REKLAMA
REKLAMA

Wytyczne dotyczące prawidłowej inhalacji 

Inhalacje stanowią jedną z metod leczenia i profilaktyki chorób układu oddechowego. Technika ta polega na wdychaniu zawartych w aerozolu substancji leczniczych. Niewątpliwą zaletą aerozoloterapii jest fakt, że umożliwia szybkie i łatwe dotarcie leku bezpośrednio do miejsca działania.

(fot. shutterstock)

W wielu przypadkach znacznie zmniejsza to ilość ogólnoustrojowo występujących działań niepożądanych wynikających ze stosowania danego preparatu [1]. Z racji, że wziewne podanie leku z roku na rok zyskuje coraz większą liczbę zwolenników, postanowiliśmy przygotować dla Państwa kompendium wiedzy na temat inhalacji.

REKLAMA
REKLAMA

KIEDY STOSUJEMY INHALACJE?

Aerozoloterapia obecnie uznawana jest za „złoty standard” w terapii wielu chorób układu oddechowego. Jest ona szczególnie często stosowana w leczeniu niemowląt i małych dzieci. Dodatkowo można ją stosować u pacjentów w wieku podeszłym, niewspółpracujących czy nieprzytomnych. Inhalacje szczególnie poleca się dla chorych, u których stwierdzono objawy nasilonej obturacji, zaostrzenia astmy, POChP czy w stanach wymagających nawilżenia dróg oddechowych. Dzięki tej technice możliwe jest podanie dużych dawek leków o działaniu miejscowym w drogach oddechowych.

Warto pamiętać, że podawane w ten sposób mogą być wyłącznie leki o odpowiedniej formule. W Polsce zarejestrowane do podania inhalacyjnego są m.in. glikokortyksteroidy, B2- mimetyki, inhibitory alfa-dornazy, antybiotyki. Ponadto istnieje możliwość podania w ten sposób leków o działaniu ogólnoustrojowym, stosowanych w terapii nadciśnienia płucnego, opioidów (celem zmniejszenia duszności u osób cierpiących na przewlekłe obturacje płuc), mukolityków czy leków proteolitycznych.

Ogromnym plusem aerozoloterapii jest możliwość podawania mieszanki kilku substancji leczniczych oraz prowadzenie równoczesnej tlenoterapii [2].

URZĄDZENIA WYKORZYSTYWANE W AEROZOLOTERAPII

Inhalatory kieszonkowe

Do tej grupy zaliczamy inhalatory proszkowe i ciśnieniowe. Niepodważalną zaletą tych urządzeń są niewielkie rozmiary, dzięki czemu pacjent może mieć je zawsze przy sobie, by zaaplikować kolejną dawkę substancji leczniczej [3].

Inhalatory ciśnieniowe z podajnikiem (MDI)

Są to urządzenia zawierające lek w skompresowanej formie. Składają się z pojemnika pod ciśnieniem, w którym znajduje się substancja lecznicza i gaz. W skład inhalatora wchodzi także ustnik z mechanizmem uwalniającym lekarstwo [2]. Po naciśnięciu przystawki znajdującej się w górnej części inhalatora dochodzi do uwolnienia określonej dawki leku. Porcja preparatu podawana jest w postaci sprężonego gazu – aerozolu.

Bardzo ważne w przypadku stosowania tego typu inhalatora jest skoordynowanie uwolnienia preparatu i wdechu pacjenta. Aby obejść tą trudność, poleca się korzystanie ze spejsera (komory inhalacyjnej). Zastosowanie komory ułatwia przyjmowanie leku – umożliwia podanie preparatu bez konieczności koordynowania wdechu i uwolnienia aerozolu.

Spejser dodatkowo wpływa na poprawę dystrybucji leku w układzie oddechowym [2]. Stosowanie komory inhalacyjnej szczególnie polecane jest u dzieci, osób w podeszłym wieku oraz pacjentów w trakcie ataku duszności [4].

Prawidłowe wykonanie inhalacji przy użyciu inhalatora ciśnieniowego MDI obejmuje:

 

  • potrząśnięcie kanisterkiem
  • ustawienie pojemnika w pozycji pionowej
  • wykonanie delikatnego wydechu (bardzo ważne jest by usunąć z płuc tylko czynnościową objętość zalegającą płuc)
  • umieszczenie ustnika w jamie ustnej, między zębami, zaciśnięcie ust na urządzeniu
  • wraz z rozpoczęciem wdechu uruchomienie inhalatora poprzez naciśnięcie przystawki zlokalizowanej w górnej części urządzenia,
  • powolne wdychanie uwolnionej dawki leku,
  • wstrzymanie oddechu na 10 sekund lub tak długo jak to możliwe,
  • przed użyciem inhalatora/przyjęciem kolejnej dawki należy odczekać co najmniej 60 sekund.

W inhalatorach ciśnieniowych aktywowanych oddechem nie jest wymagana koordynacja wdechu z uwolnieniem porcji leku. Urządzenia te posiadają mechaniczny aktywator przepływu, który uruchamiany jest, gdy przepływ inhalacyjny osiąga wartość co najmniej 30l/min [7].

Inhalatory proszkowe (DPI)

Inhalatory zaliczane do tej grupy zawierają substancję leczniczą w postaci sproszkowanej. Uważa się, że są łatwiejsze w obsłudze niż wcześniej omawiany typ urządzeń (MDI) – ze względu na to, że nie wymagają skoordynowania wdechu z uwolnieniem dawki leku. Agregaty cząsteczek substancji czynnej przekształcane są w aerozol pod wpływem powietrza przepływającego przez urządzenie.

Przepływ powietrza wytwarzany jest przez wdech pacjenta. Stosowanie tego typu inhalatorów niewskazane jest u chorych, którzy nie są w stanie wytworzyć odpowiednio wysokiego natężenia przepływu wdechowego [5, 4].

W tej grupie możemy wyróżnić dwa podstawowe rodzaje urządzeń:

  • wymagające wykorzystania kapsułki z lekiem, którą należy umieścić w komorze inhalatora przed każdym użyciem. Po wciśnięciu przycisku (znajdującego się najczęściej po bokach urządzenia) następuję przekłucie kapsułki – inhalator jest gotowy do użytku.
  • zawierające zbiornik, w którym zgromadzone jest kilkadziesiąt dawek leku. Przygotowanie kolejnej porcji preparatu wymaga przesunięcia odpowiedniej dźwigni urządzenia [6].

Prawidłowe podanie leku przy użyciu inhalatora proszkowego (DPI) obejmuje:

  • sprawdzenie czy urządzenie jest czyste i ustnik jest wolny od zanieczyszczeń
  • w przypadku inhalatorów jednodawkowych – załadowanie kapsułki do wyznaczonej komory
  • w inhalatorach ze zbiornikiem wielodawkowym wystarczy przesunąć odpowiednią dźwignię
  • odchylenie głowy delikatnie do tyłu i wykonanie wydechu (na tym etapie bardzo ważne jest, by wydech wykonany był z dala od ustnika urządzenia)
  • umieszczenie zębów na ustniku, zamknięcie ust przy jednoczesnym upewnieniu się, że język nie będzie blokował wylotu urządzenia
  • wykonanie szybkiego i głębokiego wdechu (trwającego 2-3 sekundy) tak by uaktywnić przepływ leku
  • wyjęcie urządzenia z ust, wstrzymanie oddechu przez 10 sekund i następnie wykonanie powolnego wydechu [7].

Nebulizatory

W literaturze naukowej termin ten służy do określenia urządzenia wytwarzającego i dostarczającego aerozol. Aerozol zostaje wytworzony z ciekłej postaci leku przeznaczonej do procesu inhalacji.[5] Urządzenia zaliczane do tej kategorii nie wymagają koordynowania wdechu pacjenta z uwolnieniem dawki leku i mogą być wykorzystywane do podawania wysokich, indywidualnie dopasowanych do stanu pacjenta dawek preparatów leczniczych w krótkim czasie (np. u pacjentów z zaostrzeniem obturacji dróg oddechowych) [5]. Ponadto wykorzystując urządzenia z tej kategorii, możemy wykonywać tlenoterapie [3].

Inhalatory pneumatyczne

W tym rodzaju inhalatorów sprężone powietrze lub gaz obojętny wykorzystywane są do utworzenia aerozolu substancji leczniczej. Tego typu urządzeń używa się do podawania precyzyjnych dawek leku [6]. Wydajność aerozolu wytworzonego w tych nebulizatorach jest stosunkowo mała i nie jest zalecana do nawilżania dróg oddechowych [8].

Wadą nebulizatorów pneumatycznych jest również obniżenie temperatury wytworzonego aerozolu, co może niekorzystnie wpływać na stan dróg oddechowych. Niektóre z urządzeń nowej generacji są wyposażone w termostat, a do pozostałych można zainstalować dodatkową przystawkę termiczną – pozwala to na uzyskanie odpowiedniej, bezpiecznej temperatury podawanego aerozolu tj. 28-37 stopni Celsjusza.

Parametry, które są niezbędne do uzyskania odpowiedniej efektywności inhalacji z wykorzystaniem tego urządzenia to: ciśnienie gazu nie niższe niż 1-3 atmosfery, objętość początkowa roztworu 2,5-5,0 ml.

Ten typ nebulizatorów polecany jest do podawania : antybiotyków, dornazy alfa, glikokortykosteroidów, leków rozszerzających oskrzela, kromonów czy mukolityków [6, 8, 11].

 

Inhalatory ultradźwiękowe

Aerozol w tym typie inhalatorów wytwarzany jest przez zastosowanie ultradźwięków o częstotliwości 1-2 MHz. Uzyskane w ten sposób cząstki są stosunkowo małe, dzięki czemu lepiej penetrują do oskrzeli i oskrzelików. To sprawia, że inhalacja z wykorzystaniem nebulizatorów ultradźwiękowych jest efektywniejsza od tej wykonywanej z wykorzystaniem inhalatorów pneumatycznych. Im wyższa energia drgań i mniejsza gęstość rozpylanego roztworu, tym powstałe cząstki są mniejsze. Do wykonania nebulizacji ultradźwiękowej potrzebujemy wyłącznie ok. 2,5 ml roztworu leczniczego.

Ten typ urządzeń stosowany jest przede wszystkim do nawilżania dróg oddechowych z wykorzystaniem soli fizjologicznej czy solanek. Można nimi również podawać preparaty mukolityczne. Uważa się, że w tego typu inhalatorach nie powinno się podawać leków sterydowych, antybiotyków oraz dornazy alfa [11].

Prawidłowe korzystanie z nebulizatorów obejmuje:

  • zadbanie o czystość dłoni w trakcie przygotowania do nebulizacji
  • przygotowanie roztworu do nebulizacji wg. wytycznych producenta,
  • szczelne podłączenie poszczególnych elementów zestawu wg. zaleceń zawartych w instrukcji obsługi
  • upewnienie się, że nebulizer będzie znajdował się w pozycji pionowej i zadbanie o to by jego zawartość się nie wylała
  • uruchomienie kompresora i wizualne sprawdzenie rozpylenia
  • wraz z uwolnieniem pierwszych par, należy przystawić maseczkę do twarzy pacjenta (tak by zakryła nos i jamę ustną), następnie wykonywać powolne i głębokie wdechy ustami. Każdy z oddechów powinien trwać 3-5 sekund. Czynność należy powtarzać dopóki w urządzeniu znajduje się odmierzona ilość substancji leczniczej [5].

Niebezpieczeństwo aerozoloterapii

Mimo że inhalacje uchodzą za jeden z najbezpieczniejszych sposobów terapii, istnieją sytuacje, w których należy zachować wzmożoną czujność. Do niebezpieczeństw związanych z zastosowaniem aerozoloterapii zaliczyć możemy wystąpienie paradoksalnego skurczu oskrzeli po podaniu leków antycholinergicznych. Dodatkowo podawanie nebulizacyjnie wysokich dawek B2-agonistów w niektórych wypadkach może powodować wystąpienie arytmii. Wziewne przyjmowanie leków z grupy glikokortykosteroidów (GKS) może prowadzić do wystąpienia lokalnych i ogólnoustrojowych działań niepożądanych.

Stosowanie dużych dawek preparatów zawierających GKS, może skutkować zaburzeniem prawidłowego funkcjonowania osi podwzgórze-przysadka- kora nadnerczy. Należy zachować szczególną ostrożność w przypadku podawania preparatów z tej grupy u dzieci. Przeprowadzone dotychczas badania naukowe nie dostarczyły informacji potwierdzających działanie proosteoporotyczne u pacjentów poddawanych długotrwałej terapii tymi preparatami. Posiadamy natomiast informacje o zwiększonym ryzyku występowania zaćmy i jaskry u tej grupy osób.

Do miejscowych skutków ubocznych stosowania wcześniej wspomnianych preparatów (GKS) zaliczamy grzybice jamy ustnej, kaszel, osłabienie strun głosowych. Aby zapobiec wystąpieniu tych objawów, zaleca się płukanie jamy ustnej wodą po każdorazowym przyjęciu preparatu.

W przypadku pacjentów poddawanych nebulizacjom w szpitalu istnieje ryzyko wystąpienia infekcji krzyżowych, dlatego stosuje się metody dekontaminacji tych urządzeń [5, 7].

Przeciwskazania do nebulizacji:

Najczęściej występującymi przeciwskazaniami do stosowania nebulizacji są: niewydolność oddechowa (niezwiązana z obturacją oskrzeli), ciężkie choroby układu oddechowego, krwotok z dróg oddechowych, ciężka niewydolność mięśnia sercowego.

Warto również pamiętać o tym, że nebulizacja za pomocą aparatu ultradźwiękowego przeciwwskazana jest u dzieci do 1. roku życia [12].

 

Źródła:

[1] Grabicki M, Batura-Gabryel H. Aerosol therapy. Przewodnik Lekarza/Guide for GPs Supplement. 2007:123-127.

[2]Karolewicz B, Pluta J. „Nebulizacja jako metoda podawania leków” Katedra i Zakład Technologii Postaci Leku Akademii Medycznej we Wrocławiu, Farm Pol, 2009, 65(4)

[3] „Inhalatory na choroby dróg oddechowych” [dostęp: 21.02.2019, https://www.doz.pl/czytelnia/a332-Inhalatory_na_choroby_drog_oddechowych]

[4] Oddech życia: “Rodzaje inhalatorów. Czym różnią się pneumatyczne, ultradźwiękowe, MESH oraz proszkowe?”[dostęp: 21.02.2019, https://oddechzycia.pl/technologia/rodzaje-inhalatorow-czym-sie-roznia-pneumatyczne-ultradzwiekowe-mesh-oraz-proszkowe/]

[5] Mp.pl “Inhalator ciśnieniowy dozujacy” [dostęp: 21.02.2019, https://www.mp.pl/pacjent/pochp/lekiileczenie/55418,inhalator-cisnieniowy-dozujacy]

[6]Mp.pl “Inhalator ciśnieniowy” [dostęp: 21.02.2019, https://www.mp.pl/pacjent/astma/leczenie/53989,inhalator-cisnieniowy]

[7] Khilnani G.C, Banga A, “Aerosol Therapy”, Department of Medicine, All India Institute of Medical Sciences, New Delhi, India

[8] “Inhalator – rodzaje. Inhalator ciśnieniowy, proszkowy, pneumatyczny I ultradźwiękowy” [dostęp: 21.02.2019, https://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/apteczka/rodzaje-inhalatorow-cisnieniowy-proszkowy-pneumatyczny-ultradzwiekowy-aa-s4GV-NN76-Pw51.html]

[9]Mp.pl “Inhalatory suchego proszku”, [dostęp : 21.02.2019, https://www.mp.pl/pacjent/pochp/lekiileczenie/55420,inhalatory-suchego-proszku]

[10] Medbryt: “Jaka jest różnica między nebulizatorem a inhalatorem ?” [dostęp : 21.02.2019, https://www.medbryt.com.pl/faq-inhalatory/jaka-jest-roznica-miedzy-nebulizatorem-a-inhalatorem/ ]

[11]Medbryt: “Czym się różnią inhalatory ultradźwiękowe od pneumatycznych” [dostęp : 21.02.2019, https://www.medbryt.com.pl/faq-inhalatory/czym-sie-roznia-inhalatory-ultradzwiekowe-od-pneumatycznych/]

[12]Jerzy Alkiewicz, Anna Bręborowicz „ Wziewne stosowanie leków w chorobach układu oddechowego” w „Choroby wewnętrzne” pod red. Andrzeja Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2005

REKLAMA

Agata Zięba

Po pierwsze studentka Uniwersytetu Medycznego w Lublinie – prawie farmaceutka, podróżnik, kawosz, meloman. Uwielbia przeglądać dostępne źródła w celu wyłuskania interesujących faktów . Efektami prac będzie dzieliła się w publikowanych artykułach, które najlepiej (jak wszystko) czytać z filiżanką kawy.

REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

9 komentarzy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

wazne informacje, nie kazdy robi to prawidlowo
szczególnie Ci, którzy robią to pierwszy raz
a sa i tacy co po wielu latach dopiero sie dowiaduja ze robili wszystko totalnie nie tak
Ja najczęściej obserwuje zdziwienie pacjentów kiedy mówię im ze trzeba filtr wymieniać. Niektórzy nawet nie wiedza ze coś takiego jest w urządzeniu.
Przy zakupie inhalatora w aptece,też brakuje czasu żeby na spokojnie wytłumaczyć jak to działa, a na "sucho" to też niby pacjent rozumie, a jak przychodzi co do czego to się okazuje, że nic nie wie
Z inhalatorem jest instrukcja jak nie chce słuchać ;)
Po jakim czasie od inhalacji można wyjść na dwór?