Proces gojenia rany — czy można go przyspieszyć?

W każdej aptece dysponujemy szerokim asortymentem opatrunków. Tak jak cała medycyna, tak również tematyka związana z gojeniem ran zrobiła duży postęp. Wychodząc temu naprzeciw, powstało wiele rodzajów plastrów, bandaży czy kompresów, których zadaniem jest nie tylko przyspieszenie zagojenia się rany, ale również złagodzenie bólu czy obrzęku. Tak więc mając do dyspozycji cały arsenał opatrunków, dowiedzmy się więcej o wrogu, aby wybrać odpowiednią broń.

(fot. shutterstock)

 

Czym jest rana?

Jest to przerwanie skóry bądź zarówno skóry, jak i tkanek pod nią położonych. Powstaje ona zazwyczaj na skutek urazu mechanicznego, termicznego lub chemicznego. Ze względu na mechanizm powstania rany, wyróżniamy m.in. tłuczone, cięte kąsane oraz szarpane. Nasilenie bólu zależy od rozległości rany, głębokości oraz jej ukrwienia.  Każde mechaniczne przerwanie ciągłości tkanek stwarza ryzyko zakażenia, dlatego ważna jest dezynfekcja oraz zabezpieczenie miejsca urazu [1].

 

Mechanizm gojenia  rany

Pierwszym etapem jest tzw. Faza zapalenia. Podczas powstania rany u człowieka dochodzi do aktywacji mechanizmu stanu zapalnego, obejmującego ranę i najbliższe do niej tkanki. Następnie rozerwane naczynia aktywują proces krzepnięcia, gdzie fibrynogen zawarty w osoczu zmienia się w fibrynę i tworzy gęstą sieć skrzepu. W kolejnym etapie do działania wkraczają płytki krwi, które agregują w obrębie powstałego skrzepu, hamując krwawienie. Neutrofile oraz makrofagi, napływające wraz z krwią zwalczają i neutralizują patogeny przedostające się do organizmu. Uwalniają też mediatory prozapalne jak histamina, dlatego obserwujemy zaczerwienienie w okolicach rany. Napływające limfocyty rozpoczynają wzmożoną produkcję cytokin, które namnażają oraz aktywują wiele typów komórek.

(fot. shutterstock)

Drugą fazą jest proliferacja. W tym momencie powstaje tkanka nazywana ziarniną, jest ona bogato unaczyniona i składa się głównie z kolagenu i macierzy zewnątrzkomórkowej. Fibroblasty przekształcają się w miofibroblasty, które zdolne są do produkcji α-aktyny. Przyczyniają się one do zmniejszania szerokości rany. Miofibroblasty odkładają dużą ilość kolagenu, co stanowi „matrycę” odbudowy rany.

Trzecią fazą jest przebudowa. Nowopowstała macierz ulega kolejnym obróbkom, jednak blizna nigdy nie będzie odgrywała takiej samej roli jak zdrowa skóra. Miofibroblasty ulegają w tej fazie procesowi apoptozy [2].

Funkcje opatrunku w kolejnych etapach gojenia ran

Faza zapalenia i proliferacji:

  • Wstrzymanie krwawienia
  • Przyspieszenie oczyszczania rany
  • Pochłanianie nadmiaru wydzieliny
  • Zapobieganie infekcji

Faza przebudowy:

  • Wygładzenie blizny
  • Wybielenie blizny
  • Zmniejszenie blizny [3].

 

Środki wspomagające proces gojenia ran

Procesy gojenia ulegają zakłóceniu poprzez różne czynniki, takie jak martwica lub rozwój stanu zapalnego. Szybkość ich gojenia zależy od umiejscowienia rany, ukrwienie, jałowość rany, czas od zranienia, czynnik raniący i choroby towarzyszące. Niestety mogą również wystąpić inne problemy, wymagające zastosowania środków wspomagających gojenie rany. Należą do nich:

Alantoina

Stosowana jest w lecznictwie od dawna. Ma bardzo korzystne działanie polegające na stymulacji procesów ziarninowania, podziałów mitotycznych komórek, pobudzaniu angiogenezy, proliferacji fibroblastów, a także zwiększa miejscowe ukrwienie i przepływ osocza. Jest to pochodna mocznika, która również wykazuje działanie keratolityczne. Alantoina ma właściwości przeciwzapalne, ściągające i nawilżające. Jest zawarta między innymi w żywokoście lekarskim.

D-pantenol

Jest to alkoholowa pochodna kwasu pantotenowego. Jako składnik koenzymu A, odgrywa rolę w gojeniu i regeneracji tkanek, wspomagając prawidłowy przebieg proliferacji i różnicowania keratynocytów i kolagenu typu IV. D-pantenol działa również przeciwzapalnie i nawilżająco oraz łagodzi podrażnienia, zaczerwienienia i świąd skóry.

Witamina A

Jest to tak naprawdę grupa związków organicznych z rodzaju retinoidów. Regulują one procesy różnicowania keratynocytów, zwiększają syntezę kolagenu  i zmniejszają stan zapalny. Dodatkowo zapobiegają utracie wody.

Surowce roślinne

W celu przyspieszenia gojenia ran stosuje się również wiele surowców pochodzenia naturalnego. Działają one ściągająco, antyseptycznie i przeciwzapalnie.  Do najczęściej wykorzystywanych  zaliczamy:

  • Nagietek lekarski
  • Rumiantek pospolity
  • Orzech włoski
  • Skrzyp polny

Nowe opatrunki

Obecnie dysponujemy materiałami służącymi do przyspieszania gojenia ran, które zawierają: jony srebra, hydrokoloidy, błony poliuretanowe, alginiany, kolagen, hydrożele. Zapewniają one prawidłowe środowisko do gojenia rany oraz wspomagają procesy fizjologiczne [4].

Temat gojenia ran jest wciąż żywy w środowisku medycznym. Przedstawia się coraz nowsze substancje i sposoby przyspieszające ten proces. Do środków wokół  których w ostatnich latach toczą się dyskusje, należą: opatrunek lniany, larwy much, papaja, akant, miód, galusan epikatechiny, kwasek cytrynowy oraz olejek pomarańczowy. Łatwo można dostrzec, że niektóre z nich są znane od bardzo dawna, co obrazuje trend polegający na powrocie starych naturalnych sposobów leczenia ran. Do nas więc należy decyzja czy polecimy pacjentowi innowacyjny opatrunek, czy tradycyjną metodę znaną od dawna. Jest to wybór trudny, ale obrazujący zadanie przed którym stajemy codziennie w aptece.

 

Piśmiennictwo:

  1. https://www.mp.pl/pacjent/pierwsza_pomoc/165475,rana
  2. ZASTAWNY, Olga. Czas, który leczy rany, czyli o powstawaniu blizn u człowieka. Wszechświat, 2014, 115.04-06.
  3. http://www.na-rany.pl/kat_1,9_Fazy_gojenia_ran.html
  4. http://www.lekwpolsce.pl/download.php?dokid=53c9145dbfe29
  5. https://www.mp.pl/pacjent/pierwsza_pomoc/165224,gojenie-ran
  6. https://www.pfm.pl/baza_chorob/dermatologia-praktyczna/rany-i-skaleczenia-i-ich-leczenie/368
  7. – RUSAKB, Agnieszka; RYBAKB, Zbigniew. Nowe kierunki badań związane z gojeniem przewlekłych ran.  Med, 2013, 43.3: 199-204.
Podobał się artykuł? Podziel się!
Share on Facebook
Facebook
Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on Google+
Google+
Email this to someone
email
10 komentarzy
avatar
Komentujesz jako gość!
Sylwia Bogiel 2018-10-26 10:00:21
bardzo podobają mi się opracowania tematów na aptekarz.pl
Katarzyna Porczyk 2018-10-26 13:18:45
Mnie również. To największa zaleta nowej odsłony farmacja.net - częściej zaglądam na aptekarza ;)
Kamil Lewandowski 2018-10-26 13:23:47
Opatrunki potrafią zdziałać cuda. Osobiście uwielbiam allantoinę w leczeniu drobnych ran, zadrapań itp. Takie małe, tanie cudeńko, które często sprawdza się lepiej niż niejeden kilkukrotnie droższy produkt.
Milena Podkońska 2018-10-26 18:02:36
Opatrunki. Tak mało z nich szkoleń , a co jakiś czas pojawiają się nowe....
Aleksandra Rutkowska 2018-10-27 20:24:51
Najlepiej dokształcać się samemu, na tyle ile się da w tej kwestii
Katarzyna Porczyk 2018-11-05 17:43:06
Ciężko dokształcać się samemu w tym temacie, bo i źródeł informacji jak na lekarstwo:(
Anna Rakowska-Panek 2018-11-05 17:58:58
Opracowania tematów fajne, dobrze że jest taka opcja.
Anna Rakowska-Panek 2018-11-05 18:02:14
ja bardzo lubię wit. A np retimax, alantoina też jest fajna ;)
Agata Godos 2018-11-05 19:42:23
Dobrze, że możemy zawsze coś tutaj doczytać, bo szkoleń w tej kategorii po prostu nie ma.
Jolanta Rembiejewska 2018-11-05 22:53:54
ja ostatnio spraktykowalam na podrazniona i mocno popekana skore z licznymi ranami masc A-derma Dermalibour, swietny preparat na takie uszkodzenia