Aptekarz.pl > Ulotka dla pacjenta > Ulotka dla pacjenta – beta-blokery

Ulotka dla pacjenta – beta-blokery

16-04-2019 12:01:48

Beta-adrenolityki (beta-blokery)  to jedna z najczęściej stosowanych grup leków wśród pacjentów kardiologicznych. Na co dzień w aptece spotyka się wiele osób z problemami sercowo-naczyniowymi, które na stałe przyjmują leki z tej grupy. Beta-blokery nie tylko poprawiają jakość życia chorego i zmniejszają liczbę hospitalizacji, ale także skutecznie zmniejszają śmiertelność.

beta-blokery mogą przyczyniać się do nasilenia zaburzeń ze strony układu bodźco-przewodzącego serca (fot. Shutterstock).

Beta-blokery dostępne w Polsce to: acebutolol, atenolol, betaksolol, bisoprolol, celiprolol, esmolol, karteolol, metoprolol, nebiwolol, propranolol, sotalol i tymolol.

Czytaj również: Ulotka dla pacjenta – SSRI

Beta-blokery: działanie farmakologiczne

Mechanizm działania leków z grupy beta-blokerów opiera się na kompetycyjnym hamowaniu receptorów beta-adrenergicznych. W konsekwencji blokady receptorów β1 znoszone jest dodatnie działanie inotropowe i chronotropowe katecholamin na serce. Skutkuje to zwolnieniem akcji serca, zmniejszeniem jego kurczliwości i zapotrzebowania na tlen. Natomiast blokada receptorów β2 znosi zwiotczające działanie na mięśnie gładkie. Dodatkowo, leki z grupy beta-blokerów, poprzez blokadę receptorów β hamują efekty metaboliczne katecholamin. Warto dodać, że w większości wskazań terapeutycznych pożądana jest blokada receptorów β1.

Beta-blokery: wskazania do stosowania

Leki grupy beta-blokerów głównie stosowane są przez pacjentów z chorobami układu krążenia. Wskazaniami do zastosowania leków tej grupy są:

  • nadciśnienie tętnicze
  • zaburzenia rytmu serca
  • niewydolność mięśnia sercowego
  • dławica piersiowa
  • jaskra
  • guz chromochłonny
  • nadczynność tarczycy
  • migrena
  • lęk sytuacyjny i uogólniony (szczególnie propranolol)
  • nadaktywność układu współczulnego (w przypadku niektórych nerwic, leczenia uzależnionych od alkoholu)

Beta-blokery: przeciwwskazania

Leki z grupy ß-blokerów nie mogą być stosowane u pacjentów, u których występuje:

  • angina (dusznica) Prinzmetala
  • zaburzenia krążenia obwodowego
  • blokada przewodnictwa przedsionkowo-komorowego
  • bradykardia
  • astma
  • przewlekła obturacyjna choroba płuc (przeciwwskazanie względne)
  • zaburzenia metaboliczne

Beta-blokery: działania niepożądane

Działania niepożądane przy stosowaniu leków z grupy beta-blokerów możemy podzielić na niespecyficzne i specyficzne, będące rezultatem blokady receptorów β. Do tych pierwszych możemy zaliczyć nieprawidłowości ze strony układu pokarmowego, takie jak: nudności, wymioty czy biegunki. Swoiste działania niepożądane spowodowane blokadą receptorów β w dużej mierze dotyczą układu krwionośnego. Leki β-adrenolityczne, poprzez nadmierne zmniejszenie czynności serca i jego kurczliwości mogą skutkować hipotonią.

Czytaj także: Chronofarmakologia w lecznictwie szpitalnym

W przypadku obecności nieselektywnych leków tej grupy nasilany jest skurcz oskrzeli poprzez blokowanie receptorów β2-adrenergicznych. Innym działaniem niepożądanym jest zaburzenie gospodarki lipidowej organizmu, co prowadzi do wzrostu stężenia triglicerydów w osoczu i zmniejszenia frakcji HDL lipoprotein. Może również wstąpić podwyższenie progu pobudliwości u pacjentów posiadających rozrusznik serca. Jednym z najpoważniejszych działań niepożądanych jest  wydłużanie hipoglikemicznej odpowiedzi na insulinę oraz maskowanie objawów hipoglikemii.

Sprawdź także: Ulotka dla pacjenta – benzodiazepiny

Interakcje

Do interakcji leków beta-adrenolitycznych zaliczamy nasilone działanie hipoglikemiczne insuliny i doustnych leków przeciwcukrzycowych. Może to skutkować przedłużającym się stanem hipoglikemii. W przypadku równoczesnego stosowania z innymi lekami obniżającymi ciśnienie możliwe jest zwiększenie siły działania hipotensyjnego. Przy stosowaniu przez pacjentów glikozydów nasercowych, potęgują rzadkoskurcz mięśnia sercowego. Β-blokery mogą przyczyniać się do nasilenia zaburzeń ze strony układu bodźco-przewodzącego serca, wywołanych przez leki chinidynopodobne i antagonistów kanałów wapniowych.

Leki z grupy β-adrenolityków mogą wchodzić także w interakcję z pokarmem. Posiłki bogate w tłuszcz mogą powodować większe wchłanianie leku, czyli nasilać jego działanie. Zwiększone działanie hipotensyjne może także wystąpić na skutek łączenia leków z tej grupy z alkoholem. Leki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych mogą zmniejszać działanie hipotensyjne B-blokerów.

Zobacz też: Ulotka dla pacjenta – statyny (informacje o lekach z tej grupy)

Bibliografia:

  1. Mutschler Farmakologia i toksykologia. Podręcznik – E. Mutschler, G. Gesslinger, H.K. Kroemer, P. Ruth, M. Schäfer-Korting, wyd. II polskie poprawione i uzupełnione, red. W. Buczko.
  2. Farmakodynamika. Podręcznik dla studentów farmacji, red. Waldemar Janiec, wyd. PZWL, 2014.
  3. http://www.pharmindex.pl.

Wynalazca plastrów nikotynowych: Całe życie zastanawiałem się, dlaczego ludzie palą!

[Artykuł sponsorowany]

Murray Jarvik urodził się 1 czerwca 1923 r. w Nowym Jorku. Ukończył m.in. Uniwersytet Kalifornijski w San Francisco. Przez całe życie cierpiał na problemy z sercem. Jego kłopoty zdrowotne rozpoczęły się od ciężkiego przypadku gorączki reumatycznej, gdy miał 12 lat. Później w wieku 28 lat zachorował na polio, a w 1992 r. zdiagnozowano u niego raka płuc. Nowotwór udało się wyleczyć.1,2

W całej tej historii warto wspomnieć, że naukowiec nigdy nie palił papierosów. W trakcie licznych pobytów w szpitalach obserwował jednak pacjentów, którzy zmagali się z nałogiem i objawami odstawienia papierosów. To wtedy w jego głowie zrodził się pomysł na inny, bezpieczniejszy sposób dostarczania nikotyny do organizmu, który zniweluje chęć sięgania po papierosa u osób, które powinny natychmiast wyjść z nałogu.1,2 Motywacji do działania dostarczała mu również żona, nałogowa palaczka.1

Nikotyna w terapii leczenia uzależnienia

Murray Jarvik rozpoczął badania nad wchłanianiem nikotyny przez skórę i jej wpływem na organizm ludzki od obserwowania rolników zajmujących się zbieraniem tytoniu. Nie mógł jednak uzyskać zgody na prowadzenie badań na pacjentach. W końcu wraz ze swoim kolegą z Uniwersytetu Kalifornijskiego, Jedem Rosem, zaczęli prowizoryczne plastry testować na sobie. Po latach, w jednym z wywiadów Javik wspominał: „Nałożyliśmy tytoń na skórę i czekaliśmy, co się stanie. Nasze tętno wzrosło, zaczęła skakać adrenalina, to wszystko przytrafia się palaczom”. 4

Badania Jarvika i Rose doprowadziły do wynalezienia plastra nikotynowego na początku lat 90. Sześć lat później Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła ich sprzedaż jako leku bez recepty. Murray Jarvik dożył później starości. Zmarł 8 maja 2008 roku w wieku 84 lat.2

Plaster nikotynowy dzisiaj

Plaster nikotynowy dziś jest szeroko stosowany jako podstawowy element Nikotynowej Terapii Zastępczej. Dostarcza on nikotynę bezpośrednio przez skórę do organizmu, aby złagodzić potrzebę zapalenia papierosa i stopniowo rzucić palenie. Działa do 16 godzin i – w przeciwieństwie do papierosów czy e-papierosów – nie zawiera tysięcy substancji kancerogennych.5

Co warto zapamiętać na temat Nikotynowej Terapii Zastępczej?

• Nikotynowa Terapia Zastępcza to najlepiej przebadana farmakologiczna forma wsparcia rzucania palenia: ponad 150 badań klinicznych 6, w trakcie których przebadano około 65 tysięcy pacjentów 7, badania dostępne w Cochrane Library.

• NTZ to jedyna, dostępna bez recepty, terapia rekomendowana przez WHO (Essential Medicines List). Na liście znajdują się zarówno plastry, gumy, tabletki, jak i spray.3

• NTZ zwiększa szansę na rzucanie palenia o 50% do 60%.8

• Jednoczesne stosowanie plastra nikotynowego i innego rodzaju NTZ (szybko działającego, np. guma do żucia, tabletka do ssania, spray) zwiększa o 15% do 36% prawdopodobieństwo, że dana osoba rzuci palenie, niż gdyby użyła tylko jednego rodzaju produktu NTZ.7

• NTZ może być używana w grupach pacjentów ze szczególnymi potrzebami (kobiety w ciąży i karmiące piersią pod nadzorem lekarza10, pacjenci z chorobami serca i po przebytym zawale11, pacjenci z chorobami układu oddechowego, w tym POChP12, pacjenci z innymi uzależnieniami np. od alkoholu13.

Dowiedz się więcej na temat produktów Nikotynowej Terapii Zastępczej.

Literatura

  1. Weber, Bruce (2008-05-13). „Murray Jarvik, 84, Whose Research Helped Lead to Nicotine Patch, Dies”New York Times. Retrieved 2008-05-26.
  2. Wikipedia. Dostep 21.05.2024 r. https://en.wikipedia.org/wiki/Murray_Jarvik
  3. WHO model list of essential medicines – 22nd list, 2021, 30 September 2021, WHO/MHP/HPS/EML/2021.02, dostęp https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2021.02, 21.05.2024 r.
  4. Obituary: Murray E. Jarvik, 84, UCLA pharmacologist, nicotine patch inventor, dostęp: https://www.uclahealth.org/news/release/obituary-murray-e-jarvik-84-ucla-pharmacologist-nicotine-patch-inventor
  5. Edyta Budzyńska, Stefanie Sielemann, Jarosław Puton, Alexander L.R.M. Surminski, Analysis of e-liquids for electronic cigarettes using GC-IMS/MS with headspace sampling, Talanta, Volume 209, 2020, 120594, ISSN 0039-9140, https://doi.org/10.1016/j.talanta.2019.120594.
  6. SteadL.F., PereraR., BullenC. et al. Nicotinereplacementtherapyfor smoking cessation// CochraneDatabase Syst. Rev. 2012. Issue11.
  7. Hartmann‐BoyceJ, ChepkinSC, YeW, BullenC, Lancaster T. Nicotinereplacementtherapyversus controlfor smoking cessation. CochraneDatabase of SystematicReviews2018, Issue5.
  8. W porównaniu do pacjentów otrzymujących placebo lub bez leczenia za Hartmann‐Boyce J, Chepkin SC, Ye W, Bullen C, Lancaster T. Nicotine replacement therapy versus control for smoking cessation. Cochrane Database of Systematic Reviews 2018, Issue 5. Art. No.: CD000146. DOI: 10.1002/14651858.CD000146.pub5.
  9. Lindson N, et al. Different doses, durations and modes of delivery of nicotine replacement therapy for smoking cessation. Cochrane Database Syst Rev. 2019 Apr 18;4(4):CD013308.
  10. Bała,Cedzyńska i in. Wytyczne leczenia uzależnienia od nikotyny. Rekomendacje, 2022. https://nil.org.pl/uploaded_files/art_1653901298_wytyczne-zun.pdf
  11. McRobbie H, Hajek P. Nicotine replacement therapy in patients with cardiovascular disease: guidelines for health professionals. Addiction. 2001 Nov;96(11):1547-51.
  12. Ellerbeck EF, Nollen N, Hutcheson TD, Phadnis M, Fitzgerald SA, Vacek J, Sharpe MR, Salzman GA, Richter KP. Effect of Long-term Nicotine Replacement Therapy vs Standard Smoking Cessation for Smokers With Chronic Lung Disease: A Randomized Clinical Trial. JAMA Netw Open. 2018 Sep 7;1(5):e181843. 
  13. Pharmacological Options for Smoking Cessation in Heavy-Drinking Smokers – PubMed (nih.gov).