REKLAMA

Przeszczep – najważniejsze informacje dla farmaceuty!

Przeszczep narządów to najskuteczniejszy sposób leczenia ich schyłkowej niewydolności. Nie bez wątpienia jest to jedno z największych osiągnięć medycyny. Liczba wykonanych przeszczepów stale rośnie, co świadczy o tym, że tysiące pacjentów otrzymało szansę na przedłużenie swojego życia. 

(fot. shutterstock)

 

REKLAMA
REKLAMA

Przygotowanie do zabiegu

Zazwyczaj pacjenci oczekują na przeszczep bardzo długo. Jest to średnio czas wynoszący od kilku miesięcy do kilku lat. Przed operacją pacjenci muszą mieć wykonany szereg badań, rozpoczynając od podstawowych badań ogólnych, takich jak morfologia, grupa krwi czy badanie moczu kończąc na specjalistycznych badaniach. Bardzo ważne jest oznaczenie zgodności tkankowej pacjenta z potencjalnym dawcą.

Skrócenie czasu oczekiwania na przeszczep oraz zmniejszenie ryzyka odrzucenia narządu jest możliwe dzięki eliminacji alloprzeciwciał u pacjentów wysoko immunizowanych. Przed transplantacją szpiku kostnego również ma miejsce specjalna procedura. Bezpośrednie przygotowanie biorcy polega na przeprowadzeniu zabiegu kondycjonowania. Jego zadaniem jest całkowite zniszczenie szpiku kostnego. Doprowadza się do tego za pomocą odpowiednich leków cytostatycznych, a czasem dodatkowo wykonuje się napromieniowanie całego ciała.

 

Leki immunosupresyjne

Odrzucanie przeszczepu to proces niszczenia komórek tkanki przeszczepionej. Może ono mieć miejsce, gdy białka pochodzące z obcej tkanki będą się różnić antygenowo od białek biorcy. Wówczas limfocyty T cytotoksyczne biorcy, razem z wydzielanymi cytokinami, monocytami, makrofagami i granulocytami zaczynają niszczyć komórki tkanki pochodzącej od dawcy. Aby zmniejszyć ryzyko odrzutu bądź zahamować ten proces stosuje się leki immunosupresyjne.

  • Glikokortykosteroidy

Mechanizm działania tej grupy leków jest związany z hamowaniem ekspresji genów kodujących syntezę interleukin, czynników wzrostowych GM-CSF (czynniki stymulujące tworzenie kolonii granulocytów i makrofagów), immunoglobulin i enzymów biorących udział w syntezie prostaglandyn.

Czym jest przeszczep mikrobioty dowiesz się tutaj!

Działanie immunosupresyjne uwarunkowane jest zahamowaniem chemotaksji, fagocytozy i zdolności bakteriobójczych makrofagów, granulocytów, monocytów, komórek NK i limfocytów cytotoksycznych. Ponadto, zmniejszają wydzielanie IgA, IgG oraz IgM, hamują syntezę czynnika martwicy nowotworów i zmniejszają zdolność komórek do prezentacji antygenu.

W transplantologii stosuje się prednizon, prednizolon oraz metyloprednizolon.

  • Cyklosporyna

Jest to peptydowy lek immunosupresyjny, którego działanie polega na hamowaniu aktywacji limfocytów T przez antygeny. Po wniknięciu do komórki lek ten łączy się z cyklofiliną, a następnie kompleks cyklosporyna-cyklofilina wiąże się z kalcyneuryną. Doprowadza to do zablokowania defosforylacji cytoplazmatycznego czynnika transkrypcji, co skutkuje zahamowaniem syntezy interleukiny-2 i innych cytokin w limfocytach T. Niestety cyklosporyna nie hamuje aktywacji limfocytów T przez IL-2 i IL-4, dlatego nie jest skuteczna w ostrej fazie odrzucania przeszczepu.

Stosuje się ją w celu zapobieżenia reakcji odrzucania przeszczepu, a także aby zapobiec reakcji przeszczepu wobec gospodarza. Należy pamiętać o tym, że charakteryzuje się niepożądanym działaniem nefrotoksycznym.

  • Związki makrolidowe

Do tej grupy związków należą takrolimus, sirolimus oraz ewerolimus.

Takrolimus działa podobnie jak cyklosporyna. Zapobiega aktywacji limfocytów T przez antygeny. Po wniknięciu do limfocytu T łączy się z białkiem z grupy immunofilin – FKBP. Prowadzi to do zahamowania wytwarzania IL-2 i innych cytokin. W porównaniu z cyklosporyną działa silniej. Zapobiega odrzucaniu przeszczepu i powstrzymuje rozpoczęty już proces.

Sirolimus również wiąże się z białkiem FKBP. Kompleks ten blokuje aktywację mTOR i zostaje zablokowanych wiele szlaków przewodzenia sygnałów w komórce. Proliferacja limfocytów T wydzielających IL-2 zostaje zahamowana, podobnie jak pobudzona antygenami proliferacja limfocytów B i wytwarzanie immunoglobulin. W przeciwieństwie do takrolimusu może być łączony z cyklosporyną. Stosuje się go w celu zapobiegania odrzuceniu nerki.

Co to jest mikrobiota i czy można ją przeszczepić?

Ewerolimus zaburza czynność białka FRAP, na skutek połączenia z białkiem FKBP, podobnie jak sirolimus. Hamuje proliferację i rozprzestrzenianie się limfocytów T. Substancja ta zmniejsza stężenie czynnika wzrostu śródbłonka naczyniowego, proliferację komórek mięśni gładkich naczyń oraz angiogenezę guza. Ewerolimus stosuje się w skojarzeniu z cyklosporyną i kortykosteroidami w celu zapobieżenia odrzuceniu przeszczepu nerki lub serca. Natomiast w połączeniu z takrolimusem i kortykosteroidami jest stosowany po przeszczepie wątroby.

  • Cytostatyki

Leki o działaniu cytostatycznym w immunosupresji podaje się w małych dawkach w sposób ciągły. Ma to na celu zahamowanie proliferacji komórek limfatycznych przyczyniających się do odrzucenia przeszczepu. Między innymi, wykorzystuje się cyklofosfamid oraz azatioprynę.

Cyklofosfamid wykazuje właściwości alkilujące. Przyłącza się on do grup funkcyjnych o ujemnym ładunku w DNA, RNA, enzymach lub hormonach, co zaburza podstawowe procesy życiowe. Głównym mechanizmem działania cytotoksycznego jest uszkodzenie biologicznej aktywności DNA, ponieważ doprowadza to do śmierci komórek. Jest on stosowany przed przeszczepem szpiku w procesie kondycjonowania oraz w zapobieganiu odrzuceniu przeszczepu.

Azatiopryna jest pochodną 6-merkaptopuryny. Lek ten jest antymetabolitem zasad purynowych. Blokuje grupy sulfhydrylowe, przez co zostaje zahamowana synteza kwasów nukleinowych oraz proliferacja komórek odpowiedzialnych za odpowiedź immunologiczną. Stosowana w połączeniu z glikokortykosteroidami umożliwia zmniejszenie ich dawki.

  • Przeciwciała monoklonalne

Basiliksimab jest przeciwciałem monoklonalnym, które wiąże się z podjednostką α (antygenem CD25) receptora dla interleukiny-2 i blokuje jej wiązanie z receptorem. Jest stosowany w celu zapobiegania ostremu odrzuceniu przeszczepu nerki, zarówno u dorosłych, jak i dzieci.

  • Mykofenolan mofetylu

Jest to ester 2-morfolinoetylowy kwasu mykofenolowego. Kwas mykofenolowy hamuje proliferację limfocytów T na skutek blokowania syntezy puryn. Dodatkowo hamuje syntezę przeciwciał przez limfocyty B. Zmniejsza liczbę limfocytów i monocytów w ogniskach zapalnych.

 

Zagrożenia związane z przeszczepem

Transplantacja, jak każdy zabieg obarczony jest pewnym ryzykiem. Po przeszczepie może dojść do wystąpienia powikłań, ale ryzyko ich wystąpienia maleje z każdym dniem po operacji. Do ewentualnych powikłań należą zakażenia, które wystąpiły na skutek obniżenia odporności z powodu stosowania leków immunosupresyjnych, powikłania pooperacyjne (zaburzenia oddychania, krwawienia, zaburzenia pracy innych narządów) oraz odrzucenie przeszczepu. Istnieje również niebezpieczeństwo niepodjęcia pracy przez przeszczepiony narząd.

Zakażenia są trzecią najczęstszą przyczyną zgonów wśród biorców. Infekcje oportunistyczne oraz wywoływane przez powszechnie występujące patogeny często przechodzą w stan przewlekły, są nawracające, ich przebieg jest agresywny, a obraz kliniczny atypowy. Bardzo często są oporne na powszechnie stosowane terapie.

Dużym niebezpieczeństwem jest wystąpienie zjawiska o nazwie przeszczep przeciwko biorcy. Dotyczy ono pacjentów, którym przeszczepiono szpik kostny. Wówczas nowe limfocyty odbierają organizm gospodarza jako obcy i atakują go.

 

Bibliografia:

  1. Farmakodynamika – podręcznik dla studentów farmacji – tom 1 i 2 – Waldemar Janiec, PZWL, 2014.
  2. https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=4449
  3. https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=110
  4. Przygotowanie i przeszczepienie nerki u pacjenta wysoko immunizowanego – Jolanta Gozdowska. Forum Nefrologiczne 2008, tom 1, nr 3, 147–151
  5. Infekcje grzybicze skóry i tkanki podskórnej u chorych po transplantacji narządów – Berenika Olszewska, Beata Imko-Walczuk, Roman Nowicki, Alicja Dębska-Ślizień, Aleksandra Wilkowska, Bolesław Rutkowski. Przegl Dermatol 2016, 103, 259–272
  6. https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/choroby-krwi/152183,przeszczepianie-komorek-krwiotworczych
  7. https://transplantacja.org.pl/transplantacja/przeszczep-nerki-jak-wyglada-zabieg/#Przygotowanie_do_przeszczepu_nerki
REKLAMA

Patrycja Ciabach

Jestem studentką IV roku farmacji na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Interesują mnie tematy związane z farmacją kliniczną i recepturą. W wolnym czasie jeżdżę na rolkach lub rysuję. Kocham zwierzęta i podróżowanie.

REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]