REKLAMA

Witaminy z grupy B – ich rola i właściwości

Witaminy (w tym te z grupy B) to substancje egzogenne, których organizm nie jest w stanie sam przyswoić. Dodatkowo biorąc pod uwagę, że ta grupa związków łatwo rozpuszcza się w wodzie i jest wydalana z moczem, a co za tym idzie, organizm nie wykazuje zdolności do ich magazynowania (z wyjątkiem B12), bardzo ważne jest ich regularne spożywanie.

(fot. shutterstock)

Tiamina (witamina B1)

Jej niedobór przyczynia się do powstania choroby ber-beri, co zauważył holenderski lekarz Eijkman, a polski biochemik Kazimierz Funk postanowił wyizolować ten związek, przez co po raz pierwszy pojawiło się słowo „witamina” – amina niezbędna do życia.

REKLAMA
REKLAMA

Tiamina bierze udział w przemianie węglowodanów (cykl Krebsa), co prowadzi do powstania NADPH i związków niezbędnych do syntezy nukleotydów. Tiamina jest też składnikiem wielu enzymów. Jej niedobory powodują nagromadzenie się w organizmie kwasu pirogronowego i kwasu mlekowego, co negatywnie wpływa na układ nerwowy oraz powoduje demineralizację i zakwaszenie organizmu. Niedobór tiaminy objawia się w początkowym stadium brakiem apetytu, zmęczeniem, nieprawidłową pracą serca i bólami kończyn dolnych. Posiada właściwości antyoksydacyjne, ma znaczny wpływ na płodność oraz odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego.

Źródłem dużej ilości tiaminy są produkty pochodzenia zwierzęcego, tj. polędwica wołowa, boczek i karkówka wieprzowa, ale też niektóre produkty pochodzenia roślinnego, m.in. fasola biała, mąka z całego ziarna, otręby pszenne i soja.

Istnieje ścisły związek pomiędzy zapotrzebowaniem na tę witaminę a ilością dostarczanej energii. Dla osoby dorosłej zalecaną normą witaminy B1 jest 1,4-2,4 mg (kobiety) oraz 2,2-2,8 mg (mężczyźni).

Ryboflawina (B2)

Fosforanowa postać ryboflawiny (FMN, FAD) bierze udział w procesach utleniania i redukcji, zachodzących w organizmie za sprawą enzymów flawinowych. W przypadku niedoboru witaminy stężenie tych enzymów zmniejsza się, co prowadzi do wielu zaburzeń w procesach metabolicznych.

Ryboflawina odgrywa istotną rolę w syntezie erytrocytów, a jej niedobór może wpływać niekorzystnie na metabolizm żelaza, szczególnie na powstawanie hemu w krwinkach czerwonych, powodując niedokrwistość normocytową. Jest niezbędna w prawidłowym funkcjonowaniu narządu wzroku – utrzymuje przejrzystość tkanki oka oraz zapobiega zaćmie. Jej niedobór prowadzi często do charakterystycznych objawów skórnych – najczęściej zapalenia kącików ust (tzw. zajady), pękania i złuszczenia warg. Może objawiać się także zmianami na języku, na twarzy, ze strony narządu wzroku (pieczenie i uczucie piasku pod powiekami, światłowstręt) czy układu nerwowego (drętwienia nóg, pieczenia stóp).

Najwięcej ryboflawiny dostarczają mleko i jego przetwory, mięso, wędliny i ryby oraz produkty zbożowe.

Podobnie jak w przypadku tiaminy zapotrzebowanie na witaminę B2 związane jest głównie ze spożyciem energii. Dla osoby dorosłej zalecaną normą witaminy B2 jest 1,6-2,6 mg (kobiety) oraz 2,2-2,8 mg (mężczyźni).

Niacyna (witamina B3, PP)

Jej niedobór (np. przy diecie kukurydzianej) prowadzi do pelagry, powodując stany zapalne skóry, biegunkę oraz objawy depresji.

Niacyna warunkuje działanie wielu koenzymów, które są niezbędne w procesach glikolizy i oddychania tkankowego. Uczestniczą również w przemianach białek, tłuszczów i węglowodanów, a także w syntezie hormonów płciowych, kortyzolu, insuliny i tyroksyny. Witamina B3 odpowiedzialna jest za prawidłowe funkcjonowanie mózgu (wykorzystywana w leczeniu schizofrenii), obwodowego układu nerwowego oraz wywiera pozytywny wpływ na układ krwiotwórczy. Dodatkowo zmniejsza stężenia cholesterolu oraz pośrednio przyczynia się zmniejszenie stężenia glukozy we krwi (synteza insuliny).

Głównym źródłem niacyny są drożdże, orzeszki ziemne i włoskie, papryka czerwona, cielęcina, wołowina, ryby (pstrąg, śledzie, halibut), a także ziarniaki zbóż i ziemniaki.

Bezpieczna dobowa dawka dla dorosłych to 35 mg, dla dzieci 10-20 mg, a dla młodzieży 30 mg.

Biotyna (witamina B7, H)

Witamina B7 jest składnikiem ważnych enzymów biotynowych (m.in. kraboksylaza pirogronianowa, acetylo-CoA). Uczestnicząc w przemianach białek, tłuszczów i węglowodanów wpływa na wzrost komórek, ekspresję genów, homeostazę glukozy oraz syntezę DNA.

Niedobór biotyny może powstać na skutek spożywania dużej ilości niedogotowanych, surowych jaj, w których zawarta jest awidyna tworząca z biotyną trwały kompleks, uniemożliwiając tym samym jej poprawne wchłanianie. Objawami niedoboru są: znużenie, senność, depresja, stany lękowe, halucynacje, bóle mięśni, a także łagodne postaci rumienia związane z łuszczeniem nabłonka. Biotyna stała się bardzo popularna w preparatach na zdrowe włosy, skórę i paznokcie. Przegląd 18 przypadków [4] suplementacji biotyną rzeczywiście spowodował poprawę u badanych, jednak były to osoby ze stwierdzonym niedoborem witaminy. Brakuje jednak wystarczającej ilości dowodów potwierdzających skuteczność suplementacji biotyną u osób zdrowych (bez stwierdzonego niedoboru).

Co ciekawe, biotyna jest witaminą syntetyzowaną przez florę bakteryjną jelit, dlatego rzadko obserwuje się jej awitaminozę. Biotyna jest dodatkowo łatwo dostępna niemal we wszystkich produktach spożywczych, tj. mleko, ugotowane żółtko, banany, wątroba, groch, kalafior, drożdże piwne czy soja.

Na podstawie dotychczasowych badań można stwierdzić, że zapotrzebowanie na biotynę u dorosłego zdrowego człowieka waha się w granicach 150-300 µg/dobę.

Kwas foliowy (witamina B9)

Kwas foliowy bierze udział w syntezie zasad purynowych i pirymidynowych, metioniny, histydyny, choliny. Z udziałem kobalaminy (wit. B12) kwas foliowy przekształcany jest do kwasu tetrahydrofoliowego, który bierze udział w wytwarzaniu krwinek czerwonych w szpiku kostnym. Niedobór tej witaminy jest najczęściej spotykany ze wszystkich awitaminoz, w szczególności u kobiet w ciąży (3-5% kobiet w ciąży, zamieszkujących uprzemysłowione kraje, cierpi na anemię megaloblastyczną), u alkoholików i osób starszych (powodując niedokrwistość i dystrofię umysłową). Niedobór kwasu foliowego prowadzi często też do zmian neurologicznych, m.in. objawów depresji czy nawet atrofii mózgowej.

Suplementacja kwasem foliowym jest szczególnie ważna u kobiet w ciąży, u których obserwowany jest niedobór tej witaminy, a jest ona niezbędna w prawidłowym rozwoju płodu.

Mimo iż zawartość kwasu foliowego w niektórych produktach (m.in. jaja kurze, wątróbka wieprzowa, groch, fasola, kapusta biała, pomidory) jest duża, to jednak jego przyswajalność jest zdecydowanie mniejsza. Zalecana jest podaż kwasu foliowego w granicach 220 – 400 µg/dobę (kobiety), 400-800 µg/dobę (kobiety w ciąży oraz karmiące), 260 – 400 µg/dobę (mężczyźni). Maksymalna dobowa dawka kwasu foliowego dla dorosłych to 1 mg. Warto pamiętać, że przy suplementacji kwasu foliowego warto również zadbać o odpowiednią podaż kobalaminy.

Kobalamina (witamina B12)

Katalizuje szereg przemian biochemicznych (jako kofaktor bierze udział w wielu procesach neurologicznych, produkcji erytrocytów, syntezie DNA wspólnie z kwasem foliowym oraz reakcjach enzymatycznych).

Niedobory witaminy B12 najczęściej obserwuje się u wegetarian, osób starszych, kobiet ciężarnych oraz wśród ludności krajów rozwijających się. Brak odpowiedniej podaży witaminy przyczynia się do powstawania niekorzystnych zmian w obrębie organizmu, tj. niedokrwistość megaloblastyczna oraz objawy neurologiczne, które charakteryzują się zaburzeniami czucia, zaburzeniami funkcji poznawczych, neuropatiami obwodowymi, zmniejszeniem siły mięśniowej.

Warto zaznaczyć, że na obniżone stężenie kobalaminy w osoczu może mieć wpływ stosowanie doustnej antykoncepcji, niedobór kwasu foliowego, występowanie szpiczaka mnogiego oraz ciąża.  Dodatkowo długotrwałe zażywanie metforminy skutkuje niedoborem witaminy B12, zauważalnym z reguły po 10-12 latach terapii. [5] Na podstawie dotychczasowych badań można stwierdzić, że zapotrzebowanie na kobalaminę u dorosłego zdrowego człowieka waha się w granicach 2-4 µg.

Bibliografia

  1. http://www.czytelniamedyczna.pl/2659,witaminy-z-grupy-b-naturalne-rlda-rola-w-organizmie-skutki-awitaminozy.html
  2. Gertig Henryk, Przysławski Juliusz, Zakres nauki o żywności i żywieniu, wyd. I, Warszawa, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007, ISBN 978-83-200-3603-9.
  3. http://www.czytelniamedyczna.pl/585,normy-zywienia-dotyczace-witamin.html
  4. Patel D.P., Swink S.M., Castelo-Soccio L. A Review of the Use of Biotin for Hair Loss. Skin Appendage Disorders. 2017. 3(3), 166–169.
  5. Mocarska J., Koczorowski T. Hem i kobalamina w świecie medycyny i farmacji. Farmacja Współczesna. 8, 44-51.
REKLAMA

Karina Kordalewska

Studentka na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Odkrywa farmację w różnych zakątkach świata by zdefiniować swoją własną, zawodową drogę. Planuje sprawdzić się również w innych dziedzinach, skupiając się głównie wokół tematyki rejestracji leków i farmacji klinicznej. W wolnym czasie stara się spełniać kolejne podróżnicze marzenia, uwielbia aktywnie spędzać czas zdobywając szczyty podczas górskich trekkingów czy relaksować się na kolejnych sesjach jogi.

REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]