Wpływ substancji leczniczych na dziecko karmione piersią

shutterstock_390457357.jpg

Większość substancji leczniczych w mniejszym lub większym stopniu przenika do mleka mamy. Ale sam fakt przechodzenia związków do pokarmu nie wskazuje, jak one oddziaływują na zdrowie dziecka karmionego piersią i w związku z tym nie determinuje bezpieczeństwa stosowania leku w czasie laktacji.

Jak leki wpływają na dziecko karmione piersią?

Żródło: shutterstock.com

Jednym z głównych argumentów (a czasem nawet jedynym) przemawiającym za takim postępowaniem jest fakt przenikania substancji leczniczej do mleka mamy. Owszem większość substancji leczniczych w mniejszym lub większym stopniu przenika do mleka mamy. Ale sam fakt przechodzenia związków do pokarmu nie wskazuje, jak one oddziaływują na zdrowie dziecka karmionego piersią i w związku z tym nie determinuje bezpieczeństwa stosowania leku w czasie laktacji.
Bo aby określić czy dana substancja lecznicza może być bezpiecznie stosowana w okresie karmienia piersią należy przeanalizować różne kwestie (Jak określić bezpieczeństwo stosowania leków w czasie laktacji?) w tym należy bezwzględnie określić czy i w jaki sposób substancja lecznicza może wpływać na zdrowie dziecka karmionego piersią. 
Tak jak wspomniano, substancje lecznicze mogą przenikać do mleka mamy. W związku z tym mogą być przyjmowane przez dziecko i mogą wpływać na jego zdrowie i/lub powodować działania niepożądane. 
I tu bardzo istotną kwestia jest wiek, dojrzałość dziecka i jego stan zdrowia, ponieważ zdolność do wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i następnie wydalania substancji leczniczych zależy od dojrzałości organizmu dziecka. W procesach metabolizmu i wydalania uczestniczą wątroba i nerki – czyli te narządy, które w momencie porodu nie są do końca dojrzałe. I w takim przypadku podawanie mamie karmiącej leków może prowadzić do zmniejszonego/zahamowanego metabolizmu substancji leczniczej i akumulacji związku w organizmie dziecka i ich niekorzystnego odziaływania. Dlatego tak istotne jest określanie wieku dziecka karmionego piersią, jego stanu zdrowia i częstotliwości karmień. Zawsze bezpieczniej stosować leki u mamy dziecka starszego karmionego tylko 3-4 razy na dobę niż u mamy noworodka czy wcześniaka.
Również bardzo istotna jest częstotliwość karmień – inaczej należy analizować bezpieczeństwo stosowania leku u noworodka karmionego na żądanie a inaczej u dziecka rocznego karmionego 3 razy na dobę. W przypadku tego drugiego, łatwiej zsynchronizować podawanie leku z przystawianiem dziecka do piersi. 
Analizując bezpieczeństwo stosowania leku w czasie laktacji, oprócz wieku i stanu zdrowia dziecka, należy rozważyć właściwości farmakokinetyczne i farmakodynamiczne substancji leczniczej.
I tu na pierwszy plan wysuwa się kwestia wchłaniania substancji z przewodu pokarmowego dziecka oraz jej biodostępność. Niektóre związki takie jak aminoglikozydy, wankomycyna, cefalosporyny III generacji, morfina czy związki o dużej masie cząsteczkowej (heparyna) mają niską biodostępność po podaniu doustnym, więc nawet, jeżeli znajdą się w mleku mamy to jest mało prawdopodobne, aby wchłaniały się z przewodu pokarmowego dziecka w znacznych ilościach, ilościach, które mogłyby wywoływać działania niepożądane. Ponadto niektóre związki taki jak np. tetracykliny wiążą się z jonami wapnia obecnymi w mleku mamy i w wyniku takiego połącznia ich wchłanianie z przewodu pokarmowego dziecka jest utrudnione a w niektórych przypadkach niemożliwe. Mimo, że niektóre związki nie wchłaniają się z przewodu pokarmowego dziecka i nie występuje ryzyko niekorzystnego oddziaływania ogólnoustrojowego to trzeba pamiętać, że mogą się wtedy pojawiać działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego dziecka – np. ból brzucha, nudności, luźne stolce, biegunka czy wymioty.
Substancja lecznicza przyjęta wraz z mlekiem mamy może wchłonąć się z przewodu pokarmowego dziecka do jego krążenia. I tu bardzo ważnym parametrem, który należy brać pod uwagę analizując bezpieczeństwo stosowania leku w czasie laktacji jest stopień wiązania się z białkami osocza. Im wyższy stopień wiązania tym mniejsze prawdopodobieństwo przechodzenia substancji leczniczej do tkanek i narządów dziecka, tym mniej nasilone działanie farmakologiczne i mniej nasilone ewentualne działania niepożądane. 
Przyjmuje się, że większość substancji leczniczych, przenikających do mleka i spożywanych przez dziecko dostaje się do organizmu dziecka w ilości ok 3% dawki terapeutycznej dziecka w przeliczeniu na kg masy ciała. W związku z tym efekt toksyczny – jest mało prawdopodobny. Niemniej jednak należy pamiętać o tym, że substancja lecznicza może wywoływać działania niepożądane i uboczne.
W większości mogą to być:

  • objawy ze strony przewodu pokarmowego dziecka: luźne stolce, biegunka, wymioty –towarzyszące antybiotykoterapii – objawy te mają zazwyczaj charakter łagodny i przemijają w momencie zakończenia farmakoterapii
  • uspokojenie przy lekach przeciwbólowych, uspokajających, antydepresyjnych, przeciwpadaczkowych
  • niepokój, drażliwość, nadpobudliwość przy lekach przeciwhistaminowych

Niektóre leki mogą powodować bardziej poważne działania niepożądane np:

  • klemastyna może powodować u dziecka karmionego piersią: senność, drażliwość, niepokój, niechęć/odmowę jedzenia, drętwienie szyi, drgawki,
  • kodeina – bezdech
  • cyklofosfamid – leukopenia, uszkodzenie szpiku kostnego
  • doksepina – uspokojenie, zatrzymanie oddechu, zaburzenia ssania, hipotonia mięśni
  • etosuksymid – zaburzenia ssania, uspokojenie
  • amiodaron – niedoczynność tarczycy

W niektórych przypadkach samo działanie farmakologiczne i farmakokinetyczne substancji leczniczej pozwala na zaliczenie danej substancji leczniczej do leków przeciwskazanych w okresie karmienia piersią. Takimi przykładami są:

  • leki przeciwnowotworowe: cisplatyna, cyklofosfamid, tamoxifen, winblastyna, winkrystyna
  • leki przeciwwirusowe (stosowane w przypadku zakażenia wirusem HIV) abakawir, efawirenz, indinawir, lopinawir
  • przeciwłuszczycowa – acytretyna
  • przeciwarytmiczny – amiodaron
  • przeciwtrądzikowa – izotretynoina
  • antydepresyjna – doxepina

Niestety w wielu przypadkach dane dotyczące wpływu stosowanego przez mamę leku na zdrowie dziecka karmionego piersią są bardzo ograniczone. Dlatego też zawsze należy zachować dużą ostrożność i bardzo dokładnie i szczegółowo analizować wpływ substancji leczniczej na zdrowie dziecka karmionego piersią.

Więcej artykułów znajdziesz:

Jak określić bezpieczeństwo stosowania leków w czasie laktacji?

Wpływ substancji leczniczych na proces laktacji

 

Bibliografia: 

  1. Medications and Mothers’ Milk, T.W. Hale, H.E. Rowe, Springer Co. 2016
  2. Drugs During Pregnancy and Lactation – Treatment Options and Risk Assessment, Richard K. Miller, Paul 
W. J. Peters, Christof Schaefer, Academic Press Inc, 2014 

  3. Drugs in Pregnancy and Lactation, Gerald G Briggs, Lippincott Williams and Wilkins, 2014 
  4. Leki w ciąży i laktacji, Frieske K., Morike K., Neumann G., Windorfer A., MedPharm Polska, 2014 

  5. Karmienie piersią w teorii i praktyce. Nehring-Gugulska M., Żukowska-Rubik M., Pietkiewicz A., Medycyna 
Praktyczna, Kraków 2012 


Artykuł powstał dzięki:

Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email

Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o