Aptekarz.pl > Farmakoterapia > Leki i grupy leków > Statyny – charakterystyka, działanie, interakcje

Statyny – charakterystyka, działanie, interakcje

04-05-2022 10:39:09

Statyny to grupa leków, która odznacza się dużą skutecznością w zakresie przeciwdziałania chorobom serca. Przeczytaj artykuł i dowiedz się jak działają i jakie potencjalne skutki uboczne mogą wywołać.

Statyny oprócz aktywności hipolipemicznej wykazują efekt plejotropowy (fot. Shutterstock).

Statyny — historia i podział

Pierwszym lekiem z grupy statyn była lowastatyna, wyizolowana z gatunku grzyba Aspergillus terreus i wprowadzona do farmakoterapii pod koniec lat 80. XX wieku. Następnie początkiem lat 90. wdrożono do praktyki klinicznej kolejne statyny – simwastatynę, prawastatynę oraz fluwastatynę. W roku 1997 zatwierdzono w farmakoterapii ceriwastatynę i atorwastatynę. Natomiast w 2001 roku wprowadzono do lecznictwa rosuwastatynę. Należy zaznaczyć, iż ceriwastatyna została wycofana z farmakoterapii z uwagi na liczne, zgłaszane działania niepożądane w postaci uszkodzenia mięśni (rabdomioliza).

Czytaj również: Hipercholesterolemia – wytyczne leczenia

Mechanizm działania statyn

Statyny są klasyfikowane jako leki hipolipemiczne, tzn. obniżające poziom lipidów (głównie cholesterolu) w komórkach. Mechanizm aktywności farmakologicznej statyn polega na hamowaniu aktywności enzymu reduktazy 3-hydroksy-3-metylo-glutarylu-koenzymu A (HMG-CoA), który jest odpowiedzialny za biosyntezę cholesterolu w wątrobie. 

Statyny jako inhibitory reduktazy HMG-CoA, blokują biosyntezę endogennego cholesterolu na etapie kwasu mewalonowego w wątrobie, czego następstwem jest wpływ na frakcje cholesterolu we krwi. Statyny obniżają stężenie złego cholesterolu – frakcja lipoprotein o niskiej gęstości (LDL) i jednocześnie zwiększają poziom dobrego cholesterolu – frakcja lipoprotein o wysokiej gęstości (HDL).

Ponieważ statyny poprawiają profil lipidowy krwi (cholesterol całkowity, LDL, HDL, trójglicerydy), głównym wskazaniem do ich stosowania jest leczenie hiperlipidemii. W farmakoterapii dyslipidemii dostępne są następujące leki z grupy statyn: lowastatyna, simwastatyna, prawastatyna, fluwastatyna, atorwastatyna, fluwastatyna oraz rosuwastatyna.

Sprawdź także: Monakolina K jako istotny element terapii hipercholesterolemii

Efekt plejotropowy

Statyny oprócz aktywności hipolipemicznej wykazują efekt plejotropowy. Działanie plejotropowe statyn wynika z ich wpływu na wzrost syntezy tlenku azotu (NO), zmniejszenie produkcji endoteliny 1, obniżenia poziomu białka C-reaktywnego, ograniczenie syntezy tromboksanu, wzrost syntezy prostacykliny oraz z korzystnego oddziaływania na receptor płytkowy IIb/IIIa. Efekt plejotropowy statyn wiąże się z poprawą funkcji śródbłonka naczyń krwionośnych i stabilizacją blaszki miażdżycowej. Oprócz pozytywnego wpływu statyn na układ sercowo-naczyniowy, efekt plejotropowy obejmuje także zmniejszenie ryzyka niektórych chorób np. osteoporozy, choroby Alzheimera, otępienia naczyniopochodnego.

Zobacz też: Jakie substancje OTC obniżają poziom cholesterolu? Teoria vs Praktyka

Statyny- jakie wskazania i przeciwwskazania występują do jej stosowania 

Statyny stosuje się w leczeniu hipercholesterolemii oraz w zapobieganiu zdarzeniom sercowo-naczyniowym takim jak zawał mięśnia sercowego lub udar mózgu. Leczenie statynami nie jest jednak wskazane u pacjentów z chorobami wątroby i/lub nerek oraz u kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Statyny- jakie działania niepożądane mogą powodować?

Terapia lekami z grupy statyn jest na ogół dobrze tolerowana przez pacjentów. Niemniej jednak istnie ryzyko występowania skutków ubocznych:

    • Miopatie

    Najważniejszym działaniem niepożądanym statyn są miopatie, które objawiają się bólami mięśni, osłabieniem siły mięśniowej oraz podwyższeniem poziomu kinazy kreatynowej (CK) w surowicy krwi. Działanie uszkadzające mięśnie zależy od stosowanych dawek statyn. Ponadto, najbardziej predysponowane do wystąpienia miopatii są osoby w wieku podeszłym, płeć żeńska, osoby z zaburzeniami czynności nerek, niedoczynnością tarczycy bądź osoby stosujące leki mogące zwiększać stężenie statyn w surowicy krwi.

    Najcięższym powikłaniem miopatii jest rabdomioliza, czyli zespół objawów wynikających z rozpadu mięśni poprzecznie prążkowanych. Może ona prowadzić do ciężkiej niewydolności nerek, a nawet śmierci. Częstość jej występowania u pacjentów stosujących statyny jest na szczęście niewielka. Zawsze jednak, pacjenci którzy odczuwają bóle mięśni, ich osłabienie, powinni skonsultować się z lekarzem.

    • Działanie hepatotoksyczne

    Przewlekłe stosowane statyn może powodować wzrost stężenia aminotransferaz wątrobowych w surowicy krwi, zazwyczaj w czasie pierwszych 3 miesięcy terapii. Efekt ten zależy od dawki i występuje z częstością 0,5–2%. Zazwyczaj w przypadku  odstawienia statyn,  poziom aminotransferaz powraca do normy.

    • Zwiększenie zapadalności na cukrzycę

    W niektórych badaniach klinicznych wykazano, że u pacjentów leczonych statynami występuje zwiększone ryzyko zaburzeń tolerancji glukozy i rozwoju cukrzycy typu 2. Korzyści związane ze stosowaniem statyn są jednak znacznie większe w porównaniu do bardzo małego ryzyka rozwoju cukrzycy.

    • Inne działania niepożądane

    W praktyce jednymi z najczęściej obserwowanych działań niepożądanych statyn są jednak zaburzenia żołądkowo-jelitowe, objawiające się nudnościami, bólami brzucha, wzdęciami czy biegunką. Ponadto, w przypadku długotrwałego stosowania niektórych statyn mogą wystąpić objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego jak zaburzenia nastroju, depresja, zaburzenia snu (koszmary, bezsenność).  Odnotowywano również reakcje alergiczne (świąd, wysypki skórne).

Czytaj także: Korzyści ze statyn po 75 r.ż. tylko u diabetyków

Statyny, jakie mogą powodować interakcje z innymi lekami?

Lowastatyna, simwastatyna i atorwastatyna są metabolizowane przez izoenzym cytochromu P450 3A4, dlatego wymienione leki wykazują na tle pozostałych statyn największą liczbę interakcji z innymi lekami lub żywnością. Fluwastatyna podlega metabolizmowi z udziałem izoenzymu cytochromu P450 2C9. Prawastatyna oraz rosuwastatyna nie wykazują interferencji z enzymami układu cytochromu P450.

Z uwagi na interakcje lekowe, które mogą osłabić działanie statyn lub zwiększyć ryzyko wystąpienia działań niepożądanych (np. miopatii), nie należy łączyć statyn z cyklosporyną, antybiotykami z grupy makrolidów (erytromycyna, klarytromycyna), lekami przeciwgrzybiczymi (itrakonazol, flukonazol), lekami przeciwwirusowymi (inhibitory proteazy), lekami hipolipemicznymi z grupy fibratów, lekami rozrzedzającymi krew (warfaryna, acenokumarol, klopidogrel) i doustnymi środkami antykoncepcyjnymi. W trakcie leczenia statynami należy unikać stosowania preparatów ziołowych zawierających dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum), a także konsumpcji owoców cytrusowych (np. grejpfruta lub soku z grejpfruta).

Do pozytywnych interakcji zależy zaliczyć połączenie statyn z nienasyconymi kwasami tłuszczowymi omega-3 – co pozwala na  poprawę lipidogramu – zwłaszcza w kontekście poziomu trójglicerydów. Ponadto należy wspomnieć, że kwasy omega-3 pomagają w redukcji ryzyka występowania objawów niepożądanych podczas terapii skojarzonej fibratów, statyn i niacyny.

Bibliografia:

  1. Maron, David J., Sergio Fazio, and MacRae F. Linton. „Current perspectives on statins.” Circulation 101.2 (2000): 207-213.
  2. Stancu, Camelia, and Anca Sima. „Statins: mechanism of action and effects.” Journal of cellular and molecular medicine 5.4 (2001): 378-387.
  3. Ward, S., et al. „A systematic review and economic evaluation of statins for the prevention of coronary events.” (2007): 1-160.
  4. Armitage, Jane. „The safety of statins in clinical practice.” The Lancet 370.9601 (2007): 1781-1790.
  5. Kostowski, Wojciech, and Zbigniew Stanisław Herman, eds. Farmakologia: podstawy farmakoterapii: podręcznik dla studentów medycyny i lekarzy. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2008.
  6. Oesterle, Adam, Ulrich Laufs, and James K. Liao. „Pleiotropic effects of statins on the cardiovascular system.” Circulation research 120.1 (2017): 229-243.

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

2 komentarze Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Bardzo dużo osób panicznie boi się statyn, nie chcą o nich nawet słyszeć.
Nawet wśród wielu lekarzy statyny nie cieszą się dobrą opinią.