Przegląd lekowy 24 – rozwiązanie

Do apteki przychodzi Twoja stała pacjentka, pani Marta. Prosi Cię o pomoc w przeglądnięciu farmakoterapii jej mamy –  pani Genowefy. Starsza pani od niedawna choruje na Alzheimera i z tego powodu będzie wymagała stałej opieki kogoś bliskiego, szczególnie pod względem stosowanych leków.

problemy lekowe Alzheimer
Jak pomóc w problemach lekowych pani Genowefy? fot. shutterstock
Płeć Kobieta
Wiek 82 lat
Wzrost 160 cm
Waga 79 kg
Choroby przewlekłe Choroba Alzheimera
Nadciśnienie tętnicze
Cukrzyca
Reumatoidalne Zapalenie Stawów
Stan po zawale serca

Leki podstawowe

Leki Dawkowanie
Ebixa 20 mg 1-0-0
Cogiton 5 mg 0-0-1
Kalipoz 1-0-0
Acard 75 1-0-0
Valsacor 320 0-0-1
Bisocard 5 1-0-0
Metformax 500 1-1-0
Metformax SR 500 0-0-1
Salazopiryn EN 500 2-2-2
Ketoprofen 50 1-0-0

 Leki dodatkowe:

Leki Dawkowanie
Dekstrometorfan 0-0-1
Rennie do ssania doraźnie
Xenna extra doraźnie

Opis sytuacji

Ze względu na stwierdzoną chorobę Alzheimera mama pacjentki przyjmuje memantynę w dawce 20 mg (Ebixa) raz dziennie rano i donepezyl w dawce 5 mg wieczorem (Cogiton).

Poza tym przyjmuje również leki związane z nadciśnieniem i przebytym zawałem serca – walsartan w dawce 320 mg (Valsacor) wieczorem i bisoprolol 5 mg rano (Bisocard) oraz Acard w dawce 75 mg. Zapytana o pomiary ciśnienia tętniczego mamy pacjentka stwierdza, że jest ono w normie, a mama nie skarży się na objawy mogące sugerować jego skoki (zawroty głowy, szumy w uszach).

Kolejną chorobą przewlekłą pacjentki jest cukrzyca – z tego powodu diabetolog zalecił stosowanie metforminy w dawce 500 mg do śniadania i obiadu oraz jej formę o przedłużonym uwalnianiu wieczorem do kolacji (Metformax i Metoformax SR). Leczenie jest skuteczne, ponieważ codzienne pomiary glikemii na czczo i dwie godziny po posiłku są prawidłowe.

Pani Genowefa od miesiąca przyjmuje również lek zalecony w terapii reumatoidalnego zapalenia stawów – salazopirynę (Salozopirin EN), jednak skarżyła się wielokrotnie swojej córce, że leczenie to jest na pewno źle dobrane, bo nie widzi żadnych pozytywnych efektów. Reumatolog przepisał jej również ketoprofen w dawce 50 mg w razie występowanie silnych bóli stawów.

Wśród leków przyjmowanych na stałe w apteczce znajduje się również preparat potasu (Kalipoz). Po zadaniu dodatkowych pytań okazało się, że mama go dostała do leków stosowanych w nadciśnieniu, ale ostatnio zostały one zmienione, ponieważ po tamtych mama narzekała na ciągłe parcie na pęcherz.

Poza tym pani Genowefa samodzielnie stosuje również od trzech dni dekstrometorfan, który kupiła w aptece zgłaszając problem suchego kaszlu przy przeziębieniu. Doraźnie zażywa również lek zobojętniający kwas solny (Rennie), ponieważ dokuczają jej objawy zgagi i nadkwaśności. Często stosuje również lek zawierający wyciąg z sensu (Xenna extra) z powodu zaparć. Córka przyznaje, że mama mało pije, szczególnie ze względu na ciągłą potrzebę chodzenia do toalety.

Problemy lekowe

Problem Przyczyna Interwencja Istotność
Reakcja niepożądana leku Niewłaściwe połączenie leków memantyny i dekstrometorfanu Odstawienie dekstrometorfanu Rzeczywisty
Reakcja niepożądana leku Niewłaściwe połączenie leków –  memantyny i leku zobojętniającego kwas solny w żoładku Odstawienie leku zobojętniającego kwas solny, konsultacja z gastroenterologiem Rzeczywisty
Reakcja niepożądana leku Możliwość wystąpienia działania niepożądanego związanego ze stosowaniem ketoprofenu (choroba wrzodowa żołądka) Zastosowanie leku osłonowego z grupy IPP, konsultacja z gastroenterologiem Rzeczywisty
Terapia zbyteczna Niepotrzebne kontynuowanie stosowania leku zawierającego potas Odstawienie preparatu, wykonanie oznaczenia poziomu potasu we krwi Rzeczywisty
Reakcja niepożądana leku Niewłaściwe połączenie leków – Kalipoz i walsartan – ryzyko hiperakliemii Odstawienie preparatu, wykonanie oznaczenia poziomu potasu we krwi Potencjalny
Reakcja niepożądana leku Możliwość wystąpienia działania niepożądanego związanego ze stosowaniem donepezylu (choroba wrzodowa żołądka) Konsultacja z gastroenterologiem Potencjalny
Reakcja niepożądana leku Możliwość wystąpienia działania niepożądanego związanego ze stosowaniem donepezylu (nietrzymanie moczu) Konsultacja z neurologiem i urologiem Potencjalny
Efekt terapii nie jest optymalny – ryzyko podwyższonego ciśnienia tętniczego Niewłaściwe połączenie leków – walsartan i ketoprofen. Poinstruowanie pacjentki o właściwym stosowaniu ketoprofenu Potencjalny
Reakcja niepożądana leku Niewłaściwe połączenie leków – ketoprofren i valsartan – ryzyko ostrej niewydolności nerek Poinstruowanie pacjentki o właściwym stosowaniu ketoprofenu Potencjalny
Terapia zbyteczna Niepotrzebne stosowanie leku przeczyszczającego z senesem Odstawienie leku, zmiany w diecie, zwiększenie podaży płynów Rzeczywisty

Komentarz

Pacjentce należy zwrócić uwagę na to, że u jej mamy istnieje ryzyko wystąpienia dwóch poważnych interakcji międzylekowych. Memantyna nie powinna być stosowana jednocześnie z dekstrometorfanem, ponieważ ten powoduje wzrost częstości działań niepożądanych ze strony ośrodkowego układu nerwowego. Niewskazane jest również przyjmowanie memantyny z lekami, które alkalizują mocz, a do takich należą leki zobojętniające kwas solny w żołądku. Interakcja taka prowadzi do wolniejszego wydalania memantyny z organizmu, a tym samym wzrostu ryzyka pojawienia się działań niepożądanych.

Stosowanie leków zobojętniających sugeruje, że Pani Genowefa może mieć problemy z chorobą wrzodową żołądka, która jest skutkiem ubocznym terapii donepezylem, ale również efektem przyjmowania ketoprofenu, tym bardziej, że brak jest leczenia osłonowego pod postacią preparatu z grupy IPP.

W apteczce Pani Genowefy niepotrzebnie znajduje się Kalipoz. Zapewne był on stosowany przed zmianą leków na nadciśnienie tętnicze i pacjentka nie została poinformowana o konieczności odstawienia leku. Jest to o tyle istotne, że leki z grupy sartanów zatrzymują potas w organizmie. Pani Genowefa jest osobą starszą, więc ryzyko gorszej pracy nerek jest u niej większe. W efekcie występuje ryzyko hiperkaliemii, która może doprowadzić nawet do zaburzeń rytmu pracy serca.

Generalnie leki z grupy NLPZ jak ketoprofen, w połączeniu z sartanami i inhibitorami konwertazy angiotensyny będą zwiększały ryzyko ostrej niewydolności nerek. Ryzyko wzrasta wraz z dawką i czasem stosowania leku NLPZ. Poza tym leki z grupy NLPZ mogą zmniejszać skuteczność leczenia przeciw nadciśnieniowego.

Warto również zwrócić uwagę, iż preparat przeczyszczający nie powinien być stosowany bezrefleksyjnie, tym bardziej, że prawdopodobnie przyczyna zaparć związana jest ze zbyt małą podażą płynów, do czego pacjentka sama się przyznaje, a leczenie tego schorzenia należy rozpocząć od zmian w diecie.

Rozwiązanie

Ze względu na potencjalne interakcje lekowe Pani Genowefa powinna odstawić desktrometorfan oraz lek zobojętniający kwas solny w żołądku.

Na suchy kaszel w przebiegu przeziębienia można jej polecić łagodny lek łagodzący tę dolegliwość np. syrop z porostu islandzkiego. Natomiast na objawy ze strony przewodu pokarmowego można polecić lek z grupy IPP do stosowania raz dziennie na czczo. Najlepiej jakby był to pantoprazol, ze względu na mały wpływ na enzymy wątrobowe. Jednak ze względu na fakt, iż problemy ze zgagą mogą sugerować rozwój choroby wrzodowej żołądka, pacjentka powinna skonsultować się z lekarzem gastroenterologiem i zdiagnozować dokładnie przyczynę problemu.

W związku z powyższym oraz w związku ze stosowaniem walsartanu stosowanie ketoprofenu powinno być ostrożne.

Lek zawierający potas powinien zostać odstawiony. Nie dość, że jest terapią zbyteczną, to w połączeniu z innymi lekami może spowodować hiperkaliemię. Można pacjentce dodatkowo zaproponować wykonanie oznaczenia poziomu potasu we krwi, aby upewnić się, że jest on w normie.

W przypadku zaparć warto zrezygnować z silnego leku, który może podrażniać jelita, a terapię zacząć od prostych zaleceń dietetycznych, do których należy przede wszystkim zwiększone spożycie płynów oraz dieta bogata w błonnik. W razie nawracających trudności leki przeczyszczające można zastosować jedynie doraźnie, ale pacjentce można zaproponować bezpieczniejsze preparaty np. laktulozę lub makrogol.

Podczas wywiadu pacjentka zgłosiła również fakt, iż ocenia leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów jako nieskuteczne. Warto ją poinformować, że stosowanie leków w tej jednostce chorobowej wymaga czasu, a pierwsze efekty widać dopiero po nawet dwóch miesiącach.

Dodatkowo można również zasugerować konieczność wizyty u urologa, ze względu na podejrzenie problemu z trzymaniem moczu, który bezpośrednio był przyczyną odstawienia hydrochlorotiazydu. Obawa przed problemami z nietrzymaniem moczu odbija się na ilości płynów przyjmowanych przez pacjentkę, czego efektem mogą być zaparcia.

Problem z nietrzymaniem moczu może być też efektem ubocznym donepezilu, jednak modyfikacja terapii w tej kwestii zależy od lekarza neurologa.

Bibliografia

 Charakterystyka Produktu Leczniczego Ebixa 05/2007

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Cogiton 10/2014
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Valsacor 320 03/2011

Charakterystyka Produktu Leczniczego Salazopyrin EN 500 05/2008

Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email

3
Dodaj komentarz

avatar
1 Comment threads
2 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
3 Comment authors
IwonaMarcin SnochKamanTZ Recent comment authors
  Subscribe  
najnowszy najstarszy oceniany
Powiadom o
KamanTZ
Gość
KamanTZ

U osób w tym wieku problem zaparciami to standard. Niestety najczęściej pacjenci już są na etapie długotrwałego przyjmowania xenny…

Marcin Snoch
Admin

Na moje stwierdzenie, że tego typu preparaty uzależniają zwykle słyszę: “Niemożliwe! Ja przecież to stosuje tylko od czasu do czasu”. Zwykle oznacza to 2-3 razy w tygodniu od 10 lat…

Iwona
Gość
Iwona

Albo – “ten lek nie uzależnia, przecież stosuję go już tyle lat”