Ulotka dla pacjenta – statyny

Statyny to leki, które niewątpliwie zrewolucjonizowały leczenie schorzeń układu sercowo-naczyniowego. Są obecnie najskuteczniejszymi  dostępnymi substancjami leczniczymi, obniżającymi poziom tzw. złego cholesterolu, czyli frakcji LDL, która odgrywa kluczową rolę w patomechanizmie miażdżycy (arteriosklerozy).

(fot. shutterstock)

Statyny stanowią standard leczenia zaburzeń gospodarki lipidowej. Poza hamowaniem wątrobowej biosyntezy cholesterolu wykazują także szereg innych korzystnych działań (jak np. działanie antyoksydacyjne), co przekłada się na istotne zmniejszenie śmiertelności pacjentów z powodu incydentów sercowo – naczyniowych (zawał serca, udar mózgu). Statyny opóźniają rozwój miażdżycy, a nawet przyczyniają się do  redukcji już istniejącej blaszki miażdżycowej. Do statyn o największym znaczeniu w praktyce klinicznej należą: simwastatyna, rosuwastatyna, atorwastatyna.

 

Działanie farmakologiczne

Podstawowym mechanizmiem działania statyn jest  kompetycyjne i odwracalne hamowanie enzymu uczestniczącego w biosyntezie cholesterolu  w wątrobie – reduktazy HMG-CoA (3-hydroksy-3-metyloglutaryloko-enzymu A).

Efektem tego działania jest zmniejszenie stężenia cholesterolu frakcji LDL o 30–60%  w stosunku do poziomu wyjściowego, zmniejszenie stężenia triglicerydów o 20–45% i zwiększenie cholesterolu frakcji HDL o 5–15%.

Warto pamiętać, że wyniki licznych badań wskazują na wielokierunkowe (plejotropowe) działanie statyn na układ krążenia. Poza hamowaniem biosyntezy cholesterolu leki te działają ochronnie na śródbłonek naczyniowy (m.in. poprzez zwiększenie uwalniania NO, który działa rozszerzająco na naczynia krwionośne). Wykazują właściwości antyoksydacyjne, przeciwzapalne, a nawet przeciwzakrzepowe. Ponadto, statyny stabilizują blaszkę miażdżycową, zapobiegając jej wykrzepianiu.

(fot, shutterstock)

 

Wskazania do stosowania statyn

  • Leczenie w hipercholesterolemii jako uzupełnienie diety w przypadku gdy zmiana trybu życia (odpowiednia dieta, wysiłek fizyczny) nie przynoszą oczekiwanych rezultatów
  • Hipercholesterolemia rodzinna
  • Zapobieganie incydentom sercowo-naczyniowym u pacjentów z wysokiego ryzyka (pacjenci otyli, z cukrzycą, z nadciśnieniem tętniczym, pacjenci po przebytym zawale serca)

 

Działania niepożądane

  • Miopatie

Najważniejszym działaniem niepożądanym statyn są miopatie, które objawiają się bólami mięśni, osłabieniem siły mięśniowej oraz podwyższeniem poziomu kinazy kreatynowej (CK) w surowicy krwi. Działanie uszkadzające mięśnie zależy od stosowanych dawek statyn. Ponadto, najbardziej predysponowane do wystąpienia miopatii są osoby w wieku podeszłym, płeć żeńska,  osoby z zaburzeniami czynności nerek, niedoczynnością tarczycy bądź osoby stosujące leki mogące zwiększać stężenie statyn w surowicy krwi.

Najcięższym powikłaniem miopatii jest rabdomioliza, czyli zespół objawów wynikających z rozpadu mięśni poprzecznie prążkowanych. Może ona prowadzić do ciężkiej niewydolności nerek, a nawet śmierci. Częstość jej występowania u pacjentów stosujących statyny jest na szczęście niewielka. Zawsze jednak, pacjenci którzy odczuwają bóle mięśni, ich osłabienie, powinni skonsultować się z lekarzem.

  • Działanie hepatotoksyczne

Przewlekłe stosowane statyn może powodować wzrost stężenia aminotransferaz wątrobowych w surowicy krwi, zazwyczaj w czasie pierwszych 3 miesięcy terapii. Efekt ten zależy od dawki i występuje z częstością 0,5–2%. Zazwyczaj w przypadku  odstawienia statyn,  poziom aminotransferaz powraca do normy.

  • Zwiększenie zapadalności na cukrzycę

W niektórych badaniach klinicznych wykazano, że u pacjentów leczonych statynami występuje zwiększone ryzyko zaburzeń tolerancji glukozy i rozwoju cukrzycy typu 2. Korzyści związane ze stosowaniem statyn są jednak znacznie większe w porównaniu do bardzo małego ryzyka rozwoju cukrzycy.

  • Inne działania niepożądane

W praktyce jednymi z najczęściej obserwowanych działań niepożądanych statyn są jednak zaburzenia żołądkowo-jelitowe, objawiające się nudnościami, bólami brzucha, wzdęciami czy biegunką. Ponadto, w przypadku długotrwałego stosowania niektórych statyn mogą wystąpić objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego jak zaburzenia nastroju, depresja, zaburzenia snu (koszmary, bezsenność).  Odnotowywano również reakcje alergiczne (świąd, wysypki skórne).

 

Interakcje

Do najważniejszych interakcji statyn należą te z inhibitorami izoenzymu CYP 3A4. Do statyn o największym ryzyku ich wystąpienia należą simwastatyna i atorwastatyna, ze względu na to, iż są metabolizowane w wątrobie ze znaczącym udziałem tego  izoenzymu. Należy unikać  jednoczesnego stosowania tych leków z inhibitorami CYP3A4, do których należą: cyklosporyna, klarytromycyna, ketokonazol, worykonazol, inhibitory HIV-proteazy, werapamil.

Zawsze należy pamiętać, że podczas terapii tymi statynami niewskazane jest spożywanie  soku grejpfrutowego, który również jest inhibitorem CYP 3A4. Już nawet szklanka soku może prowadzić do wzrostu ich stężenia we krwi oraz zwiększenia ryzyka działań niepożądanych. Statyną obarczoną najmniejszym ryzykiem wystąpienia interakcji jest rosuwastatyna, która tylko w niewielkim stopniu ulega metabolizmowi z udziałem izoenzymów CYP 450.

Ponadto, statyny są substratami dla niektórych białek transportujących, w tym dla wątrobowego transportera wychwytującego OATP1B1 oraz dla białka nośnikowego BCRP; dlatego równoległe ich stosowanie z inhibitorami tych białek, zwiększa ryzyko miopatii (np. z cyklosporyną).

Ryzyko miopatii może również wzrastać przy równoczesnym stosowaniu statyn z  innymi lekami, które są stosowane w leczeniu zaburzeń gospodarki lipidowej, takich jak fibraty lub ezetymib.

Przeciwwskazania

  • Ciąża i okres karmienia piersią

Wyniki badań eksperymentalnych na zwierzętach dowiodły działania teratogennego niektórych statyn, dlatego ich stosowanie jest bezwzględnie przeciwwskazane u kobiet w ciąży, planujących ciąże, kobiet karmiących piersią.

  • Ciężka niewydolność wątroby
  • Nie stosować w przypadku występowania ostrych, ciężkich objawów mogących wskazywać na miopatię lub usposabiających do wystąpienia wtórnej niewydolności nerek na skutek rabdomiolizy
  • Pacjenci jednocześnie leczeni cyklosporyną
  • Jednoczesne podawanie silnych inhibitorów CYP 3A4

 

Sposób podawania

Należy pamiętać, że simwastatyna, która charakteryzuje się krótkim okresem półtrwania, powinna być zażywana przez pacjentów wieczorem (ze względu na to, iż maksymalna dobowa synteza cholesterolu zachodzi właśnie w nocy). Z kolei, rosuwastatyna i atorwastatyna, których okres półtrwania jest znacznie dłuższy (ok. 20 h), mogą być podawane niezależnie od pory dnia.

 

 

Piśmiennictwo

  1. Bogdański P., Musialik- Pupek D. Statyny — standard terapii XXI wieku.Jak wybrać optymalną dawkę? Forum Zaburzen Metabolicznych 2010, vol. 1, no 3, 131–140.
  2. Gąsior M. i wsp. Plejotropowe działanie statyn. Choroby Serca i Naczyń 2008, tom 5, nr 3, 141–145.
  3. Filipiak K.J. Atorwastatyna i rosuwastatyna— co nowego dla pacjentów w wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego dotyczących dyslipidemii w 2016 roku? Kardiologia Polska 2017; 75, supl. I: 1–12.OI.
  4. Główczyńska R. i wsp. Działania niepożądane statyn. Choroby Serca i Naczyń 2007, tom 4, nr 1, 18–34.
  5. Rosuwastatyna; Medcyna Praktyczna, https://bazalekow.mp.pl/leki/doctor_subst.html?id=4700
  6. Atorwastatyna; Medycyna Praktyczna, https://bazalekow.mp.pl/leki/doctor_subst.html?id=105
Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Email this to someone
email

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

5 komentarzy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Znowu krótka powtórka- lubię takie.
czlowiekowi wydaje sie ze juz wszystko w tym temacie wie ale powtorka zawsze sie przydaje
Sporo działań niepożądanych, nawet nie przypuszczałam ze jest ich aż tyle.
Statyny to okropna grupa leków. Nie wiadomo czy bardziej pomagają czy szkodzą...