REKLAMA
REKLAMA

Przegląd leków przeciwbólowych – który z nich wybrać?

Ciekawym paradoksem jest to, że leki przeciwbólowe przyprawiają farmaceutów o ból głowy. W aptece odnaleźć można wiele preparatów, stosowanych w farmakoterapii bólu. Mnogość substancji oraz ilość leków generycznych dostępnych na naszym rynku farmaceutycznym stwarza problem, który z nich właściwie polecić pacjentowi? Zatem zobaczmy, co posiadamy …

(fot. shutterstock)

REKLAMA
REKLAMA

Drabina analgetyczna jest to termin określający trójstopniowy schemat leczenia bólu opracowany przez WHO. Został on wprowadzony, aby poprawić skuteczność terapii przeciwbólowej w chorobach nowotworowych. Natomiast zasady tego schematu stosuje się także w leczeniu bólu nienowotworowego.

Ze względu na to, że najczęściej mamy do czynienia z pacjentami z bólami przewlekłymi, zanim odpowiednio wybierzemy rodzaj terapii, m.in. ze względu na długi czas stosowania, należy przeprowadzić z pacjentem wywiad farmaceutyczny. Po wyborze leku, farmaceuta musi pacjentowi przekazać niezbędne informacje. Pacjent powinien zostać poinformowany o działaniu leczniczym i działaniach niepożądanych stosowanych leków, dawkowaniu i warunkach przechowywania. Między innymi powinien wiedzieć, kiedy wystąpią ograniczenia zdolności prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. Niestety, mimo że farmaceuta ma duże pole do popisu, obecnie w Polsce wiedza tej grupy zawodowej nie jest wykorzystywana.

Czy zatem obecnie farmaceuta odnajduje swoje miejsce na którymś ze szczebli drabiny analgetycznej? Można stwierdzić, że mimo wszystko tak, choć w bardzo ograniczonym stopniu. Przewlekła terapia nieopioidowymi lekami przeciwbólowymi jest ograniczona ze względu na działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego, jednak właśnie po nie najpierw sięgają pacjenci. Do często stosowanych leków OTC zalicza się:

kwas acetylosalicylowy

Popularna aspiryna jest jednym z najczęściej wybieranych preparatów przez pacjentów w leczeniu bólu, ale czy słusznie? Jest to stosunkowo stary lek, który jest świetnie przebadany. Niestety ze względu na niektóre działania niepożądane, jest stosowany coraz rzadziej. Istnieje ryzyko wystąpienia:

  • zespołu Reye’a u pacjentów poniżej 12 rż.
  • Uszkodzenia przewodu pokarmowego
  • Nefrotokstyczności
  • Ototoksyczności
  • Astmy aspirynopochodnej.

Tak więc, stosowanie kwasu acetylosalicylowego do znoszenia bólu, powinno ograniczać się do łagodnych i umiarkowanych bólów. Długotrwałe stosowanie dużych dawek (325-500 mg) jest obecnie nieuzasadnione i być może gdyby nie działanie przeciwpłytkowe, lek ten odszedłby do lamusa.

Dawkowanie

Dorośli jednorazowo od 500 do 1000 mg kwasu acetylosalicylowego. W razie konieczności dawka jednorazowa może być powtarzana nie częściej niż co 4-8 godzin. W ciągu doby nie należy przyjmować więcej niż 4000 mg kwasu acetylosalicylowego. Młodzież w wieku powyżej 12 lat wyłącznie na zlecenie lekarza. Kwasu acetylosalicylowego nie należy stosować dłużej niż 3 do 5 dni bez konsultacji z lekarzem.

Diklofenak

Jest to obok naproksenu i ketoprofenu najsilniejszy lek przeciwbólowy i przeciwzapalny. W przypadku tabletek doustnych są to preparaty dostępne na receptę lekarską. Stosowane są doraźnie w zwalczaniu umiarkowanie silnych bólów oraz długotrwale np. w reumatoidalnym zapaleniu stawów, chorobie zwyrodnieniowej.

Lek może być stosowany u dzieci powyżej 14 lat

Ważne z perspektywy farmaceuty jest to, że lek w postaci żelu (10mg/g) jest dostępny OTC. Stosowany w miejscowym leczeniu:

  • Pourazowych stanów zapalnych ścięgien, więzadeł, mięśni i stawów
  • Bólu pleców
  • Stanów zapalnych tkanek miękkich np. ścięgien, torebki stawowej
  • Ograniczonych i łagodnych postaciach choroby zwyrodnieniowej stawów – dorośli.

Dawkowanie i czas trwania leczenia

Żel należy stosować trzy lub cztery razy na dobę, delikatnie wcierając. Ilość należy dostosować do miejsca zmienionego chorobowo i jego wielkości.

Czas trwania leczenia bez konsultacji z lekarzem nie powinien być dłuższy niż 14 dni u dzieci powyżej 14 lat, natomiast u dorosłych nie dłuższy niż 21 dni.

Do najczęściej występujących działań niepożądanych zalicza się reakcje skórne, takie jak wysypka, wyprysk, rumień, zapalenie skóry oraz świąd.

Ibuprofen

Spośród NLPZ pierwszej generacji, posiada najkorzystniejszy stosunek hamowania aktywności COX-2/COX-1 oraz najrzadziej powoduje uszkodzenia przewodu pokarmowego. Ibuprofen posiada silniejsze niż paracetamol czy kwas acetylosalicylowy działanie przeciwbólowe, które wykorzystuje się w umiarkowanych bólach, np. miesiączkowych czy nawet pooperacyjnych.

Lek ten wywiera charakterystyczne działania niepożądane dla swojej grupy, natomiast uszkodzenia przewodu pokarmowego występują znacznie rzadziej.

Dawkowanie

W przypadku tabletek zawierających 400 mg dorośli i dzieci powyżej 12 lat: 1 tabletka doustnie co 4 godziny po posiłkach. Maksymalna dawka dobowa wynosi 1200 mg.

Naproksen

Naproksen wyróżnia się siłą i czasem działania przeciwbólowego. Jest to lek, który odpowiada sile działania diklofenaku, a z pochodnych fenylopropionowych ketoprofenowi. Nie posiada tak korzystnego profilu w stosunku hamowania COX-2/COX-1 jak ibuprofen, częściej też uszkadza przewód pokarmowy po podaniu doustnym.

Na rynku preparatów OTC występuje żel zawierający 10% naproksen. Może być zastosowany w chorobie zwyrodnieniowej stawów, w urazach tkanek miękkich, stawów czy ścięgien. Może być zastosowany u dzieci powyżej 3 roku życia.

Dawkowanie

Lek nakładać 4 do 5 razy na dobę na bolące miejsce i delikatnie wmasowywać.

Ketoprofen

Można powiedzieć, że pojawienie się na rynku preparatów doustnych zawierających ketoprofen, dostępnych bez recepty było małą rewolucją. Obecnie jest on możliwy do zakupienia bez recepty lekarskiej, kapsułki w dawce 50 mg.

Jest on głównie zalecany do leczenia objawów zapalnych i zwyrodnieniowych, ale znajduje zastosowanie również w terapii bólów o umiarkowanym nasileniu.

Dawkowanie:

1 kapsułka co 6 do 8 godzin, w terapii bólu o łagodnym nasileniu do umiarkowanego.

Maksymalna dawka dobowa wynosi 200 mg.

Kapsułki należy przyjąć razem z posiłkiem, popijając co najmniej 100 ml wody lub mleka. Można jednocześnie przyjąć leki zobojętniające kwas solny w żołądku, co pozwala na zmniejszenie ryzyka szkodliwego działania ketoprofenu na przewód pokarmowy.

Metamizol

Na temat stosowania tej substancji można by stworzyć osobny artykuł. Popularna pyralgina jest niezwykle powszechnie stosowana w Polsce, jako lek uśmierzający ból. Natomiast już od dawna wiadomo, że używanie metamizolu, mimo silnego działania przeciwbólowego jest ryzykowne, ze względu na możliwość wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego, nawet przy podaniu doustnym.

Ponadto lek wywiera potencjalne działanie mielotoksyczne. Wobec tego stosunek korzyść/ryzyko dla niego  jest przedmiotem ostrych sporów.

Dawkowanie:

U dorosłych stosuje się jednorazowo 500 mg–1 g, pozajelitowo 2,5 g.

Nie jest przeznaczony do stosowaniu u dzieci i młodzieży.

 

Paracetamol

Lek o działaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Siła działania przeciwbólowego i przeciwgorączkowego odpowiada sile działania kwasu acetylosalicylowego. Ze względu na działania niepożądane paracetamol wypiera z lecznictwa kwas acetylosalicylowy.

Paracetamol nie uszkadza przewodu pokarmowego i nie antagonizuje działania leków hipotensyjnych. Zasadniczo nie wywołuje także astmy aspirynopochodnej. Tak więc lek można stosować u chorych na chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy, na astmę i nadciśnienie tętnicze.

Najpoważniejszym z działań niepożądanych jest hepatotoksyczność leku. Wbrew ogólnemu zapewnieniu dotyczącemu bezpieczeństwa, powinien być przyjmowany szczególnie ostrożnie u osób z istniejącym już uszkodzeniem wątroby, u pacjentów źle odżywianych. Hepatotoksyczność jest także wynikiem przedawkowania paracetamolu, często w celach samobójczych. Nie wolno stosować paracetamolu razem z kwasem acetylosalicylowym ze względu na potencjalne ryzyko uszkodzenia nerek.

Dawkowanie:

Lek ten podawany jest doustnie u dzieci w dawkach 11 mg/kg mc. (nie częściej niż co 4-6 h). U dorosłych stosowany w dawkach 500-1000 mg. Nie należy przekraczać dawki 4g/24h

 

Etofenamat

Kolejnym lekiem stosowanym przeciwbólowo – miejscowo jest etofenamat. Ma on działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne. Stosowany w terapii tępych urazów jak stłuczenia skręcenia, naciągnięcia mięśni itp. oraz w chorobie zwyrodnieniowej stawów i reumatyzmie pozastawowym. Warto wiedzieć, że miejsca nałożenia żelu nie powinno się eksponować na słońce, ze względu na ryzyko wystąpienia reakcji fotouczuleniowej.

Dawkowanie:

Żel nałożyć na skórę, czynność powtarzać 3-4 razy na dobę.

Piśmiennictwo:

  • https://www.leki-informacje.pl/sites/default/files/voltarenemulgel_spc_3.pdf
  • http://chpl.com.pl/data_files/2012-08-07_Ibuprom_Max_ChPL.pdf
  • http://chpl.com.pl/data_files/Elmetacin.pdf
  • http://leki.urpl.gov.pl/files/Ketonal_kapstward_50mg.pdf
  • Kostowski, W., & Herman, S. Z. (2008). Farmakologia, podstawy farmakoterapii tom I. PZWL Warszawa.
  • https://pub.rejestrymedyczne.csioz.gov.pl/Pobieranie.ashx?type=7870-u
REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

11 komentarzy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Kamila Kiszka (gość) 2019-02-06 17:23:48
\"Paracetamol Lek o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym.\" Paracetamol nie działa przeciwzapalnie, zapewne chodziło o działanie przeciwgorączkowe, które w dalszej części artykułu jest zaznaczone :)
Tak, to oczywiście pomyłka. Powinno być "Przeciwbólowym i przeciwgorączkowym". Błąd już poprawiony, dziękuję za czujność :)
Paracetamol działa. przeciwzapalnie choć w minimalnym stopniu dlatego przyjęło się o tym nie mówić.
Streszczenie części ulotek. Przydałoby się więcej informacji co w jakiej sytuacji będzie lepsze i takie tam. Brakuje też kilku gości - dexketoprofenu, dexibuprofenu i propyfenazonu chociażby. Wiem, że te 2 pierwsze to w zasadzie keto i ibu, ale chętnie dowiedziałbym się czy są realne różnice. No i stwierdzenie, że najpopularniejsza jest ASA? Myślę, że sam Apap zamiata wszystkie ASA brane przeciwbólowo.
ASA najpopularniejszy? Chyba jeśli wliczymy tu ASA w dawkach p/zakrzepowych... wydaje mi się, że obecnie substancja ta nie jest lekiem pierwszego wyboru w leczeniu bólu OTC
mi się wydaje (graniczące z pewnością), że nie jest nawet 3. czy 4. wyborem
Ale w artykule jest napisane: "Jest jednym z najczęściej wybieranych", a nie: "Najczęściej wybieranym". Zresztą w aptece gdzie aktualnie jestem "tabletki od bólu głowy" są jednymi z najczęściej wydawanych. Na przykład Coffepirine, Etopiryna (od Goździkowej) czy "Aspiryna Bayerowska". W mojej ocenie częściej niż "APAP". Prawdopodobnie wynika to z lokalizacji apteki, na osiedlu zamieszkiwanym głównie przez starszych pacjentów
To jest wybór starszych pacjentów i oni rzeczywiście swoich przyzwyczajeń nie zmieniają🤐
tak prosza zwykle Apap a mlodsza populacja uderza w mocniejsze preparaty i coraz wieksze dawki
mnie też zdziwilo stwierdzenie o popularnosci ASA, w moim odczuciu paracetamol z ibuprofenem idą łeb w łeb:)