Zakażenia układu oddechowego – co musisz wiedzieć?

Farmaceuta jest zazwyczaj pierwszym specjalistą, do którego zwracają się pacjenci z objawami  zakażenia układu oddechowego. Stąd tak ważna jest ocena, czy pacjentowi wystarczy leczenie objawowe, czy konieczny jest szybki kontakt z lekarzem.

Zakażenia układu oddechowego
Zakażenia układu oddechowego – co trzeba wiedzieć? fot. shutterstock

Jest o co walczyć

Ograniczenie zużycia antybiotyków i ochrona przed antybiotykoopornością powinno być naszym celem o charakterze narodowym. Zbyt szybkie podanie antybiotyku nie zapobiega nadkażeniu bakteryjnemu, a tylko selekcjonuje szczepy oporne wśród bakterii kolonizujących nosogardło. Ponadto narażamy pacjenta na działania niepożądane antybiotyków, a także zaburzamy mikrobiom jelit, powodując selekcję m.in. Clostridium difficile. Z drugiej strony bakteryjne zapalenie dolnych dróg oddechowych może być przyczyną groźnych komplikacji, a nawet śmierci.

Zakażenia układu oddechowego – czy zawsze antybiotyk?

Zakażenia układu oddechowego stanowią największą grupę, bo aż 50-60% wszystkich zakażeń pozaszpitalnych. Są też najczęstszą przyczyną gorączki u dzieci – 6-8 łagodnych infekcji w ciągu roku uznaje się za granicę normy u małych dzieci.

Źródłem infekcji układu oddechowego są przede wszystkim wirusy – uszkadzają one nabłonek, powodują stan zapalny i torują drogę bakteriom. Uszkodzenie nabłonka doprowadzić może nawet do zmian martwiczych i zniszczenia mechanizmu śluzówkowo-rzęskowego, co wpływa negatywnie na  system obronny dróg oddechowych.

Wirusy wywołują najczęściej zakażenie górnych dróg oddechowych: błony śluzowej nosa, infekcje gardła, krtani i tchawicy. Do tego dochodzi także ostre zapalenie oskrzeli oraz zapalenie płuc u dzieci (4 m.ż. – 4 r.ż.). Torując drogę bakteriom, Przyczyniają się do zakażeń ucha środkowego i zatok.

Infekcja wirusowa składa się z trzech faz:

I naczyniowa
  • powstają ogniskowe uszkodzenie nabłonka, częściowa martwica,
  • dochodzi do miejscowego przekrwienia, obrzęku i bólu przez mediatory stanu zapalnego,
  • powoduje to blokadę nosa, obfity wysięk z nosa, suchy kaszel tzw. „spływowy”, duszność i świszczący oddech;
II komórkowa
  • powstaje naciek komórkowy w zmienionych zapalnie strukturach,
  • wpływa to na zagęszczenie śluzu (tworzą się kompleksy białkowo-mukopolisacharydowe) i zmianę barwy na żółto-zieloną (tzw. ropna wydzielina),
  • zalegający śluz powoduje obturację oskrzeli i pojawienie się gęstego, początkowo nieproduktywnego kaszlu, a także sprzyja namnażaniu się bakterii kolonizujących nosogardło.
III destrukcyjna
  • dochodzi do nadkażenia bakteryjnego

Nadkażenia bakteryjne

Bakteryjne zakażenia układu oddechowego zazwyczaj są spowodowane bakteriami typowymi, czyli takimi, których hodowla może odbyć się w każdym laboratorium mikrobiologicznym. Przede wszystkim jest to Streptococcus pheumoniae, a także Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis, Streptococcus pyogenes. Ważnym czynnikiem etiologicznym, szczególnie w zakażeniach dolnych dróg oddechowych, są też bakterie atypowe: Chlamydophila pneumoniae, Mycoplasma pneumoniae, Legionella pneumophila.

Dużym problemem jest pojawienie się szczepów pneumokokowych o obniżonej wrażliwości na penicylinę.

Oporność lub zmniejszona wrażliwość dotyczy nie tylko penicyliny i beta-laktamów. Okazuje się, że inne antybiotyki: makrolidy (popularna azytromycyna!), tetracykliny, kotrimoksazol również są mniej skuteczne i oporność na nie dotyczy nawet 30% szczepów pneumokoków.

Skuteczne okazuje się jednak zastosowanie większej dawki amoksycyliny. Badania in vitro pokazały, że na dawkę 1,5 g/dobę wrażliwych było 72% szczepów, a na 3-4 g/dobę – 90%. Podobnie wyniki uzyskano u dzieci: od dawki 40 mg/kg/dobę skuteczniejsza jest dawka 90 mg/kg/dobę.

Poniżej przedstawione zostały krótkie wskazówki, którymi można się kierować w przypadku infekcji górnych i dolnych dróg oddechowych:

Zakażenie gardła i migdałków

Objawy: ból gardła, zaczerwienienie;

Rozpoznanie: za wirusową infekcją przemawia towarzyszący katar i kaszel (80-95% przypadków);

Badania: przy podejrzeniu infekcji bakteryjnej zawsze zaleca się wykonanie wymazu z gardła na posiew lub szybki testu na antygen S. pyogenes ze względu na niewystarczającą czułość wywiadu i badania przedmiotowego;

Zalecenia:  

  • choroba samoogranicza się po 3-4 dniach, w tym czasie stosować leki objawowe,
  • jeśli zostanie stwierdzona infekcja bakteryjna, to z dużą pewnością będzie to paciorkowiec Streptococcus pyogenes i fenoksymetylowa penicylina podawana przez 10 dni ma 100% skuteczność,
  • konieczna izolacja chorego od szkoły i pracy, przez co najmniej 24 godz. od podania skutecznego antybiotyku;

Więcej tutaj: Ostre zapalenia gardła i migdałków podniebiennych

Zapalenie ucha środkowego

Objawy: ból ucha, objawy nieżytowe nosogardła;

Badania: obraz otoskopowy u lekarza; badanie mikrobiologiczne może być przeprowadzone, gdy obecny jest wyciek z ucha;

Rozpoznanie: za etiologią bakteryjną przemawia brak poprawy w ciągu 48 godz., wysoka gorączka u dzieci, a także wiek < 1 r.ż;

Profilaktyka: szczepionka przeciwpneumokokowa skoniugowana 13-walentna (PCV13)  u dzieci 6 tyg. życia do 5 r.ż.;

Zalecenia:

  • przez pierwsze 48 godz. zalecane jest podejście watchful waiting (uważne czekanie), w tym czasie podajemy ibuprofen, ewentualnie paracetamol,
  • w przypadku stwierdzonego zakażenia bakteryjnego – antybiotykiem z wyboru jest amoksycylina, koniecznie w wyższych (niż się przyjęło) dawkach;   

Więcej tutaj: Zapalenie ucha środkowego.

Ostre zapalenie zatok przynosowych

Objawy: ból, ucisk, obrzęk twarzy, ropny wyciek z nosa, zatkany nos, gorączka;

Badania: badania obrazowe i mikrobiologiczne rutynowo nie są potrzebne; w niektórych przypadkach można wykonać tomografię komputerową;

Rozpoznanie: za etiologią bakteryjną przemawia brak poprawy nieżytu nosogardła w ciągu 10 dni lub pogorszenie objawów w ciągu 5-7 dni;

Zalecenia:

  • aby niedopuścić do zakażenia bakteryjnego, należy likwidować gęstą, zalegającą w nosogardle wydzielinę,
  • przez pierwsze 10 dni zalecane jest podejście watchful waiting, podczas którego rekomendujemy leczenie objawowe, chyba że stan pacjenta się pogorszy,
  • w przypadku stwierdzonego zakażenia bakteryjnego – antybiotykiem z wyboru jest amoksycylina, koniecznie w wyższych (niż się przyjęło) dawkach

Więcej tutaj: Zapalenie zatok przynosowych.

Ostre zapalenie oskrzeli

Objawy: kaszel, katar, zaczerwienione gardło, gorączka,

Badania: zmiany osłuchowe nad polami płucnymi; w podejrzeniu zapalenia płuc – RTG klatki piersiowej; badania mikrobiologiczne rutynowo nie są potrzebne, ale u dzieci można rozważyć szybki test w kierunku wirusa RSV;

Rozpoznanie: za etiologią bakteryjną przemawia brak poprawy po 10 dniach, chociaż sam kaszel spowodowany uszkodzeniem nabłonka przez wirusy może trwać ponad 3 tyg. Szczególnie u starszych osób zalecać kontakt z lekarzem w celu wykluczenia zapalenia płuc.

Zalecenia:

  • podstawą leczenia jest nawodnienie i izolacja (chłodne pomieszczenie, nawilżanie powietrza, przyjmowanie płynów, nebulizacje z 3% NaCl),
  • zapalenie oskrzeli jest infekcją wirusową – rutynowo nie wymaga podania antybiotyku a leczenia objawowego,
  • stosowanie leków przeciwkaszlowych ma ograniczone zastosowanie, natomiast w przypadku kaszlu mokrego – aktywnie usuwać zalegającą wydzielinę,  
  • w przypadku niepowodzenia terapii, można zasugerować dalszą diagnostykę np. w kierunku astmy czy krztuścu;

Więcej tutaj: Ostre zapalenie oskrzeli

Zapalenie płuc

Objawy: kaszel, gorączka;

Badania: zmiany osłuchowe nad polami płucnymi; niezbędne RTG klatki piersiowej; badania mikrobiologiczne mogą być wykonane jeśli stan pacjenta jest ciężki lub nietypowy;

Rozpoznanie: za infekcją wirusową przemawia wiek dziecka między 4 m.ż a 4 r.ż., u dorosłych zapalenie płuc jest z założenia bakteryjne;

Profilaktyka: szczepionka przeciwpneumokokowa skoniugowana 13-walentna (PCV13)  u dzieci od 6 tyg. życia do 5 r.ż. oraz dla dorosłych (>65 r.ż., z POChP, astmą, cukrzycą, RZS, niewydolnością nerek, nowotworem lub przyjmujących immunosupresję). Szczepionka przeciwko H. influenze typu B u dzieci do 5 r.ż. (skuteczność 95%! ważne jest wczesne podanie szczepionki – przed 6 tyg. życia)

Zalecenia:

  • u dzieci Ze względu na trudności z pewnym rozpoznaniem przyczyny rekomenduje się podanie antybiotyku: beta-laktamu do 5 r.ż. i/lub makrolidu po 5 r.ż.,
  • u osób starszych, pacjentów z POChP, czy niewydolnością krążenia zapalenie płuc to potencjalnie stan zagrożenia życia, należy wdrożyć szybkie postępowanie,
  • w celu rozpoznania zapalenia płuc, pacjentów uskarżających się na silny kaszel zapytajmy o temperaturę, liczbę oddechów i tętno (czy nie są za wysokie) oraz ciśnienie krwi (czy nie jest za niskie),
  • leczeniem pierwszego rzutu jest amoksycylina w dawkach 1 g, 3x dziennie przez 7 dni

Więcej tutaj: Zapalenie płuc – co farmaceuta musi wiedzieć. Zapalenie płuc u dzieci 

Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email

Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o