Zapalenie płuc – co farmaceuta musi wiedzieć?

shutterstock_571405447.jpg

Gorączka, duszności, kaszel i ból w klatce piersiowej – zwykłe przeziębienie, zapalenie oskrzeli, czy coś poważniejszego? Podejrzenie zapalenia płuc wymaga bezwzględnie konsultacji lekarskiej Z powodu tej choroby umiera ok. 5% chorych, co powoduje, że  jest jednym z poważniejszych wyzwań w medycynie, szczególnie jeśli chodzi o dzieci.

fot. shutterstock

O zapaleniu płuc mówimy, gdy w miąższu płucnym dojdzie do nacieku komórek zapalnych (makrofagów, granulocytów, eozynofilów), a w przestrzeni między pęcherzykami dojdzie do wysięku. W konsekwencji dochodzi do pogorszenia wymiany oddechowej – duszności i przyspieszonej częstości oddechów. W wyniku gromadzenia się CO2 może dojść do kwasicy oddechowej, a rozwój bakteriemii może doprowadzić do wstrząsu septycznego.

Podejrzenie zapalenia płuc wymaga bezwzględnie konsultacji lekarskiej Z powodu tej choroby umiera ok. 5% chorych, co powoduje, że  jest jednym z poważniejszych wyzwań w medycynie, szczególnie jeśli chodzi o dzieci. Z powodu innej etiologii, rozpoznania i leczenia, zapalenie płuc u dzieci zostanie omówiona w następnym artykule.

Źródło

W przeciwieństwie do poprzednio omówionych stanów zapalnych górnych i dolnych dróg oddechowych, zapalenie płuc związane jest przede wszystkim z zakażeniem bakteryjnym.

Do najczęstszych bakterii odpowiedzialnych za stan zapalny w płucach należą: Streptococcus pneumoniae (nawet 42% przypadków, szczególnie ciężkich, wymagających hospitalizacji), Klebsiella pneumoniae (szczególnie u osób starszych), Mycoplasma pneumoniae, czy Chlamydophila pneumoniae, Legionella pneumophila (wszystkie trzy jako bakterie atypowe wymagają innego leczenia). Odpowiedzialne za zapalenie płuc mogą być też wirusy, a nawet grzyby. Etiologia może też być mieszana.

Co ciekawe, za pomocą diagnostyki mikrobiologicznej plwociny udaje się ustalić etiologię zapalania płuc tylko u ok. 38% chorych. Z tego powodu nie jest ona rutynowo polecana i zarezerwowana raczej na przypadki oporne i w leczeniu szpitalnym.    

Diagnostyka

Na 1000 dorosłych w Polsce zapalenie płuc rozwija się średnio u 5-12 osób. Zapadalność rośnie z wiekiem – po 60 rż. wynosi 20 przypadków, a po 70 rż. ok. 35 przypadków na 1000 osób.

Oprócz osób starszych, zapalenie częściej się rozwija się u pacjentów z POChP, niewydolnością krążenia, schorzeniami neurologicznymi (np. padaczką), chorobą nowotworową, alkoholizmem. Częściej chorują mężczyźni. Kolejnym czynnikiem ryzyka jest przebywanie w dużych skupiskach ludzkich.

Objawy kaszlu i duszności, pojawienie się ropnej plwociny nie są charakterystyczne. Na podstawie tylko takich objawów prawdopodobieństwo zapalenia płuc wynosi ok. 3-6% i raczej sugeruje na ostre zapalenie oskrzeli (Ostre zapalenie oskrzeli). Nie ma wtedy konieczności podania antybiotyku.

Jeśli jednak dodatkowo zostaną stwierdzone takie objawy jak:

  • gorączka (>38▫C),
  • tachypnoe, czyli liczba oddechów wzrośnie do >24/min (norma to 12-20),
  • tachykardia, czyli podwyższone tętno >100/min (norma to 60-100/min),
  • niskie ciśnienie krwi <90/60 mmHg,
  • ogniskowe zmiany osłuchowe nad płucami,

to prawdopodobieństwo zapalenia płuc wzrośnie do 18-42%.

W przypadku wątpliwości wskazane jest badanie radiologiczne klatki piersiowej – badanie z wyboru w ustaleniu rozpoznania.

Warto wspomnieć tutaj o wyjątku, jakim są osoby starsze, po 75 rż. W tej grupie charakterystyczne objawy zapalenia płuc mogą być słabiej nasilone. Mogą nawet przybierać postać zaburzeń psychicznych i odwodnienia. Dlatego sugeruje się częstszy kontakt z lekarzem i diagnostykę obrazową.  

Leczenie

W przeciwieństwie do pozostałych omawianych schorzeń dróg oddechowych, w przypadku zapalenia płuc antybiotykoterapia jest leczeniem z wyboru.

Do najczęstszych czynników etiologicznych zapalenia płuc należy Streptococcus pneumoniae, więc standardowo lekarz dobiera antybiotyk, który będzie wobec tego szczepu skuteczny. Takim lekiem z wyboru była zawsze penicylina (i inne antybiotyki beta-laktamowe)

Niestety, w ostatniej dekadzie znacząco wzrosła liczba szczepów pneumokoka o obniżonej wrażliwości na penicylinę. Inaczej mówiąc – standardowe dawki penicyliny przestały być skuteczne. Obecnie amoksycylina podawana w dawkach 500 mg co 8h jest skuteczna w przypadku 72% szczepów, a już w dawce 3-4 g/dobę w 94%.

Dane z 2015 r. pokazują również alarmujące zmniejszenie wrażliwości pneumokoka na inne antybiotyki: cefuroksym (73%), klindamycyna i inne makrolidy (65%), doksycyklina (70%), kotrimoksazol (64%).

Podawanie wysokich dawek amoksycyliny jest obecnie rekomendowanym leczeniem pierwszego rzutu w zapaleniu płuc. Jest skuteczne, równie bezpieczne jak podawanie niższych dawek i hamuje rozpowszechnianie się szczepów opornych.  

Leczenie pierwszego rzutu

Amoksycylina

Dawkowanie u dorosłego

1 g co 8 godz.

Długość terapii

ok. 7 dni

 

W rzeczywistości terapia jest dużo bardziej skomplikowana i powinna uwzględnić m.in. następujące kwestie:

  • jeśli pacjent był leczony innymi antybiotykami w ciągu ostatniego miesiąca, leczenie można zacząć od amoksycyliny z klawulanianem,
  • przy uczuleniu na penicylinę, można zastosować makrolidy (np. klarytromycynę, azytromycynę) lub lewofloksacynę,
  • przy oporności pneumokoka na leczenie z wyboru, lekami II rzutulewofloksacyna, moksyfloksacyna i wankomycyna
  • u młodych, zdrowych dorosłych z łagodnym przebiegiem choroby można podejrzewać zakażenie bakteriami atypowymi, na które skuteczne są makrolidy,
  • w ciężkich przypadkach, o dużym ryzyku śmiertelności można stosować leczenie skojarzone cefalosporyny III generacji z makrolidem,
  • u chorych z POChP często dochodzi do infekcji Pseudomocas aeruginosa, dlatego tutaj też możliwe są terapie skojarzone np. amoksycylina z klawulanianem i ciprofloksacyną,
  • w przypadku ciężkich objawów zapalenia płuc, pacjent wymaga hospitalizacji (ok. 20% przypadków).
  • W przebiegu zapalenia płuc leczenie objawowe może obejmować:
  • płyny nawadniające (podawane doustnie lub dożylnie),
  • tlenoterpię (w niewydolności oddechowej)
  • leki wykrztuśne i mukolityki;
Co musisz wiedzieć?
  1. Zapalenie płuc jest niebezpiecznym schorzeniem i tu powinniśmy rezerwować skuteczne antybiotyki.
  2. Wymaga konsultacji lekarskiej, a czasem nawet potwierdzenia w obrazie RTG.
  3. Przy standardowych objawach zapalenia dolnych dróg oddechowych, naszą uwagę powinniśmy zwrócić na temperaturę, liczbę oddechów i tętno (czy nie są za wysokie) oraz ciśnienie krwi (czy nie jest za niskie). 
  4. Osoby starsze, pacjenci z POChP i niewydolnością krążenia są bardziej narażone i mogą wymagać odmiennego trybu postępowania.
  5. Leczeniem pierwszego rzutu jest amoksycylina w dawkach 1 g, 3x dziennie przez 7 dni.
  6. W niektórych przypadkach skuteczne są makrolidy lub lewofloksacyna. Nie powinny nas również dziwić recepty na dwa antybiotyki.

 

Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email

Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o