najczęściej problem ustępuje między 20 a 25 rokiem życia,  a częstość występowania zmniejsza się po pierwszej ciąży. Podejrzewa się, że czynniki mające wpływ na pierwotny zespół bolesnego miesiączkowania to:

  • Zaburzenia psychiczne i anatomiczne
  • Nadmierna czynność skurczowa macicy
  • Zmniejszony przepływ krwi przez macicę
  • Nieprawidłowe stężenie prostaglandyn we krwi
  • Nieprawidłowe stężenie wazopresyny i oksytocyny.

Wtórny ZBM

Wtórna postać choroby obejmuje przypadki związane z wieloma zaburzeniami występującymi w obrębie miednicy mniejszej. Ten przypadek pojawia się rzadziej i zazwyczaj wynika z nabytych zmian. Wśród nich wyróżnia się:

  • Endometriozę
  • Przewlekłe stany zapalne miednicy mniejszej
  • Mięśniaki macicy
  • Polipy endometrialne
  • Stenozę szyjki macicy
  • Wrodzone i nabyte nieprawidłowości anatomiczne i czynnościowe narządu rodnego.

Sprawdź także: Zespół napięcia przedmiesiączkowego – objawy i terapia

Częstość występowania

W stosunkowo nowym badaniu przeprowadzonym w 2014 r. na Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie zbadano dużą grupę studentek w wieku 18-25 lat. Z badania wykluczono kobiety, które urodziły dzieci oraz te przyjmujące leki w terapii chorób przewlekłych.

Stwierdzono, że prawie połowa badanych nie odczuwa bólu w trakcie miesiączki, około 30% zadeklarowała, że odczuwa ból o średnim nasileniu, natomiast 20% w trakcie miesiączki odczuwa silny ból. Przyjmuje się więc, że od 7-20% kobiet odczuwa bóle uniemożliwiające normalne funkcjonowanie.

Pytania jakie powinien zadać farmaceuta i stany jakie należy wykluczyć

Podobnie jak w wielu innych przypadkach, tak i w tym, polskie apteki zupełnie nie są przystosowane do świadczenia usług poradnictwa. Oczywiste jest to, że pacjentka nie będzie chciała podjąć rozmowy w momencie, kiedy z tyłu stoi kolejka osób. W tym celu farmaceuta powinien zaprosić kobietę do pokoju konsultacyjnego, aby podjąć rozmowę, dzięki której wybierze najodpowiedniejszy sposób pomocy. Zostawmy jednak tę przykrą dygresję.

Zadaniem farmaceuty jest wyeliminowanie innych prawdopodobnych przyczyn bólu, które wymagają konsultacji lekarskiej. Należy ustalić związek bólu z cyklem menstruacyjnym.

Pytania jakie należy zadać, podejrzewając pierwotne bolesne miesiączkowanie

Pytanie Cel
Wiek Bolesne miesiączkowanie występuje najczęściej u kobiet w wieku ok. 20 lat. Wtórne bolesne miesiączki najczęściej dotykają kobiet powyżej 30 lat
Charakter bólu W ZBM pierwotnym ból jest najczęściej skurczowy zaś we wtórnym: tępy, ciągły, rozlany.
Nasilenie bólu Zazwyczaj ból nie jest silny. Każda pacjentka z silnym bólem w okolicy dolnej części brzucha powinna być skierowana do lekarza
Początek bólu Ból najczęściej zaczyna się przed początkiem miesiączki i trwa około 3 dni.

W przypadku podejrzenia dolegliwości wymienionych poniżej, pacjentkę należy skierować do lekarza:

Bolesne miesiączkowanie wtórne

Możliwe przyczyny wymieniono we wcześniejszej części artykułu. Każda kobieta, która powyżej 30 roku życia pierwszy raz doświadcza silnych bólów powinna zostać skierowana do lekarza.

Zapalenie narządów miednicy mniejszej

Jest to ważna przyczyna niepłodności wśród kobiet i zazwyczaj wykrywa się je podczas diagnostyki niepłodności. Charakterystyczne są: tępy obustronny ból w dole brzucha, bolesne miesiączki. Czasem również pojawia się gorączka, złe samopoczucie, upławy, nieregularne miesiączki i bolesne stosunki płciowe.

Nieprawidłowe krwawienia z macicy

W przypadku, jeżeli pacjentka zauważy nadmierne lub ubogie krwawienie miesięczne, również powinniśmy skierować ją na konsultację lekarską.

Leczenie preparatami OTC

NLPZ

Ze względu na wpływ podwyższonego poziomu prostaglandyn na bolesne miesiączki, grupą leków, która przyniesie ulgę są niesteroidowe leki przeciwzapalne. Ich skuteczność potwierdzają liczne badania kliniczne. Stosuje się między innymi kwas acetylosalicylowy, ibuprofen, naproksen. Są to zatem leki pierwszego rzutu w pierwotnym zespole bolesnego miesiączkowania.

Spazmolityki (Butylobromek hioscyny)

Istnieje niewiele dowodów naukowych na skuteczność tej substancji w leczeniu ZBM. Natomiast nie podlega wątpliwości, że jest ona nadal chętnie przyjmowany przez pacjentki. Do innych preparatów spazmolitycznych należy bardzo popularna drotaweryna.

Metody alternatywne

Uważa się, że preparaty z niepokalanka stosowane przez co najmniej 3 miesiące mogą złagodzić ZBM. Pacjentkom można zaproponować wykorzystanie termoforu, który poprzez rozgrzanie miejsca bólu wspomaga efekt eliminowania skurczy.

Bibliografia:

  • Teul, I., Kliś, K., Jarzębak, K., & Wronka, I. (2014). Częstość występowania oraz czynniki skorelowane z bólem miesiączkowym u zdrowych studentek. Pomeranian Journal of Life Sciences60(2), 89-94.
  • Mrugacz, G., Grygoruk, C., Sieczyński, P., Grusza, M., Bołkun, I., & Pietrewicz, P. ETIOPATOGENEZA ZESPOŁU BOLESNEGO MIESIĄCZKOWANIA. Borgis, 2013.
  • Rutter, P., Pluta, J. J., Zagrodnik, M., & Błaszczyna, N. (2018). Opieka farmaceutyczna: objawy, rozpoznanie i leczenie. Elsevier Urban & Partner.
  • Lennecke, K., Hagel, K., & Przondzionko, K. (2012). Opieka farmaceutyczna w samoleczeniu wybranych chorób. Medpharm 2012.

Wynalazca plastrów nikotynowych: Całe życie zastanawiałem się, dlaczego ludzie palą!

[Artykuł sponsorowany]

Murray Jarvik urodził się 1 czerwca 1923 r. w Nowym Jorku. Ukończył m.in. Uniwersytet Kalifornijski w San Francisco. Przez całe życie cierpiał na problemy z sercem. Jego kłopoty zdrowotne rozpoczęły się od ciężkiego przypadku gorączki reumatycznej, gdy miał 12 lat. Później w wieku 28 lat zachorował na polio, a w 1992 r. zdiagnozowano u niego raka płuc. Nowotwór udało się wyleczyć.1,2

W całej tej historii warto wspomnieć, że naukowiec nigdy nie palił papierosów. W trakcie licznych pobytów w szpitalach obserwował jednak pacjentów, którzy zmagali się z nałogiem i objawami odstawienia papierosów. To wtedy w jego głowie zrodził się pomysł na inny, bezpieczniejszy sposób dostarczania nikotyny do organizmu, który zniweluje chęć sięgania po papierosa u osób, które powinny natychmiast wyjść z nałogu.1,2 Motywacji do działania dostarczała mu również żona, nałogowa palaczka.1

Nikotyna w terapii leczenia uzależnienia

Murray Jarvik rozpoczął badania nad wchłanianiem nikotyny przez skórę i jej wpływem na organizm ludzki od obserwowania rolników zajmujących się zbieraniem tytoniu. Nie mógł jednak uzyskać zgody na prowadzenie badań na pacjentach. W końcu wraz ze swoim kolegą z Uniwersytetu Kalifornijskiego, Jedem Rosem, zaczęli prowizoryczne plastry testować na sobie. Po latach, w jednym z wywiadów Javik wspominał: „Nałożyliśmy tytoń na skórę i czekaliśmy, co się stanie. Nasze tętno wzrosło, zaczęła skakać adrenalina, to wszystko przytrafia się palaczom”. 4

Badania Jarvika i Rose doprowadziły do wynalezienia plastra nikotynowego na początku lat 90. Sześć lat później Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła ich sprzedaż jako leku bez recepty. Murray Jarvik dożył później starości. Zmarł 8 maja 2008 roku w wieku 84 lat.2

Plaster nikotynowy dzisiaj

Plaster nikotynowy dziś jest szeroko stosowany jako podstawowy element Nikotynowej Terapii Zastępczej. Dostarcza on nikotynę bezpośrednio przez skórę do organizmu, aby złagodzić potrzebę zapalenia papierosa i stopniowo rzucić palenie. Działa do 16 godzin i – w przeciwieństwie do papierosów czy e-papierosów – nie zawiera tysięcy substancji kancerogennych.5

Co warto zapamiętać na temat Nikotynowej Terapii Zastępczej?

• Nikotynowa Terapia Zastępcza to najlepiej przebadana farmakologiczna forma wsparcia rzucania palenia: ponad 150 badań klinicznych 6, w trakcie których przebadano około 65 tysięcy pacjentów 7, badania dostępne w Cochrane Library.

• NTZ to jedyna, dostępna bez recepty, terapia rekomendowana przez WHO (Essential Medicines List). Na liście znajdują się zarówno plastry, gumy, tabletki, jak i spray.3

• NTZ zwiększa szansę na rzucanie palenia o 50% do 60%.8

• Jednoczesne stosowanie plastra nikotynowego i innego rodzaju NTZ (szybko działającego, np. guma do żucia, tabletka do ssania, spray) zwiększa o 15% do 36% prawdopodobieństwo, że dana osoba rzuci palenie, niż gdyby użyła tylko jednego rodzaju produktu NTZ.7

• NTZ może być używana w grupach pacjentów ze szczególnymi potrzebami (kobiety w ciąży i karmiące piersią pod nadzorem lekarza10, pacjenci z chorobami serca i po przebytym zawale11, pacjenci z chorobami układu oddechowego, w tym POChP12, pacjenci z innymi uzależnieniami np. od alkoholu13.

Dowiedz się więcej na temat produktów Nikotynowej Terapii Zastępczej.

Literatura

  1. Weber, Bruce (2008-05-13). „Murray Jarvik, 84, Whose Research Helped Lead to Nicotine Patch, Dies”New York Times. Retrieved 2008-05-26.
  2. Wikipedia. Dostep 21.05.2024 r. https://en.wikipedia.org/wiki/Murray_Jarvik
  3. WHO model list of essential medicines – 22nd list, 2021, 30 September 2021, WHO/MHP/HPS/EML/2021.02, dostęp https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2021.02, 21.05.2024 r.
  4. Obituary: Murray E. Jarvik, 84, UCLA pharmacologist, nicotine patch inventor, dostęp: https://www.uclahealth.org/news/release/obituary-murray-e-jarvik-84-ucla-pharmacologist-nicotine-patch-inventor
  5. Edyta Budzyńska, Stefanie Sielemann, Jarosław Puton, Alexander L.R.M. Surminski, Analysis of e-liquids for electronic cigarettes using GC-IMS/MS with headspace sampling, Talanta, Volume 209, 2020, 120594, ISSN 0039-9140, https://doi.org/10.1016/j.talanta.2019.120594.
  6. SteadL.F., PereraR., BullenC. et al. Nicotinereplacementtherapyfor smoking cessation// CochraneDatabase Syst. Rev. 2012. Issue11.
  7. Hartmann‐BoyceJ, ChepkinSC, YeW, BullenC, Lancaster T. Nicotinereplacementtherapyversus controlfor smoking cessation. CochraneDatabase of SystematicReviews2018, Issue5.
  8. W porównaniu do pacjentów otrzymujących placebo lub bez leczenia za Hartmann‐Boyce J, Chepkin SC, Ye W, Bullen C, Lancaster T. Nicotine replacement therapy versus control for smoking cessation. Cochrane Database of Systematic Reviews 2018, Issue 5. Art. No.: CD000146. DOI: 10.1002/14651858.CD000146.pub5.
  9. Lindson N, et al. Different doses, durations and modes of delivery of nicotine replacement therapy for smoking cessation. Cochrane Database Syst Rev. 2019 Apr 18;4(4):CD013308.
  10. Bała,Cedzyńska i in. Wytyczne leczenia uzależnienia od nikotyny. Rekomendacje, 2022. https://nil.org.pl/uploaded_files/art_1653901298_wytyczne-zun.pdf
  11. McRobbie H, Hajek P. Nicotine replacement therapy in patients with cardiovascular disease: guidelines for health professionals. Addiction. 2001 Nov;96(11):1547-51.
  12. Ellerbeck EF, Nollen N, Hutcheson TD, Phadnis M, Fitzgerald SA, Vacek J, Sharpe MR, Salzman GA, Richter KP. Effect of Long-term Nicotine Replacement Therapy vs Standard Smoking Cessation for Smokers With Chronic Lung Disease: A Randomized Clinical Trial. JAMA Netw Open. 2018 Sep 7;1(5):e181843. 
  13. Pharmacological Options for Smoking Cessation in Heavy-Drinking Smokers – PubMed (nih.gov).