REKLAMA
REKLAMA

Proces gojenia rany — czy można go przyspieszyć?

W każdej aptece dysponujemy szerokim asortymentem opatrunków. Tak jak cała medycyna, tak również tematyka związana z gojeniem ran zrobiła duży postęp. Wychodząc temu naprzeciw, powstało wiele rodzajów plastrów, bandaży czy kompresów, których zadaniem jest nie tylko przyspieszenie zagojenia się rany, ale również złagodzenie bólu czy obrzęku. Tak więc mając do dyspozycji cały arsenał opatrunków, dowiedzmy się więcej o wrogu, aby wybrać odpowiednią broń.

(fot. shutterstock)

 

REKLAMA
REKLAMA

Czym jest rana?

Jest to przerwanie skóry bądź zarówno skóry, jak i tkanek pod nią położonych. Powstaje ona zazwyczaj na skutek urazu mechanicznego, termicznego lub chemicznego. Ze względu na mechanizm powstania rany, wyróżniamy m.in. tłuczone, cięte kąsane oraz szarpane. Nasilenie bólu zależy od rozległości rany, głębokości oraz jej ukrwienia.  Każde mechaniczne przerwanie ciągłości tkanek stwarza ryzyko zakażenia, dlatego ważna jest dezynfekcja oraz zabezpieczenie miejsca urazu [1].

 

Mechanizm gojenia  rany

Pierwszym etapem jest tzw. Faza zapalenia. Podczas powstania rany u człowieka dochodzi do aktywacji mechanizmu stanu zapalnego, obejmującego ranę i najbliższe do niej tkanki. Następnie rozerwane naczynia aktywują proces krzepnięcia, gdzie fibrynogen zawarty w osoczu zmienia się w fibrynę i tworzy gęstą sieć skrzepu. W kolejnym etapie do działania wkraczają płytki krwi, które agregują w obrębie powstałego skrzepu, hamując krwawienie. Neutrofile oraz makrofagi, napływające wraz z krwią zwalczają i neutralizują patogeny przedostające się do organizmu. Uwalniają też mediatory prozapalne jak histamina, dlatego obserwujemy zaczerwienienie w okolicach rany. Napływające limfocyty rozpoczynają wzmożoną produkcję cytokin, które namnażają oraz aktywują wiele typów komórek.

(fot. shutterstock)

Drugą fazą jest proliferacja. W tym momencie powstaje tkanka nazywana ziarniną, jest ona bogato unaczyniona i składa się głównie z kolagenu i macierzy zewnątrzkomórkowej. Fibroblasty przekształcają się w miofibroblasty, które zdolne są do produkcji α-aktyny. Przyczyniają się one do zmniejszania szerokości rany. Miofibroblasty odkładają dużą ilość kolagenu, co stanowi „matrycę” odbudowy rany.

Trzecią fazą jest przebudowa. Nowopowstała macierz ulega kolejnym obróbkom, jednak blizna nigdy nie będzie odgrywała takiej samej roli jak zdrowa skóra. Miofibroblasty ulegają w tej fazie procesowi apoptozy [2].

Funkcje opatrunku w kolejnych etapach gojenia ran

Faza zapalenia i proliferacji:

  • Wstrzymanie krwawienia
  • Przyspieszenie oczyszczania rany
  • Pochłanianie nadmiaru wydzieliny
  • Zapobieganie infekcji

Faza przebudowy:

  • Wygładzenie blizny
  • Wybielenie blizny
  • Zmniejszenie blizny [3].

 

Środki wspomagające proces gojenia ran

Procesy gojenia ulegają zakłóceniu poprzez różne czynniki, takie jak martwica lub rozwój stanu zapalnego. Szybkość ich gojenia zależy od umiejscowienia rany, ukrwienie, jałowość rany, czas od zranienia, czynnik raniący i choroby towarzyszące. Niestety mogą również wystąpić inne problemy, wymagające zastosowania środków wspomagających gojenie rany. Należą do nich:

Alantoina

Stosowana jest w lecznictwie od dawna. Ma bardzo korzystne działanie polegające na stymulacji procesów ziarninowania, podziałów mitotycznych komórek, pobudzaniu angiogenezy, proliferacji fibroblastów, a także zwiększa miejscowe ukrwienie i przepływ osocza. Jest to pochodna mocznika, która również wykazuje działanie keratolityczne. Alantoina ma właściwości przeciwzapalne, ściągające i nawilżające. Jest zawarta między innymi w żywokoście lekarskim.

D-pantenol

Jest to alkoholowa pochodna kwasu pantotenowego. Jako składnik koenzymu A, odgrywa rolę w gojeniu i regeneracji tkanek, wspomagając prawidłowy przebieg proliferacji i różnicowania keratynocytów i kolagenu typu IV. D-pantenol działa również przeciwzapalnie i nawilżająco oraz łagodzi podrażnienia, zaczerwienienia i świąd skóry.

Witamina A

Jest to tak naprawdę grupa związków organicznych z rodzaju retinoidów. Regulują one procesy różnicowania keratynocytów, zwiększają syntezę kolagenu  i zmniejszają stan zapalny. Dodatkowo zapobiegają utracie wody.

Surowce roślinne

W celu przyspieszenia gojenia ran stosuje się również wiele surowców pochodzenia naturalnego. Działają one ściągająco, antyseptycznie i przeciwzapalnie.  Do najczęściej wykorzystywanych  zaliczamy:

  • Nagietek lekarski
  • Rumiantek pospolity
  • Orzech włoski
  • Skrzyp polny

Nowe opatrunki

Obecnie dysponujemy materiałami służącymi do przyspieszania gojenia ran, które zawierają: jony srebra, hydrokoloidy, błony poliuretanowe, alginiany, kolagen, hydrożele. Zapewniają one prawidłowe środowisko do gojenia rany oraz wspomagają procesy fizjologiczne [4].

Temat gojenia ran jest wciąż żywy w środowisku medycznym. Przedstawia się coraz nowsze substancje i sposoby przyspieszające ten proces. Do środków wokół  których w ostatnich latach toczą się dyskusje, należą: opatrunek lniany, larwy much, papaja, akant, miód, galusan epikatechiny, kwasek cytrynowy oraz olejek pomarańczowy. Łatwo można dostrzec, że niektóre z nich są znane od bardzo dawna, co obrazuje trend polegający na powrocie starych naturalnych sposobów leczenia ran. Do nas więc należy decyzja czy polecimy pacjentowi innowacyjny opatrunek, czy tradycyjną metodę znaną od dawna. Jest to wybór trudny, ale obrazujący zadanie przed którym stajemy codziennie w aptece.

 

Piśmiennictwo:

  1. https://www.mp.pl/pacjent/pierwsza_pomoc/165475,rana
  2. ZASTAWNY, Olga. Czas, który leczy rany, czyli o powstawaniu blizn u człowieka. Wszechświat, 2014, 115.04-06.
  3. http://www.na-rany.pl/kat_1,9_Fazy_gojenia_ran.html
  4. http://www.lekwpolsce.pl/download.php?dokid=53c9145dbfe29
  5. https://www.mp.pl/pacjent/pierwsza_pomoc/165224,gojenie-ran
  6. https://www.pfm.pl/baza_chorob/dermatologia-praktyczna/rany-i-skaleczenia-i-ich-leczenie/368
  7. – RUSAKB, Agnieszka; RYBAKB, Zbigniew. Nowe kierunki badań związane z gojeniem przewlekłych ran.  Med, 2013, 43.3: 199-204.
REKLAMA

Kamil Bąk

Absolwent Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, od 3 lat aktywnie działający w Polskim Towarzystwie Studentów Farmacji. Oprócz nauk związanych z farmacją do moich zainteresowań zalicza się historia, sport, literatura oraz muzyka.

REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

10 komentarzy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

bardzo podobają mi się opracowania tematów na aptekarz.pl
Mnie również. To największa zaleta nowej odsłony farmacja.net - częściej zaglądam na aptekarza ;)
Opatrunki potrafią zdziałać cuda. Osobiście uwielbiam allantoinę w leczeniu drobnych ran, zadrapań itp. Takie małe, tanie cudeńko, które często sprawdza się lepiej niż niejeden kilkukrotnie droższy produkt.
Opatrunki. Tak mało z nich szkoleń , a co jakiś czas pojawiają się nowe....
Najlepiej dokształcać się samemu, na tyle ile się da w tej kwestii
Ciężko dokształcać się samemu w tym temacie, bo i źródeł informacji jak na lekarstwo:(
Opracowania tematów fajne, dobrze że jest taka opcja.
ja bardzo lubię wit. A np retimax, alantoina też jest fajna ;)
Dobrze, że możemy zawsze coś tutaj doczytać, bo szkoleń w tej kategorii po prostu nie ma.
ja ostatnio spraktykowalam na podrazniona i mocno popekana skore z licznymi ranami masc A-derma Dermalibour, swietny preparat na takie uszkodzenia