REKLAMA

Substancje pomocnicze i alergeny występujące w lekach

Substancje pomocnicze wchodzące w skład postaci leku mają na celu przede wszystkim zapewnić trwałość, stabilność i biodostępność substancji leczniczej.

(fot. shutterstock)

Substancje te, charakteryzują odpowiednie właściwości fizyczne w zależności od pełnionej przez nie funkcji, ale przede wszystkim muszą one spełniać odpowiednie wymogi dotyczące bezpieczeństwa – nie wchodzić w interakcje z substancją czynną i nie wywierać wpływu farmakologicznego.

REKLAMA
REKLAMA

 

Czy wszystkie substancje pomocnicze są bezpieczne?

Niektóre substancje pomocnicze mogą powodować działania niepożądane u pacjentów, w tym reakcje alergiczne czy objawy nietolerancji. Dokładne ustalenie szkodliwych związków występujących w substancjach pomocniczych leków nie jest proste z kilku powodów: dużej liczby dostępnych substancji pomocniczych na rynku, ich różnorodności, wielu możliwych źródeł pozyskiwania danych substancji czy obecności substancji wtórnych lub zanieczyszczeń. Aktualne doniesienia naukowe wspominają jedynie o nielicznych przypadkach występowania różnych niepożądanych reakcji na skutek przyjęcia danych substancji, w szczególności u osób z objawami alergii czy nietolerancji. [1] W artykule przedstawię tylko kilka z nich, potencjalnie najczęściej występujących w produktach leczniczych.

 

Laktoza

Sproszkowany cukier mlekowy pochodzenia krowiego. W przemyśle farmaceutycznych jest wiodącą substancją pomocniczą stosowaną głównie w tabletkach i kapsułkach jako środek wypełniający lub rozcieńczalnik. Możemy znaleźć ją w składzie ok. 20% leków na receptę oraz 6% leków dostępnych bez recepty. Występuje również w produktach liofilizowanych, gdzie pełni rolę nośnika leku, szczególnie w inhalatorach suchego proszku (ang. dry powder inhalers; DPI).

Czy warto stosować sztuczne łzy?

Laktoza często jest przyczyną występowania objawów nietolerancji pokarmowej (biegunka, wzdęcia, bóle brzucha) u osób nieposiadających enzymu laktazy (w największej ilości przypadków), odpowiadającego za rozkład dwucukru. Mimo to często obserwuje się obecność laktozy w preparatach łagodzących objawy ze strony układu pokarmowego, gdzie dodatkowa podaż substancji może skutkować negatywnie wśród pacjentów ze stwierdzoną nietolerancją pokarmową. Dodatkowo warto zwrócić uwagę, że producenci leków nie mają też obowiązku wskazywać ilości laktozy użytej do produkcji (wg badań przeprowadzonych przez oddział gastroenterologii i medycyny biochemicznej szpitala w Cardiff ilość ta waha się od 4 do 600mg). W ten sposób zamiast wyleczyć pacjenta, można uzyskać efekt zaostrzenia dolegliwości żołądkowo-jelitowych. [2]

Substancje pomocnicze jak na przykład laktoza powinna występować w produktach leczniczych bez białek mlekowych, odpowiedzialnych za Ig-E zależną alergię pokarmową. Jednak niejednokrotnie zauważono zanieczyszczenie laktozy białkami mleka w preparatach wziewnych zawierających kortykosteroidy – inhalatorach suchego proszku. Dotychczas pojawiają się jedynie pojedyncze doniesienia o pacjentach z ostrą alergią na białka mleka krowiego, u których po przyjęciu zanieczyszczonego preparatu nastąpiły reakcje alergiczne: ucisk w klatce piersiowej, spadek wydolności oddechowej, reakcje skórne. Jest to stosunkowo dość rzadkie zjawisko, biorąc pod uwagę ilość osób z alergią na białka mleka krowiego stosujących wspomniane inhalatory, jednak zawsze warto zwrócić na to uwagę. [3]

Barwniki

Dodatek środka barwiącego do produktu leczniczego może przyczynić do wywołania reakcji alergicznej. Zdarza się to jednak bardzo rzadko. Według Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 stycznia 2003 r. w sprawie środków konserwujących, słodzących, barwników i przeciwutleniaczy, które mogą wchodzić w skład produktów leczniczych, wymienionych jest 30 różnych barwników.

Dobrym przykładem potwierdzającym istotność użytego barwnika w produkcie leczniczym może być opis przypadku z oddziału kardiologicznego uniwersyteckiego szpitalu w Kansas City. Przedstawia on pacjenta, u którego początkowo stwierdzono alergię na warfarynę. Po zażyciu doustnych tabletek z zawartością warfaryny równą 5 mg pojawiła się dość rozległa wysypka skórna. Zespół medyczny zaproponował jednak by zamienić poprzednią tabletkę (zawierającą barwnik – żółcień pomarańczową) na pół tabletki o dawce 10 mg (pozbawionej barwnika). Po zmianie przez 6 miesięcy terapii nie zauważono u pacjenta żadnych reakcji alergicznych. [4] Większość dotychczasowo przeprowadzonych badań czy opisów przypadków, choć wciąż jest ich bardzo mało, nie przedstawia jednak poważniejszych reakcji alergicznych, niżeli reakcje skórne (rumień, pokrzywka, wysypka).

Producenci leków mają obowiązek umieszczenia rodzaju użytego barwnika, by możliwie uniknąć niechcianej reakcji alergicznej. W przypadku wystąpienia objawów alergii przypuszczalnie spowodowanych przez barwniki tylko testy prowokacyjne mogą być wiarygodnym tego potwierdzeniem. [5]

Żelatyna

Żelatyna powstaje w wyniku częściowej hydrolizy kolagenu ekstrahowanego z tkanek łącznych bydła, świń, ryb oraz roślin. Stąd wysokie ryzyko pojawienia się fragmentów białek odpowiedzialnych za potencjalne reakcje alergiczne. Istnieje wiele dobrze udokumentowanych przypadków IgE-zależnych reakcji alergicznych na skutek przyjęcia produktów leczniczych, zawierających w swoim składzie żelatynę, jednak większość z nich dotyczy ekspozycji pozajelitowej. Pomimo szerokiego stosowania kapsułek, w których składzie znajduje się żelatyna, są one najrzadszą przyczyną reakcji alergicznych. Więcej przypadków zostało zaobserwowanych po zastosowaniu czopków zawierających żelatynę, dożylnej erytropoetyny, gąbek żelatynowych o działaniu hemostatycznym, żelatynowych środków zwiększających objętość osocza czy szczepionek. [3]

Alergen alergenowi nierówny

Reakcje nadwrażliwości na substancje zawarte w lekach są rzadkie. Mogą one powodować jedynie niewielkie reakcje skórne, ale też prowadzić do ciężkiej anafilaksji. Znalezienie „winnego” składnika jest bardzo trudne i ciężko również takową reakcję przewidzieć. Przede wszystkim należy pamiętać, że pacjentów z wcześniejszą historią wystąpienia nadwrażliwości na składniki pokarmowe czy leki, należy monitorować pod kątem możliwego wystąpienia reakcji alergicznej. Warto również wziąć pod uwagę różnice w składzie leków oryginalnych i generycznych oraz w przypadku wystąpienia reakcji nadwrażliwości analizować każdy ich składnik, nie tylko substancję aktywną.

Bibliografia

  1. Pifferi G., Restani P. The safety of pharmaceutical excipients. II Farmaco. 58(8), 541-550.
  2. Eadala P., Waud J.P., Matthews S.B., Green J.T., Campbell A.K. Quantifying the ‘hidden’ lactose in drugs used for the treatment of gastrointestinal conditions. Alimentary Pharmacology & Therapeutics. 29(6), 677-687.
  3. Kelso J.M. Potential food allergens in medications. Journal of Allergy and Clinical Immunology. 133(6), 1509-1518.
  4. Bogart M. A., Cheema A., Wooten J. M.,Bogart D. B. Warfarin Allergy: An Easy Solution. Clinical Cardiology. 33(3), E31–E32.
  5. Barbaud A. Place of Excipients in Systemic Drug Allergy. Immunology and Allergy Clinics of North America. 2014. 34(3), 671–679.
REKLAMA

Karina Kordalewska

Studentka na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Odkrywa farmację w różnych zakątkach świata by zdefiniować swoją własną, zawodową drogę. Planuje sprawdzić się również w innych dziedzinach, skupiając się głównie wokół tematyki rejestracji leków i farmacji klinicznej. W wolnym czasie stara się spełniać kolejne podróżnicze marzenia, uwielbia aktywnie spędzać czas zdobywając szczyty podczas górskich trekkingów czy relaksować się na kolejnych sesjach jogi.

REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]