REKLAMA

Różnice w podłożach leków stosowanych miejscowo

Wśród leków stosowanych na skórę wyróżnia się między innymi kremy, maści, żele oraz emulsje. Wszystkie z nich są do siebie podobne, a dla pacjenta lek wyciskany z tubki najczęściej będzie nazwany po prostu maścią bez względu na jego podłoże. Rodzaj podłoża leku stosowanego miejscowo ma jednak wpływ na różne parametry.

(fot. shutterstock)

 

REKLAMA
REKLAMA

Czy słowo “maść” zawsze znaczy to samo?

Farmakopea określa maści (łac. Unguenta) jako postaci leku przeznaczone do stosowania przede wszystkim na skórę lub błony śluzowe. Mogą one wywoływać działanie lecznicze miejscowe lub ogólnoustrojowe albo wykazywać jedynie efekt nawilżający lub ochronny. Mają one konsystencję półstałą i charakteryzują się plastycznością, która umożliwia rozsmarowanie preparatu i zapewnia odpowiednią przyczepność do posmarowanej powierzchni.

Według farmakopealnej monografii pt. „Półstałe preparaty do stosowania na skórę” wyróżnia się takie rodzaje maści, jak: kremy, żele, pasty, a także maści hydrofobowe, hydrofilowe oraz emulgujące wodę.

Nazewnictwo tradycyjne określa maść jako preparat wykonany na bezwodnym, lipofilowym podłożu. Kremem nazywa się układ emulsyjny, dwufazowy. Natomiast żel to preparat na podłożu hydrofilowym, uwodnionym albo bezwodnym.

 

Na co wpływa rodzaj podłoża?

Podłoże odgrywa dużą rolę w lekach przeznaczonych do stosowania miejscowego. Ma ono wpływ na penetrację leku w głąb skóry i siłę działania, czyli od niego zależy bezpieczeństwo, skuteczność i tolerancja preparatu. Od składu zastosowanego podłoża zależy także konsystencja, lepkość i łatwość rozprowadzania leku na docelowej powierzchni.

 

Emulsje

Są to układy złożone z dwóch niemieszających się ze sobą faz. Wyróżnia się fazę rozproszoną oraz rozpraszającą. Obie fazy mogą się różnić konsystencją, w zakresie od ciekłej do półstałej. Średnica cząstek fazy rozproszonej wynosi od 0,1 µm do 10 µm. Układ ten stabilizowany jest przez emulgator. Emulsje powstają podczas mechanicznego rozpraszania faz. Ma to nazwę emulgowania.

Emulsje są często stosowane w schorzeniach dermatologicznych przebiegających z zaburzeniami rogowacenia, np. łuszczycy. W zależności od substancji wchodzących w skład preparatu, mogą być one wykorzystywane w przypadku różnego rodzaju wyprysków, kontaktowego zapalenia skóry, atopowego zapalenia skóry lub łupieżu, czy nawet powierzchownej grzybicy skóry. Popularne wśród preparatów dla dzieci emolienty również należą do grupy emulsji.

 

Maści vs kremy

Na pierwszy rzut oka wyglądają bardzo podobnie, mogą być tak samo wyciskane z tubki lub umieszczone w słoiczku czy pudełku. Różnią się one między sobą w głównej mierze stosunkiem fazy olejowej do wodnej. Krem zawiera większą ilość wody w porównaniu do maści, dlatego łatwiej go rozprowadzić w danym miejscu. Charakteryzuje się mniejszą lepkością, ale szybszym wchłanianiem substancji czynnej.

Maść zawiera znacznie więcej fazy olejowej, przez co konsystencja jest twardsza i bardziej lepka. Utrzymuje się dłużej na skórze od kremu, przez co wchłanianie substancji czynnej również zachodzi przez dłuższy czas. Pozostawia warstwę, która chroni przed utratą wody. Maści zapewniają większą penetrację leku przez warstwy skórne.

Kremy ze względu na swoje właściwości będą nadawały się do stosowania w przypadku zapalenia skóry oraz sączących się i „mokrych” zmian skórnych, a także takich, gdzie lek trzeba zastosować na bardzo dużej powierzchni ciała. Suche stany skóry, takie jak łuszczyca będą wskazaniem do stosowania maści. Dla skóry wrażliwej lepszym wyborem będzie maść, ponieważ większa zawartość wody w kremie bardzo często wymusza zastosowanie środków konserwujących.

 

Żele

W tej postaci leku podłoże stanowi woda często z dodatkiem glicerolu lub glikolu propylenowego. Faza wodna jest żelowana za pomocą polimerów pochodzenia naturalnego lub syntetycznego rozpuszczalnych w wodzie, które wytwarzają charakterystyczną strukturę sieciową.

Po naniesieniu żelu na skórę następuje dość szybkie odparowanie wody, co może dawać efekt wysuszający. Korzystną cechą jest łatwe rozsmarowywanie, zmywanie oraz przezroczystość. Natomiast wadą jest konieczność konserwacji ze względu na środowisko wodne, które sprzyja rozwojowi mikroorganizmów.

Podłoża hydrożelowe wykorzystywane są w produkcji preparatów przeznaczonych na błony śluzowe jamy ustnej lub nosa, a także do oka i doodbytniczo. Bardzo często ta forma spotykana jest także w lekach zawierających niesteroidowe leki przeciwzapalne stosowane miejscowo oraz w preparatach stosowanych w niewydolności żylnej kończyn dolnych.

 

 

Bibliografia:

  1. Farmacja stosowana – Małgorzata Sznitowska, PZWL, 2017.
  2. Receptura apteczna – Renata Jachowicz, PZWL, 2015.
  3. https://www.walgreens.com/topic/faq/questionandanswer.jsp?questionTierId=700008&faqId=1300002
  4. https://www.edocamerica.com/health-tips/creams-and-ointments-whats-the-difference-which-is-best/
  5. Furoinian mometazonu w kremie i maści: prospektywne badania nawilżenia naskórka i przeznaskórkowej utraty wody – Jacek Szepietowski, Weronika Chorążyczewska, Grażyna Szybejko-Machaj, Joanna Salomon. Katedra i Klinika Dermatologii, Wenerologii i Alergologii AM we Wrocławiu
REKLAMA

Patrycja Ciabach

Jestem studentką IV roku farmacji na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Interesują mnie tematy związane z farmacją kliniczną i recepturą. W wolnym czasie jeżdżę na rolkach lub rysuję. Kocham zwierzęta i podróżowanie.

REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]