Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych

shutterstock_587111555.jpg

Błona śluzowa nosa i zatok przynosowych pod względem morfologicznym i czynnościowym stanowi całość, dlatego zapalenie w tym obszarze powinno być traktowane również całościowo. Co farmaceuta musi o o nich wiedzieć? Jak może pomóc? Czy potrzebne jest leczenie antybiotykiem?

Jak rozpoznać i jak leczyć ostre zapalnie śluzówek nosa i zatok przynosowych?

fot. shuterstock

Źródło

Ostre zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych zawsze zaczyna się od zakażenia wirusowego. Do nadkażenia bakteryjnego dochodzi rzadko (2% przypadków) i najczęstszym źródłem zakażenia są Streptococcus pneumoniae i Haemofilus influenzae (ok. 80% przypadków).

Diagnostyka

Obraz kliniczny choroby możemy podzielić na następujące etapy, w zależności od czynnika etiologicznego:
1) Zapalenie wirusowe lub przeziębienie:
– przekrwienie i obrzęk błony śluzowej,
– obfity, surowiczy wysięk,
– blokada drożności nosa,
– suchy kaszel, tzw. „spływowy” od spływającej wydzieliny po tylniej stronie gardła
– objawy ustępują samoistnie w ciągu 5-10 dni
 
2) Zapalenie powirusowe:
– objawy utrzymują się dłużej niż 10 dni lub nasilają się po 5 dniach trwania,
gęsta wydzielina śluzowo-ropna,
– przewlekły kaszel;
 
3) Nadkażenie bakteryjne – w praktyce najtrudniejsze jest odróżnienie od zapalenia powirusowego, należy spełnić 3 z kryteriów:
– nasilające się objawy,
– gęsta wydzielina śluzowo-ropna,
– silny ból twarzy (często 1-stronny),
gorączka > 39°C,
podwyższone OB/CRP,
– silny ból i obrzęk w okolicy czołowej – kontakt ze specjalistą (możliwe powikłania);
Co ciekawe, w rozpoznaniu zapalenia wirusowego od bakteryjnego nie pomagają badania mikrobiologiczne (trzeba zrobić punkcje zatok), tomografia komputerowa, czy RTG zatok (widać tylko zgrubiałą śluzówkę).

Leczenie

1. Ze względu na wirusowy charakter podstawą jest leczenie objawowe:
– dostęp do świeżego, chłodnego powietrza (obkurczenie śluzówki, zmniejszenie obrzęku),
– leki przeciwbólowe (ibuprofen, naproksen, paracetamol),
– płukanie roztworem soli,
– leki sympatykomimetyczne (pseudoefedryna, donosowe)
– leki przeciwhistaminowe I generacji o działaniu cholinolitycznym (zmniejszenie wydzieliny),
 
2. W zapaleniu powirusowym najważniejszym celem jest niedopuszczenie do zgęstnienia i zalegania śluzu i tym samym do nadkażenia bakteryjnemego:
– odpowiednie nawodnienie i wilgotne wdychane powietrze
– preparaty roślinne o działaniu sekretolitycznym (uwadniają śluz, działają przeciwbakteryjnie),
– leki mukokinetyczne, mukolityczne (chociaż brak wiarygodnych badań klinicznych),
– glikokortykosterydy donosowe (na 7-14 dni, zmniejszają stan zapalny i obrzęk)
 
3. W zapaleniu bakteryjnym antybiotykiem pierwszego rzutu jest amoksycylina
Wybór antybiotyku:
Amoksycylina (np. Amotaks, Duomox, Ospamox)
Uzasadnienie:
100% skuteczność wobec S. pneumoniae (70% wobec szczepów o obniżonej wrażliwości) i 80% wobec H. influenzae,
Skraca czas trwania objawów (pod warunkiem, że jest zakażenie bakteryjne),
Zapobiega powikłaniom (zajęcie sąsiednich struktur)
Mało działań niepożądanych,
Niska cena;
Dawkowanie
Dorośli:
1500 – 2000 mg / 2x dz.
Dzieci:
37,5 – 45 mg / kg m.c. / 2x dz.
(np. dla dziecka o wadze 15 kg:  ok. 600 mg / 2x dz.)

 

Zagrożenie
Brak badań porównujących skuteczność antybiotyku w zależności od dawki lub długości trwania terapii
Dawkowanie antybiotyku zostało dobrane z innych zakażeń układu oddechowego
Konieczność stosowania wysokiej dawki
– Nienaturalnie wręcz wysokie dawki amoksycyliny powinny wejść do standardu. Powodem jest nagły, 2-krotny wzrost obecności pneumokoków o obniżonej wrażliwości na penicylinę w Polsce (szczepy te mają wysoki MIC i wymagają wyższych stężeń antybiotyku).
Konieczność odpowiedniego czasu stosowania
przez 10 dni
 
Powody braku poprawy w ciągu 48 godz.:
– błędnie zdiagnozowane zakażenie bakteryjne (zapalenie powirusowe),
– wystąpiło powikłanie zakażenia,
– zakażenie bakteriami opornymi i/lub za niska dawka amoksycyliny (np. S. pneumoniae oporne na penicylinę, H. influenzae produktujące beta-laktamazy, S. aureus, beztlenowce)
W przypadku niepowodzenia terapeutycznego można zastosować amoksycylinę z kwasem klawulanowym (np. Amoksiklav, Augmentin, Taromentin) pod warunkiem, że amoksycylina będzie podana w rekomendowanej, wyższej dawce. Połączenie to jest skuteczne wobec wymienionych szczepów opornych.
U pacjentów z nadwrażliwością na amoksycylinę można stosować też aksetyl cefuroksymu (np. Bioracef, Ceroxim, Zamur, Zinnat), a z alergią natychmiastową na beta-laktamy: moksyfloksacynę (np. Avelox, Moloxin), lewofloksacynę (np. Levalox, Levoxa), czy klarytromycynę (np. Fromilid, Klabax, Klacid).
 
Co musisz wiedzieć
  1. Ostre zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych zawsze zaczyna się od zakażenia wirusowego.
  2. W pierwszym etapie choroby charakterystyczny jest wodnisty katar, blokada nosa i suchy kaszel, które samoistnie przechodzą po 5-10 dniach. Wystarczy leczenie objawowe.
  3. Najtrudniejsze jest odróżnienie zapalenia powirusowego od nadkażenia bakteryjnego, w obu przypadkach choroba przedłuża się, a wydzielina jest gęsta, ropna.
  4. W diagnostyce pomocne będzie badanie OB/CRP, pytania o ból i gorączkę.
  5. Aby niedopuścić do zakażenia bakteryjnego, należy likwidować gęstą, zalegającą wydzielinę.  
  6. W przypadku stwierdzonego zakażenia bakteryjnego – antybiotykiem z wyboru jest amoksycylina, koniecznie w wyższych (niż się przyjęło) dawkach.   
 

 

Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email
0 komentarzy
avatar
Komentujesz jako gość!

Brak komentarzy